Την Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026, στις 12:00, θα πραγματοποιηθεί το workshop Custom WordPress Plugin Development στην Αίθουσα Τηλεκπαίδευσης (Αίθουσες Πολυμέσων, Βιβλιοθήκη ΕΜΠ, Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου). Το εργαστήριο θα διεξαχθεί δια ζώσης και online, δίνοντας τη δυνατότητα συμμετοχής σε όλους, ανεξαρτήτως τοποθεσίας.
Τι θα μάθουμε
Το workshop αποτελεί μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στις βασικές αρχές του WordPress development, με έμφαση στην ανάπτυξη custom plugins. Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν τη φιλοσοφία και την εσωτερική λειτουργία του WordPress, μαθαίνοντας πώς να επεκτείνουν τη λειτουργικότητά του με καθαρό, επεκτάσιμο και developer‑friendly τρόπο.
Συγκεκριμένα, θα παρουσιαστούν:
Η δομή του WordPress και ο τρόπος οργάνωσης του core
Οι διαφορές και τα όρια μεταξύ Plugins και Themes
Η ροή εκτέλεσης (execution flow) του WordPress
Τα Hooks: Actions & Filters, και πώς τα αξιοποιούμε
Σημαντικά Core Hooks & Actions του WordPress
Ένα hands‑on παράδειγμα plugin, με ενεργή συμμετοχή του κοινού (πρακτική άσκηση)
Πώς κάνουμε το plugin μας Developer Friendly, προσφέροντας τα δικά μας hooks για επεκτασιμότητα
Πρακτική προσέγγιση
Το εργαστήριο έχει έντονα πρακτικό χαρακτήρα. Μέσα από πραγματικά παραδείγματα και ζωντανή υλοποίηση plugin, οι συμμετέχοντες θα αποκτήσουν ουσιαστική κατανόηση του πώς «σκέφτεται» το WordPress και πώς μπορούμε να γράφουμε κώδικα που είναι καθαρός, επαναχρησιμοποιήσιμος και συμβατός με τα best practices της πλατφόρμας.
Εισηγητής
Εισηγητής του workshop είναι ο Φώτης Ρούτσης, με 10+ εμπειρία στο WordPress development
Το workshop απευθύνεται σε φοιτητές, προγραμματιστές και όλους όσους θέλουν να εμβαθύνουν στο WordPress και να μάθουν πώς να δημιουργούν επαγγελματικά plugins από το μηδέν.
Πώς οι κοινότητες της ΕΕΛΛΑΚ μπορούν να συν-παράγουν λύσεις με το Δημόσιο και να ενισχύσουν την ελληνική αγορά ΤΠΕ
Η Ελβετία δείχνει ότι η προστασία δεδομένων μπορεί να γίνει μοχλός μετάπτωσης στο ανοιχτό λογισμικό
Τον Νοέμβριο του 2025, η Privatim, η διάσκεψη των ελβετικών αρχών προστασίας δεδομένων, υιοθέτησε θέση που αυστηροποιεί τις προϋποθέσεις χρήσης υπολογιστικών υπηρεσιών και εφαρμογών νέφους(cloud) από δημόσιους φορείς, όταν εμπλέκονται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα ή δεδομένα που καλύπτονται από νομική υποχρέωση εχεμύθειας. Ο πρακτικός κανόνας είναι απλός: αν ο πάροχος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στα κλειδιά κρυπτογράφησης, τότε ο δημόσιος φορέας δεν διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο. Το αποτέλεσμα είναι η μετάβαση σε λύσεις που μπορούν να φιλοξενηθούν τοπικά ή να φιλοξενηθούν από ευρωπαϊκούς παρόχους με μεγαλύτερη διαφάνεια και έλεγχο.
Για την Ελλάδα, η αξία του παραδείγματος δεν είναι να «αντιγράψει» θεσμικά την Ελβετία, αλλά να αξιοποιήσει τη λογική της: η συμμόρφωση και η λογοδοσία δεν εξασφαλίζονται με όρους σύμβασης μόνο, αλλά με αρχιτεκτονική επιλογή. Εκεί, το ανοιχτό λογισμικό λειτουργεί ως θεσμικός επιταχυντής, επειδή επιτρέπει επιθεώρηση κώδικα, τεκμηριωμένες ροές, ελεγχόμενη κρυπτογράφηση και πραγματική δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή χωρίς απώλεια λειτουργικότητας.
Η μετάπτωση σε ανοιχτό λογισμικό ως αναπτυξιακή πολιτική
Η μετάπτωση του Δημοσίου σε ανοιχτές λύσεις δεν είναι απλώς αλλαγή εργαλείων. Είναι αλλαγή παραγωγικού μοντέλου. Όταν ο κώδικας, τα πρότυπα και οι διαδικασίες είναι ανοιχτά, η γνώση παύει να «ανήκει» σε έναν ανάδοχο και γίνεται επαναχρησιμοποιήσιμο κεφάλαιο. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο εγκλωβισμού σε ένα προμηθευτή, επιτρέπει ανταγωνισμό στη συντήρηση και στις επεκτάσεις, και κάνει ρεαλιστική τη διαχείριση του κύκλου ζωής έργων δεκαετίας, που χαρακτηρίζουν την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει και κάτι ακόμη: για να δουλέψει η ευέλικτη ανάπτυξη (agile) στο Δημόσιο, χρειάζονται εργαλεία και διαδικασίες που υποστηρίζουν διαφάνεια, συχνή ανατροφοδότηση, τεκμηρίωση και γρήγορη ένταξη νέων ομάδων. Η «ικανότητα παράδοσης» γίνεται μετρήσιμη όταν το Δημόσιο, οι ανάδοχοι και οι κοινότητες δουλεύουν σε κοινές πρακτικές, σε κοινά αποθετήρια και με καθαρές ροές. Αυτό είναι κρίσιμο πεδίο όπου οι κοινότητες της ΕΕΛΛΑΚ μπορούν να συμβάλουν άμεσα με υποδείγματα, οδηγούς, εκπαιδεύσεις και υποστήριξη πιλοτικών μεταπτώσεων.
Ανοιχτή στοίβα μέχρι το επίπεδο των υποδομών: από δίκτυα έως υπολογιστικά κέντρα
Η συζήτηση για «ανοιχτό» δεν περιορίζεται στο λογισμικό. Η ανθεκτικότητα μιας δημόσιας ψηφιακής υπηρεσίας εξαρτάται από όλη την κάθετη στοίβα, συμπεριλαμβανομένων των υπολογιστικών κέντρων και των δικτύων. Το Open Compute Project (OCP) προωθεί ανοικτές προδιαγραφές για υποδομές υπολογιστικών κέντρων, δικτυακές στοίβες και πρακτικές απο-σύζευξης υλικού και λογισμικού, ώστε οργανισμοί να μπορούν να επιλέγουν, να αυτοματοποιούν και να εξελίσσουν υποδομές χωρίς να εξαρτώνται από «μαύρα κουτιά». Αντίστοιχα, η ωρίμανση του open networking, με έργα όπως ONIE και SONiC, δημιουργεί χώρο για υπηρεσίες ολοκλήρωσης, ασφάλειας, λειτουργίας και τηλεμετρίας, που είναι κατεξοχήν εξαγώγιμες.
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, αυτό σημαίνει μετάβαση από ρόλο μεταπωλητή κλειστών πλατφορμών σε ρόλο παρόχου υψηλής αξίας: αρχιτεκτονική, μετάπτωση, ενίσχυση της ασφάλειας συστημάτων(hardening), ενσωμάτωση της ασφάλειας στον κύκλο ανάπτυξης και λειτουργίας λογισμικού(DevSecOps), λειτουργία και συμμόρφωση. Για τα πανεπιστημιακά και ερευνητικά εργαστήρια, σημαίνει πρόσβαση σε πραγματικά «βιομηχανικά» προϊόντα, που μπορούν να γίνουν πρωτότυπα, πιλοτικά και τελικά παραγωγικές λύσεις για δημόσιους φορείς.
Κάλεσμα δράσης: οργανωμένη συνεργασία κοινοτήτων και δημόσιας διοίκησης
Το ζητούμενο είναι μια πρακτική συμμαχία: κοινότητες ΕΕΛΛΑΚ, δημόσιοι φορείς και ελληνικές επιχειρήσεις να συν-σχεδιάσουν πιλοτικά έργα που παράγουν επαναχρησιμοποιήσιμες λύσεις. Ξεκινήστε από «οριζόντιες» υπηρεσίες με υψηλή διάχυση οφέλους (συνεργατικά εργαλεία, διαχείριση ταυτότητας, αποθετήρια κώδικα, συστήματα διαχείρισης αιτημάτων υποστήριξης, αυτοματοποίηση), τεκμηριώστε τις μεταπτώσεις, και ενσωματώστε ρήτρες επιστροφής βελτιώσεων στα κεντρικά αποθετήρια των έργων. Έτσι, κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης χτίζει και δημόσια γνώση.
Αυτός είναι ο δρόμος ώστε η Ελλάδα να ενισχύσει ψηφιακή αυτονομία, να δημιουργήσει τοπική τεχνογνωσία και να αυξήσει την εξωστρέφεια των ελληνικών επιχειρήσεων ΤΠΕ σε μια Ευρώπη που κινείται, όλο και πιο ρητά, προς ανοικτά και κυρίαρχα ψηφιακά οικοσυστήματα.
step 1: login to an IceWM session from your desktop computer or laptop
computer, no other components involved.
every single time that you are in IceWM and turn off your computer and
then turn it back on, you are are logging in to an IceWM session.
Everytime that you restart your session? the same. Every time that you
click the antiX Menu > Exit and then, in the submenu that comes up
when you hover the mouse pointer over it and select “Restart IceWM”, you
are not really logging out and back in but “restarting” the same IceWM
session.
Πρόσκληση Υποβολής Περιλήψεων Συνέδριο: Ιστορία και Αρχεία τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1900–1940): Οικονομική, Κοινωνική, Πολιτική, Πολιτιστική Διάσταση
Ημερομηνίες διεξαγωγής: 13–15 Μαρτίου 2026 Τόπος διεξαγωγής: Κέρκυρα
Διοργανωτές: Σύλλογος Αποφοίτων Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας
Σύνδεσμος Φιλολόγων περιοχής Αιγιαλείας και Καλαβρύτων
ΠΜΣ Μεθοδολογία Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών του Τμήματος Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών Ιονίου Πανεπισημίου
Κοινότητα Βικιπαιδιστών Ελλάδας
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Γρηγόριος Ψαλλίδας, Ομότιμος Καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου
ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Αγελική Γεωργοτά, Πρόεδρος Συλλόγου Αποφοίτων Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας
Γεώργιος Γεωργόπουλος, Πρόεδρος Συνδέσμου Φιλολόγων περιοχής Αιγιαλείας και Καλαβρύτων
Η Οργανωτική και Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου με τίτλο «Ιστορία και Αρχεία τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1900–1940): Οικονομική, Κοινωνική, Πολιτική, Πολιτιστική Διάσταση» προσκαλεί ερευνητές, πανεπιστημιακούς, φοιτητές μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών, ιστορικούς, φιλολόγους, αρχειονόμους, βιβλιοθηκονόμους και επαγγελματίες του πολιτισμού να υποβάλουν περιλήψεις για ανακοινώσεις που θα παρουσιαστούν στο συνέδριο.
Θεματικοί άξονες Ενδεικτικά, οι εισηγήσεις μπορούν να εντάσσονται στους παρακάτω θεματικούς τομείς:
Οικονομικές εξελίξεις και κρίσεις της περιόδου 1900–1940
Κοινωνικές μεταβολές και δημογραφικές τάσεις
Πολιτικά γεγονότα, θεσμοί και ιδεολογικά ρεύματα Πολιτιστική παραγωγή, εκπαίδευση και διανόηση
Η συμβολή των αρχείων και των πηγών στη μελέτη της περιόδου Τοπικές ιστορίες και μικροϊστορικές προσεγγίσεις
Διαχείριση, διάσωση και ψηφιοποίηση αρχειακού υλικού της περιόδου.
Οδηγίες υποβολής περιλήψεων
Μέγεθος περίληψης: έως 300 λέξεις σε Ελληνικά και Αγγλικά Γλώσσες συνεδρίου: Ελληνικά Στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνονται: τίτλος ανακοίνωσης, ονοματεπώνυμο/α συγγραφέα/ων, ιδιότητα/φορέας, στοιχεία επικοινωνίας (email), έως 5 λέξεις-κλειδιά σε Ελληνικά και Αγγλικά.
Χρονοδιάγραμμα 1η Πρόσκληση: 20 Δεκέμβριου 2025 Καταληκτική ημερομηνία υποβολής περιλήψεων: 31 Ιανουαρίου 2026 Ανακοίνωση αποδοχής: έως 15 Φεβρουαρίου 2026 Ημερομηνίες συνεδρίου: 14–15 Μαρτίου 2026
Τρόπος υποβολής Οι περιλήψεις αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη παρακάτω διεύθυνση: sinarxeia@gmail.com, με θέμα μηνύματος: Υποβολή Περίληψης –Συνέδριο Ιστορία και Αρχεία 1900–1940.
Δημοσίευση πρακτικών Τα πλήρη κείμενα των ανακοινώσεων που θα παρουσιαστούν στο συνέδριο θα δημοσιευθούν, μετά από κρίση, σε ηλεκτρονικό τόμο πρακτικών με ISBN.
Η νέα φάση των κόμβων( European Digital Innovation Hubs – EDIHs) δεν αποτελεί απλώς μια συνέχεια, αλλά σηματοδοτεί μια ποιοτική μετατόπιση της ευρωπαϊκής ψηφιακής πολιτικής. O πρωταρχικός στόχος πλέον υπερβαίνει την ταχεία υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών από ΜΜΕ και δημόσιους οργανισμούς, επικεντρώνεται στη δημιουργία διατηρήσιμης ικανότητας (sustainable capacity) σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει ιστορικά βασιστεί σε εξωτερικούς αναδόχους και κλειστές πλατφόρμες, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η τεχνολογία παράγει γνώση, θεσμική αυτονομία και τοπική προστιθέμενη αξία. Σε αυτό το στρατηγικό πλαίσιο, η συστηματική χρήση ανοικτών εργαλείων όπως τα Nextcloud, Matrix/Element, OpenProject και PM2 από τα ελληνικά EDIHs συνιστά σαφή επιλογή δημόσιας πολιτικής. Η επιλογή αυτή λειτουργεί συμπληρωματικά με τις νέες ευρωπαϊκές υποδομές, συγκεκριμένα τα EDIC Digital Commons και Interoperability EDIC, θεμελιώνοντας τον επόμενο πυλώνα της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας.
Μετάβαση από την κατανάλωση στην παραγωγή υποδομών
Τα προηγούμενα ψηφιακά έργα αντιμετώπισαν συχνά την τεχνολογία ως “υπηρεσία προς κατανάλωση”. Οι οργανισμοί εκπαιδεύονταν στη χρήση συγκεκριμένων προϊόντων, χωρίς πρόσβαση στην αρχιτεκτονική ή στη λογική τους. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία σχέσεων εξάρτησης (vendor lock-in) και η απώλεια τεχνογνωσίας μετά τη λήξη των έργων.
Αντιθέτως, η προσέγγιση των EDIHs, όταν θεμελιώνεται σε ανοικτές υποδομές, ευθυγραμμίζεται πλήρως με τη φιλοσοφία των European Digital Infrastructure Consortia (EDICs). Ειδικότερα:
Τα EDIC Digital Commons στοχεύουν στη δημιουργία κοινών, επαναχρησιμοποιήσιμων ψηφιακών υποδομών πανευρωπαϊκής κλίμακας.
Τα ελληνικά EDIHs, δύνανται να λειτουργήσουν ως τοπικοί κόμβοι υλοποίησης , μετατρέποντας τις ευρωπαϊκές στρατηγικές σε πρακτική και οργανωσιακή γνώση.
Όταν ένας ελληνικός κόμβος οργανώνει τη λειτουργία του πάνω σε πλατφόρμες όπως το Nextcloud και το Element εκτός από το να δοκιμάζει απλώς εργαλεία, εγκαθιδρύει ένα ζωντανό εργαστήριο ψηφιακής διακυβέρνησης, απόλυτα συμβατό με τη φιλοσοφία των Digital Commons.
Nextcloud και Element: Τα θεμέλια των Ευρωπαϊκών ψηφιακών κοινών
Η χρήση του Nextcloud ως πλατφόρμας συνεργασίας επιτρέπει την εμπέδωση κρίσιμων αρχών στην καθημερινή πρακτική. Ο έλεγχος πρόσβασης, η κυριότητα των δεδομένων, η δυνατότητα ελέγχου (auditability) και η συμμόρφωση με τον GDPR παύουν να είναι θεωρητικές απαιτήσεις και γίνονται λειτουργική πραγματικότητα.
Παρομοίως, το Element και το πρωτόκολλο Matrix υλοποιούν την αρχή της ομοσπονδίας (federation), η οποία διατρέχει τόσο τα Digital Commons όσο και το Interoperability EDIC. Οι φορείς αντιλαμβάνονται στην πράξη ότι η ασφαλής επικοινωνία δεν προϋποθέτει κεντρικό πάροχο, αλλά μπορεί να επιτευχθεί μέσω αποκεντρωμένων, διασυνδεδεμένων υποδομών . Αυτή η εμπειρία είναι αναγκαία για τη μετάβαση από αποσπασματικές εθνικές λύσεις σε διαλειτουργικά ευρωπαϊκά οικοσυστήματα.
OpenProject και PM2: Οργανωσιακή Μνήμη και Λειτουργική Επάρκεια
Η διαχείριση έργων αποτελεί παραδοσιακά σημείο τριβής για τον ελληνικό δημόσιο τομέα. Η υιοθέτηση του OpenProject εισάγει μια κουλτούρα διαφάνειας και λογοδοσίας συνδέοντας άμεσα τις τοπικές πρακτικές με τους στόχους του Interoperability EDIC. Τα πακέτα εργασίας (Work packages), και τα παραδοτέα δεν καταγράφονται απλώς, αλλά συγκροτούν μια διαλειτουργική οργανωσιακή μνήμη. Αυτή η μνήμη μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί και να διασυνδεθεί με αντίστοιχες πρακτικές ευρωπαϊκών φορέων. Έτσι, η τοπική εμπειρία αναβαθμίζεται σε ευρωπαϊκό κεφάλαιο γνώσης.
Επιπλέον, η χρήση της μεθοδολογίας PM2 για τη λειτουργία GovTech εφαρμογών προσφέρει στις ελληνικές ομάδες πολύτιμη πρακτική γνώση στη διαχείριση ψηφιακών υπηρεσιών σε παραγωγικό περιβάλλον. Τα Digital Commons δεν αφορούν μόνο τον κώδικα, αλλά και τη μακροχρόνια συντήρηση κοινών υποδομών. Μέσω του PM2, τα EDIHs λειτουργούν ως εκπαιδευτικοί κόμβοι, επιτρέποντας στην Ελλάδα να συμμετέχει ισότιμα σε ευρωπαϊκές υποδομές, όχι ως απλός χρήστης, αλλά ως ενεργός διαχειριστής .
Τοπική Ανάπτυξη και Ψηφιακή Κυριαρχία
Η συστηματική χρήση ανοικτών προτύπων μειώνει το κόστος εισόδου για τις μικρές εταιρείες λογισμικού και ενισχύει την τοπική αγορά μέσω της ζήτησης για εξειδικευμένες υπηρεσίες. Τα παραγόμενα ψηφιακά τεχνουργήματα (artefacts), κώδικας, τεκμηρίωση, μεθοδολογίες, μπορούν να ενταχθούν στα EDIC Digital Commons, τροφοδοτώντας την ευρωπαϊκή κλίμακα με ελληνική καινοτομία.
Συμπέρασμα: Μια Στρατηγική Επένδυση
Η επιλογή των Nextcloud, Element/Matrix, OpenProject και PM2 από τα ελληνικά EDIHs αποτελεί στρατηγική επένδυση που γεφυρώνει το τοπικό με το ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα EDIHs αναδεικνύονται σε θεσμούς που μεταφράζουν τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες σε βιώσιμη ανάπτυξη. Η παραγόμενη τοπική τεχνογνωσία αποτελεί τον πυρήνα μιας ψηφιακής πολιτικής που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, ενισχύει τη θεσμική αυτονομία της χώρας και εντάσσει την Ελλάδα ενεργά στον ευρωπαϊκό καταμερισμό της ψηφιακής αξίας.
Sovereign Tech Agency, Digital Commons and Sovereign Digital Infrastructure Τεκμηρίωση για τον ρόλο του ανοικτού λογισμικού στην ψηφιακή κυριαρχία. https://www.sovereign.tech/
Publications Office of the European Union, The impact of open source software on technological independence in the EU. Μελέτη για τη συμβολή του OSS στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και αυτονομία. https://op.europa.eu/
PM2, The PM² Methodologies are methodologies developed by the European Commission and open to all. Τεκμηρίωση λειτουργίας παραγωγικών ψηφιακών υπηρεσιών. https://pm2.europa.eu/
Η ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από το cloud, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή κυριαρχία συχνά παρουσιάζεται ως μια άσκηση ισορροπίας ανάμεσα σε ανταγωνιστικότητα, έλεγχο και κόστος. Η κυρίαρχη υπόθεση είναι ότι η ενίσχυση της κυριαρχίας ή της διαφάνειας έρχεται αναπόφευκτα εις βάρος της καινοτομίας ή της οικονομικής αποδοτικότητας. Ωστόσο, η εμπειρία από τις δημόσιες προμήθειες στον τομέα της πληροφορικής δείχνει ότι αυτό το δίλημμα είναι σε μεγάλο βαθμό ψευδές. Όταν τα κράτη αξιοποιούν στρατηγικά την αγοραστική τους δύναμη για να δημιουργήσουν σταθερή ζήτηση για ανοικτές τεχνολογίες, μπορούν ταυτόχρονα να ενισχύσουν την εγχώρια ψηφιακή οικονομία, να βελτιώσουν τα αποτελέσματα των προμηθειών και να μειώσουν τη στρατηγική εξάρτηση από λίγους προμηθευτές.
Η πρόσφατη δανέζικη κυβερνητική έκθεση για τη χρήση ανοικτών τεχνολογιών στον δημόσιο τομέα έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία για την ευρωπαϊκή ψηφιακή πολιτική. Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει τον νόμο για την ανάπτυξη Cloud και ΤΝ, καθώς και την αναθεώρηση της Οδηγίας για τις Δημόσιες Προμήθειες, η δανέζικη εμπειρία προσφέρει ένα σπάνιο πλεονέκτημα: μια ρεαλιστική, πρακτική αποτίμηση του τι λειτουργεί, ποια εμπόδια παραμένουν και ποιες θεσμικές δομές επιτρέπουν στη δημόσια διοίκηση να ενεργεί στρατηγικά και όχι παθητικά.
Από τις άδειες λογισμικού στον οικονομικό αντίκτυπο
Ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία της δανέζικης ανάλυσης είναι ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται το ζήτημα του κόστους. Οι ανοικτές τεχνολογίες δεν παρουσιάζονται ως «δωρεάν λύσεις», αλλά ως μια διαφορετική κατανομή δαπανών: λιγότερα χρήματα σε άδειες χρήσης και περισσότερες επενδύσεις σε δεξιότητες, διακυβέρνηση, συντήρηση και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Αυτή η προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με τη λογική του συνολικού κόστους ιδιοκτησίας (total cost of ownership), αντί της στενής εστίασης στη βραχυπρόθεσμη τιμή.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτή η οπτική αναδεικνύει κάτι ακόμη πιο θεμελιώδες: οι δημόσιες προμήθειες λειτουργούν ως ισχυρό σήμα ζήτησης. Δεδομένου του τεράστιου μεγέθους των δημοσίων δαπανών για ΤΠΕ, οι επιλογές του δημόσιου τομέα δεν επηρεάζουν μόνο τα έργα που υλοποιούνται, αλλά διαμορφώνουν ολόκληρες αγορές.
Εμπειρικές μελέτες από τη Γαλλία δείχνουν ξεκάθαρα αυτό το φαινόμενο. Η εισαγωγή προτίμησης για λύσεις ανοικτού κώδικα στις δημόσιες προμήθειες δημιούργησε ένα σταθερό «σοκ ζήτησης» για ανοικτές τεχνολογίες. Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς περισσότερη δραστηριότητα από μεγάλους προμηθευτές, αλλά αύξηση των νέων συνεισφερόντων, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας. Παράλληλα, καταγράφηκε σημαντική αύξηση στις νεοφυείς επιχειρήσεις ΤΠΕ και στην απασχόληση στον ψηφιακό τομέα.
Το μήνυμα για την ευρωπαϊκή πολιτική είναι σαφές: τα πλαίσια προμηθειών που περιορίζονται στην «ουδετερότητα» και στην αποφυγή διακρίσεων δεν αρκούν. Χωρίς συστηματική ενσωμάτωση των ανοικτών τεχνολογιών, η δημόσια δαπάνη χάνει μια αποδεδειγμένα αποτελεσματική μόχλευση για ανταγωνιστικότητα, ανάπτυξη και ψηφιακή κυριαρχία.
Τα OSPOs ως μηχανισμοί ανάπτυξης και κυριαρχίας
Η δανέζικη εμπειρία αναδεικνύει ιδιαίτερα τον ρόλο δομών συντονισμού, όπως οι οργανισμοί OS2 και 4S, που λειτουργούν στην πράξη ως Εθνικά Γραφεία Ανοικτού Λογισμικού (Open Source Programme Offices – OSPOs). Συχνά τα OSPOs αντιμετωπίζονται ως τεχνικές ή νομικές μονάδες συμμόρφωσης. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελούν κρίσιμους οργανωτικούς μηχανισμούς που μετατρέπουν τις πολιτικές προθέσεις σε οικονομικά και στρατηγικά αποτελέσματα.
Από οικονομική σκοπιά, τα OSPOs μειώνουν το κόστος συναλλαγών για την ανάπτυξη ανοικτού λογισμικού. Μέσα από κοινά αποθετήρια, εναρμονισμένα μοντέλα διακυβέρνησης και συλλογική νομική υποστήριξη, διευκολύνουν τη συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τοπικών παρόχων υπηρεσιών σε έργα του δημόσιου τομέα. Έτσι, ενισχύονται περιφερειακά ψηφιακά οικοσυστήματα, βασισμένα σε κοινά ψηφιακά αγαθά αντί για κλειστές πλατφόρμες.
Παράλληλα, τα OSPOs συμβάλλουν ουσιαστικά στην ψηφιακή κυριαρχία. Όχι με όρους απομόνωσης, αλλά μέσω θεσμικής ικανότητας: της δυνατότητας κατανόησης, προσαρμογής και, αν χρειαστεί, αντικατάστασης κρίσιμων ψηφιακών στοιχείων. Με τη μείωση της εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή, αντιμετωπίζονται χρόνιες παθογένειες των δημοσίων προμηθειών, όπως το lock-in, ο περιορισμένος ανταγωνισμός και οι αδιαφανείς συμβάσεις.
Cloud, τεχνητή νοημοσύνη και ο κίνδυνος επανάληψης λαθών
Οι τεχνολογίες cloud και ΤΝ εντείνουν τις υπάρχουσες αδυναμίες των δημοσίων προμηθειών. Μεγάλα, μονολιθικά συμβόλαια και τεχνολογικά κλειδωμένες λύσεις κινδυνεύουν να παγιώσουν εξαρτήσεις ακριβώς σε τομείς όπου η διαφάνεια, η ελεγκσιμότητα και η προσαρμοστικότητα είναι κρίσιμες.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο επερχόμενος ευρωπαϊκός νόμος για Cloud και ΤΝ θα πρέπει να αναγνωρίσει ρητά τον ρόλο του δημόσιου τομέα ως διαμορφωτή αγορών και οικοδόμο ικανοτήτων. Όπως δείχνει η εμπειρική έρευνα, η σταθερή ζήτηση για ανοικτές τεχνολογίες ενισχύει τις εγχώριες δεξιότητες, τη δημιουργία επιχειρήσεων και τη διάχυση ψηφιακής γνώσης.
Η συστηματική ανάπτυξη OSPOs σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελεί έναν πρακτικό τρόπο μετατροπής των στόχων ψηφιακής κυριαρχίας σε εφαρμοσμένη πολιτική. Χωρίς αυτή τη στροφή, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η Ευρώπη να επαναλάβει τα λάθη προηγούμενων τεχνολογικών κύκλων, καταλήγοντας σε μακροχρόνιες εξαρτήσεις και περιορισμένη στρατηγική αυτονομία.
Από την εθνική εμπειρία στην ευρωπαϊκή στρατηγική
Η δανέζικη έκθεση δεν υποστηρίζει ότι οι ανοικτές τεχνολογίες είναι πανάκεια, ούτε υποτιμά τις προκλήσεις σε δεξιότητες, ασφάλεια και διακυβέρνηση. Αυτές οι προκλήσεις, όμως, αφορούν κάθε λογισμικό, ανεξαρτήτως αδειοδότησης. Η διαφορά είναι ότι τα OSPOs προσφέρουν έναν συστηματικό τρόπο αντιμετώπισής τους, αναβαθμίζοντας συνολικά την ψηφιακή ωριμότητα της δημόσιας διοίκησης.
Το βασικό συμπέρασμα για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής είναι σαφές: η ανταγωνιστικότητα και η ψηφιακή κυριαρχία δεν απαιτούν αναγκαστικά συμβιβασμούς. Αντίθετα, μια στρατηγική δημόσιων προμηθειών βασισμένη σε ανοικτές τεχνολογίες μπορεί να επιτύχει και τα δύο ταυτόχρονα, ενισχύοντας την οικονομική ανθεκτικότητα και το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης.
Ολοκληρώθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2025 ο μαραθώνιος εικονογράφησης και καταχώρησης δεδομένων WLM 2025, ο οποίος στόχευσε στην καταχώρηση δομημένων δεδομένων αλλά και των εμπλουτισμό λημμάτων της Βικιπαίδειας και αντικειμένων Wikidata με εικόνες, οι οποίες δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του ελληνικού σκέλους του διαγωνισμού φωτογραφίας Wiki Loves Monuments 2025.
Ο μαραθώνιος, ο οποίος διοργανώθηκε από το Wikimedia Community User Group Greece, συνέβαλλε τόσο στον εμπλουτισμό λημμάτων και αντικειμένων με τις φωτογραφίες του διαγωνισμού αλλά και με την τεκμηρίωση τους με δομημένα δεδομένα ώστε να είναι αμεσότερα προσβάσιμες.
Νικητές του διαγωνισμού αναδείχθηκαν οι χρήστες Pavlos1988 και Fotis A., οι οποίοι και θα λάβουν έως δώρο βιβλία της επιλογής τους αξίας €40 και €30 αντίστοιχα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει μια νέα στρατηγική με στόχο την ενίσχυση της εμπορικής αξιοποίησης ευρωπαϊκού λογισμικού ανοιχτού κώδικα (open source), επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτηση της Ευρώπης από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς και να ενισχύσει την ψηφιακή της κυριαρχία .
Σύμφωνα με δημόσια διαβούλευση που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το open source διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία ενός πιο αποκεντρωμένου και ανθεκτικού ψηφιακού οικοσυστήματος. Η ανοικτή πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση, την προσαρμογή και τη συνεργατική ανάπτυξη, περιορίζοντας την εξάρτηση από κλειστά, ιδιόκτητα τεχνολογικά συστήματα.
Ωστόσο, η Επιτροπή παραδέχεται ότι, παρά τα θετικά αποτελέσματα των έως τώρα ευρωπαϊκών προγραμμάτων στήριξης, η χρηματοδότηση της έρευνας από μόνη της δεν επαρκεί για να βοηθήσει τα ευρωπαϊκά έργα open source να κλιμακωθούν και να σταθούν εμπορικά στην αγορά. Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, μεγάλο μέρος της αξίας που παράγεται από έργα ανοιχτού κώδικα στην Ευρώπη τελικά αξιοποιείται εκτός ΕΕ, συχνά προς όφελος μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, μέσω δημόσιων και ιδιωτικών συμβάσεων
Η νέα στρατηγική αναμένεται να παρουσιαστεί το πρώτο τρίμηνο του 2026, παράλληλα με την Πράξη για την Ανάπτυξη Υποδομών Cloud και Τεχνητής Νοημοσύνης (Cloud and AI Development Act – CAIDA). Θα επικεντρώνεται στην «αναβάθμιση των κοινοτήτων», τη βιομηχανική αξιοποίηση, την ενσωμάτωση στην αγορά και τη μακροπρόθεσμη εμπορική βιωσιμότητα των καινοτομιών open source.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη βελτίωση της διακυβέρνησης των έργων ανοιχτού κώδικα, καθώς και στην ασφάλεια των εφοδιαστικών τους αλυσίδων. Οι ευπάθειες σε widely used open source components μπορούν να έχουν εκτεταμένες συνέπειες, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο συστηματική και επαγγελματική προσέγγιση.
Παράλληλα, η Επιτροπή επιδιώκει να διασφαλίσει τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα των οργανισμών που βρίσκονται πίσω από τέτοια έργα, ενθαρρύνοντας συνεργασίες με τον δημόσιο τομέα. Στο ίδιο πλαίσιο, καλεί τις δημόσιες διοικήσεις να υιοθετούν περισσότερο open source λογισμικό και να συνεισφέρουν ενεργά πίσω στις κοινότητες που το αναπτύσσουν.
Στρατηγικός στόχος είναι η αντικατάσταση ακριβών ή υπερβολικά «εξορυκτικών» ως προς τα δεδομένα ιδιόκτητων τεχνολογικών στοίβων που κυριαρχούν σήμερα στην ευρωπαϊκή αγορά. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται ως συνέχεια προηγούμενων κινήσεων της Επιτροπής, όπως η μετονομασία του προγράμματος Next Generation Internet σε Open Internet Stack, με σαφή προσανατολισμό προς πιο εμπορικά βιώσιμες λύσεις open source.
Η στρατηγική ευθυγραμμίζεται επίσης με νεότερες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το European Digital Infrastructure Consortium for Digital Commons, στο οποίο χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ολλανδία συνεργάζονται για την ανάπτυξη ανοιχτού λογισμικού για τη δημόσια διοίκηση. Παράλληλα, οργανισμοί της αγοράς, όπως η πρωτοβουλία EuroStack, πιέζουν για στοχευμένη δημόσια στήριξη τεχνολογιών που μπορούν να σταθούν ανταγωνιστικά σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η δημόσια διαβούλευση της Επιτροπής παραμένει ανοιχτή έως τις 3 Φεβρουαρίου, δίνοντας τη δυνατότητα σε φορείς, εταιρείες και κοινότητες open source να επηρεάσουν τη διαμόρφωση της μελλοντικής ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ψηφιακή ανεξαρτησία.
Η υιοθέτηση υπηρεσιών cloud ανοιχτού κώδικα κερδίζει σημαντικό έδαφος στην Ελβετία, μετά από μια καθοριστική οδηγία της Privatim, της Διάσκεψης των Ελβετών Επιτρόπων Προστασίας Δεδομένων. Η νέα αυτή κατευθυντήρια γραμμή σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στη διαχείριση ευαίσθητων δεδομένων από τις δημόσιες αρχές και ενισχύει τη μετάβαση σε ευρωπαϊκές και τοπικά φιλοξενούμενες ψηφιακές υποδομές.
Νέα νομικά πρότυπα για το δημόσιο cloud
Η απόφαση της Privatim, που υιοθετήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2025, ορίζει ότι η χρήση διεθνών ή κυρίως αμερικανικών SaaS υπηρεσιών από δημόσιους φορείς επιτρέπεται μόνο εφόσον τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα κρυπτογραφούνται από τον ίδιο τον φορέα και ο πάροχος της υπηρεσίας δεν έχει καμία πρόσβαση στα κλειδιά κρυπτογράφησης.
H οδηγία εφαρμόζεται σε όλους τους δημόσιους οργανισμούς της χώρας — ομοσπονδιακούς, καντονιακούς και δημοτικούς — και δημιουργεί άμεση ανάγκη συμμόρφωσης. Νέες συμβάσεις ή ανανεώσεις πρέπει να πληρούν τα κριτήρια εξαρχής, ενώ οι υφιστάμενες μη συμβατές υπηρεσίες απαιτούν ταχεία μετάβαση σε εναλλακτικές λύσεις.
Σύμφωνα με τη Δρ. Dominika Blonski, Αντιπρόεδρο της Privatim και Διευθύντρια του Γραφείου Προστασίας Δεδομένων του Καντονιού της Ζυρίχης, η απόφαση αυτή «καθιερώνει ένα ενιαίο νομικό πρότυπο για τη νόμιμη εξωτερική ανάθεση επεξεργασίας ευαίσθητων δημόσιων δεδομένων σε ολόκληρη τη χώρα».
Ο ρόλος του ανοιχτού κώδικα
Μέσα σε αυτό το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο, οι λύσεις cloud ανοιχτού κώδικα αναδεικνύονται ως η πλέον βιώσιμη επιλογή. Το λογισμικό ανοιχτού κώδικα προσφέρει διαφάνεια, δυνατότητα ελέγχου του πηγαίου κώδικα και — κυρίως — πραγματικό έλεγχο των δεδομένων από τον ίδιο τον δημόσιο φορέα, ιδιαίτερα όταν φιλοξενείται τοπικά ή σε ευρωπαϊκούς παρόχους.
Η δυνατότητα αυτο-φιλοξενίας (self-hosting) αποτελεί κρίσιμο πλεονέκτημα, καθώς επιτρέπει στις αρχές να συμμορφώνονται πλήρως με τις απαιτήσεις της ελβετικής νομοθεσίας προστασίας δεδομένων, η οποία είναι εναρμονισμένη με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Προκλήσεις μετάβασης
Παρά τα οφέλη, η μετάβαση δεν είναι χωρίς δυσκολίες. Πολλοί δημόσιοι οργανισμοί είναι βαθιά εξαρτημένοι από κλειστά, ιδιόκτητα οικοσυστήματα λογισμικού, γεγονός που καθιστά τη μεταφορά μεγάλων όγκων δεδομένων — όπως email, αρχεία και ημερολόγια — ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία.
Η Δρ. Blonski επισημαίνει ότι τέτοιες μεταβάσεις απαιτούν εξειδικευμένη τεχνική υποστήριξη και ενεργό ρόλο των αρχών προστασίας δεδομένων. Σε αυτό το πλαίσιο, η Privatim διαβεβαιώνει ότι τα καντονιακά γραφεία είναι διαθέσιμα να παρέχουν καθοδήγηση και συμβουλευτική υποστήριξη στους δημόσιους φορείς
Μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης
Η ελβετική πρωτοβουλία δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Αντίστοιχες ανησυχίες για την ψηφιακή κυριαρχία και την πρόσβαση τρίτων χωρών σε δημόσια δεδομένα έχουν εκφραστεί και από άλλες ευρωπαϊκές αρχές, όπως η Γερμανική Διάσκεψη Αρχών Προστασίας Δεδομένων (DSK) και η Γαλλική CNIL
Το SEMIC 2025 στην Κοπεγχάγη επιβεβαίωσε ότι η διαλειτουργικότητα στην ευρωπαϊκή ψηφιακή διακυβέρνηση έχει περάσει σε φάση «υλοποίησης»: από γενικές αρχές και προδιαγραφές, σε επαναχρησιμοποιήσιμα δομικά στοιχεία(building blocks) και κλιμακώσιμα πιλοτικά. Η θεματική “Interoperability for Impact” δεν λειτούργησε ως σύνθημα, αλλά ως πλαίσιο για να μετρηθεί ο αντίκτυπος: πόσο γρήγορα και με ποια ποιότητα μετατρέπεται η πολιτική βούληση σε υπηρεσίες που δουλεύουν για πολίτες και επιχειρήσεις. (Interoperable Europe Portal)
Κρίσιμο σημείο ωρίμανσης είναι ότι, στο περιβάλλον του Interoperable Europe και του θεσμικού του «κλίματος», η διαλειτουργικότητα αντιμετωπίζεται πλέον ως στρατηγική δημόσια υποδομή (public infrastructure), όχι ως τεχνικό παράρτημα έργων πληροφορικής. (Interoperable Europe Portal)
Διαλειτουργικότητα ως δημόσια υποδομή, όχι ως «integration project»
Στις συζητήσεις του SEMIC επανήλθαν τέσσερις έννοιες που, μαζί, περιγράφουν μια πρακτική θεωρία αλλαγής:
Semantics / κοινά λεξιλόγια και οντολογίες: χωρίς κοινό σημασιολογικό υπόβαθρο, οι διασυνδέσεις παράγουν «μετάφραση κόστους» και ασυνέπειες (ιδίως διασυνοριακά). (data.europa.eu)
AI-driven interoperability: η Τεχνητή Νοημοσύνη(ΤΝ) μπορεί να βοηθήσει στην επιμέλεια μεταδεδομένων, στη χαρτογράφηση πεδίων, στη διαχείριση κανόνων, αλλά μόνο όταν πατάει πάνω σε ανοικτά σχήματα, ιχνηλασιμότητα και ελέγξιμα τεχνουργήματα(artefacts). (data.europa.eu)
Digital-ready policymaking: οι πολιτικές/ρυθμίσεις πρέπει να σχεδιάζονται εξαρχής έτσι ώστε να μπορούν να «κατέβουν» σε διαδικασίες, δεδομένα και κανόνες που εκτελούνται σε συστήματα. (opensource.ellak.gr)
GovTech ecosystems: η κλιμάκωση δεν είναι μόνο θέμα τεχνικής αρχιτεκτονικής· είναι θέμα αγοράς, προμηθειών, ρίσκου, συντήρησης και επαναχρησιμοποίησης σε πολλούς φορείς. (data.europa.eu)
Η φράση «digitalisation alone is not enough – we must design for humans» αποκτά έτσι συγκεκριμένο τεχνικό νόημα: ανθρωποκεντρικός σχεδιασμός σημαίνει λιγότερη πολυπλοκότητα, περισσότερη επαναχρησιμοποίηση και υπηρεσίες που δεν “σπάνε” όταν αλλάξει ο ανάδοχος. (data.europa.eu)
GovTech4All: η διαλειτουργικότητα ως μηχανισμός κλιμάκωσης
Η περίπτωση GovTech4All είναι χρήσιμη γιατί μεταφράζει το «impact» σε εργονομική λογική προϊόντος: πιλοτικά που χτίζουν εμπιστοσύνη, τεκμηριώνουν επαναχρησιμοποίηση και, μετά, κλιμακώνουν. Στο SEMIC 2025 παρουσιάστηκε η συνέχεια από SGA1 σε SGA2 και η στόχευση σε pilots που μπορούν να εξελιχθούν σε ευρωπαϊκές λύσεις. (Interoperable Europe Portal)
Τα ολοκληρωμένα pilots του SGA1 (π.χ. cross-border data spaces, assistants για κοινωνικές παροχές, καινοτόμες προμήθειες) δείχνουν κάτι κρίσιμο: το τεχνολογικό artefact είναι απαραίτητο, αλλά ανεπαρκές. Αυτό που καθορίζει τη διάχυση είναι η ύπαρξη ανοικτών προδιαγραφών, διαχειρίσιμων συμβάσεων συντήρησης, και κοινών δομικών μονάδων(components) που επαναχρησιμοποιούνται.
Στο SGA2, η κατεύθυνση γίνεται ακόμη πιο σαφής: marketplaces επαναχρησιμοποιήσιμων components, AI sandboxes για ασφαλή δοκιμή, και rules as code ως γέφυρα ανάμεσα σε πολιτική/νομοθεσία και εφαρμογή. (opensource.ellak.gr)
Digital Commons EDIC: από έργα σε «θεσμικά κοινά» με νομική υπόσταση
Η πιο ενδιαφέρουσα θεσμική εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με τη συζήτηση του SEMIC είναι η δημιουργία του Digital Commons EDIC (DC-EDIC): ένα ευρωπαϊκό νομικό/διακυβερνητικό όχημα για να αναπτύσσονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται διασυνοριακές ψηφιακές υποδομές ως κοινά(commons), με κοινή διακυβέρνηση και νομική προσωπικότητα. (Sovereign Tech Agency)
Το DC-EDIC δεν αφορά απλώς «ακόμη ένα πρόγραμμα». Είναι απάντηση σε ένα πρακτικό πρόβλημα που χρόνια μπλοκάρει τη διαλειτουργικότητα: ποιος συντηρεί τα κοινά components, πώς χρηματοδοτούνται, πώς λαμβάνονται αποφάσεις, και πώς αποφεύγεται το lock-in όταν η τεχνολογία γίνεται κρίσιμη υποδομή. (Sovereign Tech Agency)
Με απλά λόγια, το DC-EDIC δείχνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να αντιμετωπίζει το λογισμικό/υποδομές του δημοσίου όπως αντιμετωπίζει δρόμους ή ενέργεια: χρειάζονται διαρκή συντήρηση, κοινή ιδιοκτησία κανόνων και τεκμηρίωσης, και θεσμική συνέχεια. (Sovereign Tech Agency)
Γιατί το ανοιχτό λογισμικό/υλισμικό είναι «μηχανισμός πολιτικής» και όχι ιδεολογία
Η οικονομική/ποσοτική τεκμηρίωση της ΕΕ είναι σαφής: το ανοικτό λογισμικό και υλισμικό σχετίζονται με τεχνολογική ανεξαρτησία, ανταγωνιστικότητα και καινοτομία, και η πολιτική πρόταση είναι να μειωθεί το κόστος lock-in και να αυξηθεί η επαναχρησιμοποίηση. (Publications Office of the EU)
Η ουσία δεν είναι «δωρεάν λογισμικό». Είναι ότι το OSS/OSH:
επιτρέπει ελέγξιμη αλυσίδα εφοδιασμού (ιδίως κρίσιμο σε κυβερνητικές υποδομές),
δημιουργεί τοπική τεχνογνωσία και αγορά υπηρεσιών συντήρησης,
διευκολύνει κλιμάκωση επειδή το artefact μπορεί να αναπαραχθεί/προσαρμοστεί χωρίς νομικά και τεχνικά εμπόδια. (Publications Office of the EU)
Αυτό το επιχείρημα «δένει» με τις ελληνικές/ευρωπαϊκές συζητήσεις για ανοικτές υποδομές στην ΤΝ: ανοικτές στοίβες υλισμικού/λογισμικού και κοινά ψηφιακά αγαθά ως προϋπόθεση ευρωπαϊκής κυριαρχίας στην υποδομή, όχι μόνο στις εφαρμογές. (openhardware.ellak.gr)
Από τα δίκτυα ως τα process models: το ίδιο μοτίβο επαναχρησιμοποίησης
Το ενδιαφέρον με τις πηγές για open hardware σε δίκτυα και εργαλεία μοντελοποίησης διαδικασιών( process modelling) είναι ότι επιβεβαιώνουν το ίδιο μοτίβο σε διαφορετικά επίπεδα:
Στα δίκτυα, το «ανοιχτό» μεταφράζεται σε διαφάνεια, ανεξαρτησία προμηθευτών, δυνατότητα τοπικής παραγωγής/συντήρησης και εκπαιδευτική/ερευνητική αξιοποίηση. (Open WiFi)
Στις διαδικασίες, το ανοικτό μεταφράζεται σε τυποποίηση, τεκμηρίωση και γεφύρωση ανάμεσα σε φυσική γλώσσα και τυπικές αναπαραστάσεις (π.χ. BPMN), κάτι που είναι πρακτικά «digital-ready policymaking». (opensource.ellak.gr)
Στην ανοικτή υποδομή data centers/edge, πρωτοβουλίες όπως το Open Compute Project δείχνουν πώς η τυποποίηση ανοικτών προδιγραφών διευκολύνει επαναχρησιμοποίηση και κλιμάκωση. (openhardware.ellak.gr)
Στα «ψηφιακά δημόσια αγαθά», η συμμετοχή φορέων όπως η Mozilla στο Digital Public Goods Alliance επιβεβαιώνει ότι το οικοσύστημα ωριμάζει οργανωτικά: ανοικτά πρότυπα, ανοικτός κώδικας και «μη πρόκληση βλάβης» ως πολιτικές αρχές. (opensource.ellak.gr)
Στην ΤΝ, η ανάδειξη πλήρως ανοικτών, πολύγλωσσων μοντέλων (π.χ. για τοπική/εξειδικευμένη ανάπτυξη) συνδέεται με την ανάγκη τοπικά, ελεγχόμενων και προσαρμόσιμων λύσεων στο δημόσιο. (opensource.ellak.gr)
Συμπεράσματα πολιτικής: πέντε πρακτικές κινήσεις για “interoperability for impact”
Αν το SEMIC 2025 και το GovTech4All συμπυκνώνονται σε μία πρόταση, είναι η εξής: η διαλειτουργικότητα χρειάζεται θεσμούς συντήρησης και κοινά artefacts, όχι μόνο έργα integration.
Πέντε κινήσεις υψηλής απόδοσης για δημόσιους φορείς και ευρωπαϊκά προγράμματα:
Ορισμός “reusable by default”: κάθε νέο σύστημα να παράγει επαναχρησιμοποιήσιμα components (APIs, schemas, vocabulary mappings) με ανοικτές άδειες. (Publications Office of the EU)
Rules as Code ως ελάχιστο επίπεδο ωρίμανσης για νέες ρυθμίσεις/διαδικασίες που στοχεύουν σε αυτοματοποίηση. (opensource.ellak.gr)
Θεσμική συντήρηση μέσω κοινών σχημάτων (π.χ. EDICs): εκεί που οι υποδομές είναι κρίσιμες, να μην εξαρτώνται από τον κύκλο ζώης των έργων και αναδόχους. (Sovereign Tech Agency)
Ανοικτές υποδομές (hardware + software) σε κρίσιμα σημεία: δίκτυα, στα άκρα(edge) και υπολογιστικά κέντα για ανθεκτικότητα και ανεξαρτησία από ένα προμηθευτή. (openhardware.ellak.gr)
Ασφαλείς χώροι δοκιμών (sandboxes) για AI στον δημόσιο τομέα με έμφαση σε ελεγκσιμότητα(auditability), τεκμηρίωση και συμβατότητα με ανοικτά πρότυπα. (opensource.ellak.gr)
Με αυτή την έννοια, το μήνυμα του SEMIC 2025 είναι πράγματι «βαθιά πολιτικό», αλλά με πρακτικό περιεχόμενο: η ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία δεν θα κριθεί από μεμονωμένες εφαρμογές, αλλά από το αν η Ευρώπη θα χτίσει και θα συντηρήσει ανοικτά, επαναχρησιμοποιήσιμα και θεσμικά προστατευμένα ψηφιακά κοινά. (Ψηφιακή Στρατηγική Ευρώπης)
The impact of open source software and hardware on technological independence, competitiveness and innovation in the EU economy – Final study report (Publications Office of the EU, 2021) Παρέχει ποσοτική/οικονομική τεκμηρίωση για OSS/OSH: επιδράσεις σε ανταγωνιστικότητα, και συστάσεις πολιτικής (μείωση lock-in, ψηφιακή αυτονομία), https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/29effe73-2c2c-11ec-bd8e-01aa75ed71a1/language-en,
Ανοιχτό Υλισμικό και Λογισμικό για την Τεχνητή Νοημοσύνη: Η Μεγάλη Πρόκληση και Ευκαιρία για την Ευρωπαϊκή Ένωση (openhardware.ellak.gr) Συνδέει την «ευρωπαϊκή κυριαρχία» στην ΤΝ με ανοικτές στοίβες υλισμικού/λογισμικού και κοινά ψηφιακά αγαθά, https://openhardware.ellak.gr/2025/11/18/2553/,
Η ομάδα διοργάνωσης του Πανελλήνιου συνεδρίου FOSSCOMM (Free and Open Source Software Communities Meeting) 2025 ευχαριστεί όλους τους συμμετέχοντες για την παρουσία τους και απευθύνει κάλεσμα προς ομάδες φοιτητών, οι οποίες σε συνεργασία με μέλη ακαδημαϊκής κοινότητας μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις για την διοργάνωση του επόμενου συνεδρίου. Οι προτάσεις θα πρέπει να χωρίζονται σε 3 υπο-ενότητες, οι οποίες θα είναι οι παρακάτω.
Οργανωτική Ομάδα
Τα ονόματα των φοιτητών και μελών ΔΕΠ που θα συμμετέχουν την οργανωτική επιτροπή. Τα ονόματα των στελεχών από φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Επιμελητήρια, συλλογικούς φορείς επιχειρήσεων, κοινοτήτων ανοιχτού λογισμικού καθώς στελέχη που συμμετέχουν ενεργά σε open source projects.
Τόπος Διοργάνωσης
Πόλη που θα λάβει χώρα η διοργάνωση.
Υποψήφιοι χώροι για την φιλοξενία του συνεδρίου (π.χ πανεπιστήμιο της πόλης, πολιτιστικό κέντρο, ξενοδοχείο, κ.τ.λ).
Χωρητικότητα των χώρων (μέγεθος και πλήθος αιθουσών, χώροι για booths – posters).
Προτεινόμενη ημερομηνία διοργάνωσης.
H ενδεικτική δομή του διημερου προγράμματος, με την προτεινόμενη θεματολογία ανα ενότητα ( sessions ) και πρόβλεψη μιας ενότητας στα αγγλικά που θα απευθύνεται στις κοινότητες του ανοιχτού λογισμικού της ευρύτερης περιοχής( Βαλκάνια, Τουρκία, Μέση Ανατολή & χώρες της Μεσογείου).
Μιας και υπάρχει η πιθανότητα να διεξαγωγής της FOSSCOMM διαδικτυακά, θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα διαδικτυακής φιλοξενίας μέσω λογισμικού τηλεδιασκέψεων ανοιχτού κώδικα (π.χ Big Blue Button, Matrix, Element, Jitsi κτλ)
Πρόσθετες πληροφορίες
Τρόπος πρόσβασης στην πόλη διοργάνωσης (πλοία, αεροπλάνα, συχνότητα δρομολογίων).
Τρόπος πρόσβασης στο χώρο διοργάνωσης.
Προσβασιμότητα των χώρων από ΑμεΑ.
Προσβασιμότητα στο διαδίκτυο.
Πρόσβαση σε χώρους εστίασης.
Τρόποι χρήσης των διαδικτυακών εφαρμογών στην οργάνωση του συνεδρίου.
Για την οργανωτική επιτροπή παρέχονται τα εξής:
ένα VM Debian με webserver και βάση δεδομένων (nginx/php/mariadb) με WordPress για να σχεδιάσετε και να εγκαταστήσετε τον δικτυακό σας τόπο.
Διαχείριση Προτάσεων για ομιλίες και εργαστήρια: για παρουσιάσεις και του προγράμματος το εργαλείο pretalx.org (pretalx.fossscomm.gr)
Οι προτάσεις θα πρέπει να είναι ολοκληρωμένες και να αποστέλλονται στο info@fosscomm.gr.
A post-American, enshittification-resistant internet
A very condensed talk, in the usual style of Cory Doctorow. A bit optimistic, but the whole analysis definitely worths it.
I loved the phrase "Time to seize the means of computation!".
AI Agent, AI Spy
Based on a Signal Foundation research. How AI compromises the trust we usually have on operating systems.
Very critical when you are relying on end-to-end encryption, making the assumption that you can trust both ends.
Running a NGO on FreeSoftware
Fascillitated by FSFE to showcase what kind software is being used for day to day operations. Many other tech people from other NGOs participated in the discussion. Common struggles on getting away from big tech companies.
Some quick links on projects and ideas captured in my notes based on discussions during the Congress.
AI War Cloud αn interactive database exploring the connection of tech companies with military operations and warfare. This was set up as an interactive installation during the Congress.
I was reminded again about Tor Snowflake proxy project.
Something we could fairly easily set up on LibreOps.
plaintext, yet another chat project. This one aims on being
a decentralized social network that uses plain text files over HTTP.
Solarpunk missions, that run through out the
Congress but can be an inspiration for future projects.
Anubis AI firewall. If your website is suffering from excessive AI bots scraping.
Τεχνική υποδομή, κοινότητες και άδειες ως θεμέλια ψηφιακής κυριαρχίας
Στα έργα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, ο κώδικας είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Κάτω από αυτόν βρίσκεται ένα ολόκληρο οικοσύστημα εργαλείων, βιβλιοθηκών και υποδομών που καθορίζουν πώς ένα σύστημα αναπτύσσεται, πώς ελέγχεται, πώς λειτουργεί στην πράξη και, κυρίως, πώς συντηρείται σε βάθος χρόνου. Για τον δημόσιο τομέα, αυτή η τεχνική στοίβα δεν είναι απλώς μέσο παραγωγικότητας, αποτελεί κρίσιμη υποδομή διακυβέρνησης.
Οι μονάδες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, είτε προδιαγράφουν έργα που θα υλοποιηθούν από αναδόχους είτε αναπτύσσουν λογισμικό εσωτερικά, λαμβάνουν αποφάσεις με ορίζοντα δεκαετίας. Δημόσια πληροφοριακά συστήματα δεν αντικαθίστανται εύκολα. Συνδέονται με νομοθεσία, διοικητικές διαδικασίες, μητρώα και δικαιώματα πολιτών. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή τεχνολογιών που δεν μπορούν να ελεγχθούν ή που ενδέχεται να «κλείσουν» στο μέλλον μετατρέπεται σε σοβαρό θεσμικό ρίσκο.
Το ανοιχτό λογισμικό προσφέρει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: προβλεψιμότητα. Ο κώδικας είναι ορατός, οι μηχανισμοί λειτουργίας κατανοητοί και η γνώση δεν ανήκει σε έναν προμηθευτή. Όταν ένα έργο βασίζεται σε ώριμα ανοιχτά λογισμικά με μεγάλες κοινότητες προγραμματιστών, το κράτος γνωρίζει ότι το σύστημα δεν εξαρτάται από την εμπορική πορεία μιας εταιρείας ή από μια κλειστή τεχνολογική επιλογή.
Αυτή η λογική αποτυπώνεται και στις ελληνικές οδηγίες ανάπτυξης ψηφιακών υπηρεσιών, όπως έχουν διαμορφωθεί στο πλαίσιο του DigiGov. Η υιοθέτηση ευέλικτων (agile) μεθοδολογιών, με μικρούς κύκλους ανάπτυξης, συχνή ανατροφοδότηση και συνεχή βελτίωση, προϋποθέτει εργαλεία που είναι ανοιχτά, ελέγξιμα και εύκολα επεκτάσιμα. Agile ανάπτυξη χωρίς ανοιχτό λογισμικό καταλήγει συχνά σε κλείδωμα γνώσης και τεχνολογίας, ακυρώνοντας τα οφέλη της μεθοδολογίας.
Ωστόσο, δεν είναι όλα τα ανοιχτά λογισμικά ίδια. Για τον δημόσιο τομέα, δεν αρκεί ο κώδικας να είναι διαθέσιμος. Απαιτείται το λογισμικό να είναι βιώσιμο, να υποστηρίζεται από ενεργή κοινότητα και να διατίθεται με άδεια που διασφαλίζει ότι θα παραμείνει πάντα ανοιχτό, όπως οι άδειες: MIT, APACHE, GPL & EUPL. Αυτά τα τρία στοιχεία: βιωσιμότητα, κοινότητα, άδεια, είναι εξίσου σημαντικά με τη λειτουργικότητα.
Η σημασία αυτή αναδεικνύεται και στις πρακτικές ανάπτυξης που εφαρμόζονται στο ΕΔΥΤΕ και σε άλλους φορείς του δημοσίου τομέα. Η δυνατότητα ένας νέος προγραμματιστής, ένας νέος ανάδοχος ή μια νέα ομάδα να κατανοήσει γρήγορα το έργο, προϋποθέτει καθαρή τεκμηρίωση, ανοιχτά αποθετήρια, κοινά εργαλεία και τυποποιημένες διαδικασίες. Όλα αυτά είναι πολύ δυσκολότερα, αν όχι αδύνατα, όταν το έργο βασίζεται σε κλειστές πλατφόρμες ή σε ιδιόκτητα εργαλεία.
Η διεθνής εμπειρία, αλλά και η ελληνική πρακτική, δείχνουν ότι έργα που βασίζονται σε «μικρά», απομονωμένα ή ελεγχόμενα από έναν προμηθευτή ανοιχτά λογισμικά συχνά καταλήγουν σε έμμεσο κλείδωμα(vendor lock-in). Αντίθετα, έργα που χτίζονται πάνω σε ευρέως διαδεδομένα έργα ανοιχτού λογισμικού μπορούν να συντηρηθούν, να επεκταθούν και να μεταβιβαστούν σε άλλους αναδόχους χωρίς απώλεια γνώσης, κάτι που αποτελεί βασική απαίτηση της δημόσιας λογοδοσίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποφυγή χρήσης πολλαπλών λογισμικών(overtooling). Στον δημόσιο τομέα, η πολυπλοκότητα είναι εχθρός της βιωσιμότητας. Πολύπλοκες στοίβες εργαλείων αυξάνουν το κόστος εκπαίδευσης, δυσκολεύουν τη συντήρηση και καθιστούν το έργο ευάλωτο σε αλλαγές προσωπικού. Μια μικρή, συνεκτική στοίβα εργαλείων ανοιχτού λογισμικού, βασισμένη σε καθιερωμένα εργαλεία με μεγάλες κοινότητες, είναι πολύ πιο ανθεκτική στο χρόνο και ευθυγραμμίζεται με τις κατευθύνσεις του DigiGov για απλές, επαναχρησιμοποιήσιμες λύσεις.
Η συζήτηση αυτή αποκτά νέα διάσταση με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τα «AI-first» εργαλεία ανάπτυξης υπόσχονται θεαματική αύξηση παραγωγικότητας, αλλά συχνά ενσωματώνουν την ΤΝ στον πυρήνα της πλατφόρμας. Αυτό σημαίνει εξάρτηση από συγκεκριμένα μοντέλα, αλγορίθμους και συχνά εμπορικές υπηρεσίες. Για τον δημόσιο τομέα, αυτή η εξάρτηση είναι προβληματική τόσο από άποψη ελέγχου δεδομένων όσο και από άποψη λογοδοσίας.
Αντίθετα, τα ώριμα ανοιχτά λογισμικά αντιμετωπίζουν την ΤΝ ως προαιρετικό, υποβοηθητικό επίπεδο. Ο πυρήνας παραμένει προκαθορισμένος(deterministic), ελέγξιμος και πλήρως λειτουργικός χωρίς ΤΝ. Τα μοντέλα μπορούν να αλλάξουν ή να αφαιρεθούν χωρίς να καταρρεύσει το σύστημα. Αυτή η αρχιτεκτονική επιλογή είναι κρίσιμη για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των δημόσιων έργων και συνάδει με τη σταδιακή, ελεγχόμενη εισαγωγή καινοτομιών που προτείνεται και από το DigiGov.
Για τις μονάδες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης του δημοσίου τομέα, όλα τα παραπάνω συγκλίνουν σε ένα σαφές συμπέρασμα: τα έργα που προδιαγράφονται ή αναπτύσσονται εσωτερικά θα πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά σε βιώσιμα ανοιχτά λογισμικά, με ενεργές κοινότητες και άδειες που αποκλείουν την ιδιωτικοποίηση του κώδικα στο μέλλον. Αυτό δεν είναι ιδεολογική επιλογή. Είναι πρακτική στρατηγική για τον έλεγχο κόστους, τη διασφάλιση της ασφάλειας και την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας του κράτους.
Η εμπειρία δείχνει ότι ένα κράτος που επενδύει σε τέτοιες τεχνολογίες δεν είναι απλός καταναλωτής λύσεων. Είναι οργανισμός που χτίζει γνώση, διατηρεί επιλογές και μπορεί να προσαρμόζεται στις τεχνολογικές αλλαγές χωρίς να χάνει τον έλεγχο των ψηφιακών του υποδομών.
Agile Development in Greek Public Sector (DigiGov GRNET): Κατευθυντήριες γραμμές για ευέλικτη ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών με έμφαση στη βιωσιμότητα. https://devs.digigov.grnet.gr/docs/agile
Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ), θα καταθέσει αίτηση να συμμετέχει και στο φετινό πρόγραμμα Google Summer of Code 2026 ως mentor organization, και θα στηρίξει έργα ανοιχτού κώδικα από φοιτητές , ερευνητές ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.
To GSoC προσφέρει σε φοιτητές και νέους προγραμματιστές από όλο τον κόσμο την ευκαιρία να συμβάλουν σε ένα έργο ανοιχτού κώδικα και να μάθουν πώς είναι να εργάζονται σε ένα περιβάλλον ανάπτυξης ανοιχτού λογισμικού. Κάθε καλοκαίρι συμμετέχουν στο GSoC χιλιάδες φοιτητές από όλο τον κόσμο αποκομίζοντας σημαντικές εμπειρίες, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην ανάπτυξη δημοφιλών έργων ανοικτού λογισμικού. To GSoC υλοποιείται σε παγκόσμιο επίπεδο και από το 2005 που ξεκίνησε έχουν συμμετάσχει σε αυτό περισσότεροι από 23.000 φοιτητές από 123 χώρες με αποτέλεσμα να παραχθούν περισσότερες από 48.000.000 γραμμές κώδικα για 1000+ οργανισμούς ανοιχτού λογισμικού.
Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών(ΕΕΛΛΑΚ) καλεί τα μέλη της ακαδημαϊκής-ερευνητικής κοινότητας σε συνεργασία με φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα να προτείνουν επεκτάσεις έργων ανοιχτού κώδικα που χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ελλάδα για να ενταχθούν στο Google Summer of Code 2026, συμπληρώνοντας αυτή τη φόρμα μέχρι τις 31/01/2026.
Από τα ανοιχτά πρότυπα στη θεσμική μνήμη της διοίκησης
Στο opengov.ellak.gr έχει αναδειχθεί επανειλημμένα ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση δεν είναι πρωτίστως ζήτημα λογισμικού, αλλά ζήτημα κανόνων, προτύπων και διοικητικής ικανότητας. Η εμπειρία από μητρώα, υποδομές και απλοποιήσεις διαδικασιών δείχνει ότι τα περισσότερα προβλήματα δεν προκύπτουν στο στάδιο της υλοποίησης, αλλά πολύ νωρίτερα: στο πώς αναλύονται, περιγράφονται και τεκμηριώνονται οι διαδικασίες του δημόσιου τομέα.
Η εμπειρία αυτή δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Στην Εσθονία, η ψηφιακή μετάβαση του κράτους βασίστηκε εξαρχής σε ρητή μοντελοποίηση διαδικασιών, σαφή APIs και θεσμικά μητρώα, πριν την ανάπτυξη εφαρμογών. Η επιτυχία της πλατφόρμας X-Road δεν οφείλεται σε κάποιο «έξυπνο» σύστημα, αλλά στο γεγονός ότι οι ρόλοι, οι ροές και οι ευθύνες είχαν καταγραφεί με ανοιχτά πρότυπα και ελέγχονταν από τη διοίκηση.
Οι αναλυτές και οι σχεδιαστές αποτελούν τον κρίσιμο, αλλά συχνά αόρατο, πυλώνα της ψηφιακής πολιτικής. Είναι αυτοί που μεταφράζουν τον νόμο σε διοικητική ροή, την πολιτική απόφαση σε λειτουργική απαίτηση και την οργανωτική πραγματικότητα σε μοντέλα που μπορούν να υλοποιηθούν. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούν δεν είναι ουδέτερα. Καθορίζουν αν αυτή η γνώση θα παραμείνει στον δημόσιο τομέα ή αν θα «κλειδωθεί» σε έγγραφα και μορφότυπους που ελέγχει ένας ανάδοχος.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γαλλίας, όπου η Διεύθυνση Ψηφιακού Μετασχηματισμού(DINUM) προώθησε συστηματικά τη χρήση ανοιχτών εργαλείων τεκμηρίωσης και μοντελοποίησης για τον σχεδιασμό δημόσιων υπηρεσιών. Ο στόχος δεν ήταν απλώς η εξοικονόμηση κόστους, αλλά η διασφάλιση ότι οι προδιαγραφές παραμένουν αναγνώσιμες και ελέγξιμες από το ίδιο το κράτος, ανεξάρτητα από τον ανάδοχο που υλοποιεί.
Η συζήτηση για τα ανοιχτά πρότυπα, που έχει αναπτυχθεί εκτενώς από τον Οργανισμό Ανοιχτών Τεχνολογιών(ΕΕΛΛΑΚ), βρίσκει εδώ τη φυσική της συνέχεια. Τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού για αναλυτές και σχεδιαστές είναι ο πρακτικός μηχανισμός με τον οποίο τα ανοιχτά πρότυπα γίνονται καθημερινή πρακτική. Δεν αρκεί να ορίζεται ότι μια διαδικασία ή ένα API θα είναι «ανοιχτό». Πρέπει και τα εργαλεία με τα οποία περιγράφεται να επιτρέπουν διαφάνεια, έλεγχο και επαναχρησιμοποίηση.
Στη Γερμανία, για παράδειγμα, το πρόγραμμα ψηφιοποίησης διοικητικών διαδικασιών (Onlinezugangsgesetz) ανέδειξε ότι η έλλειψη κοινών, ανοιχτών εργαλείων ανάλυσης οδήγησε σε κατακερματισμό προδιαγραφών μεταξύ ομόσπονδων κρατιδίων. Τα μεταγενέστερα βήματα εστίασαν ακριβώς στην ανάγκη κοινής μεθοδολογίας και κοινών εργαλείων σχεδιασμού, ώστε η γνώση να μην παραμένει τοπική και μη επαναχρησιμοποιήσιμη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τεκμηρίωση δεν είναι απλώς συνοδευτικό υλικό ενός έργου. Είναι θεσμική μνήμη. Όταν η ανάλυση απαιτήσεων, οι διοικητικές ροές και οι κανόνες αποφάσεων καταγράφονται σε ανοιχτές, αναγνώσιμες μορφές, μπορούν να αξιοποιηθούν από άλλους φορείς, να ελεγχθούν από ελεγκτικούς μηχανισμούς και να επιβιώσουν αλλαγές προσώπων και κυβερνήσεων. Αυτό αποτελεί βασική αρχή της ανοικτής διακυβέρνησης και έχει αναγνωριστεί και από θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του European Interoperability Framework.
Η πρόσφατη συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη καθιστά αυτή τη διάκριση ακόμη πιο κρίσιμη. Τα «AI-first» εργαλεία υπόσχονται αυτόματη παραγωγή απαιτήσεων ή διαδικασιών. Ωστόσο, όπως έχει επισημανθεί και σε συζητήσεις στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, η διοικητική λογική στον δημόσιο τομέα δεν μπορεί να είναι πιθανοκρατική. Οι αποφάσεις πρέπει να είναι αιτιολογημένες, επαναλήψιμες και ελέγξιμες.
Οι χώρες που προηγούνται στη συνετή χρήση ΤΝ, όπως η Φινλανδία, υιοθετούν μια σαφή αρχή: η ΤΝ λειτουργεί επικουρικά, για σύνοψη, αναζήτηση και έλεγχο συνέπειας, αλλά όχι ως υποκατάστατο της ανάλυσης και του σχεδιασμού. Ο πυρήνας της διοικητικής γνώσης παραμένει σε μοντέλα και κείμενα που ελέγχονται από ανθρώπους.
Τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού που βασίζονται σε μοντέλα και κείμενα επιτρέπουν ακριβώς αυτό που διαχρονικά προτείνει η ΕΕΛΛΑΚ: ψηφιακές υποδομές που υπηρετούν τη διοίκηση και όχι το αντίστροφο. Η ανάλυση και ο σχεδιασμός παραμένουν υπό τον έλεγχο έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης και δεν εκχωρούνται σε αδιαφανείς αλγορίθμους.
Η επιλογή εργαλείων, ιδίως σε συνδυασμό με την Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πράξη ψηφιακής πολιτικής. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα κράτος που απλώς «αγοράζει λύσεις» και σε ένα κράτος που χτίζει διαχρονική διοικητική ικανότητα, όπως δείχνουν τα παραδείγματα των ευρωπαϊκών χωρών που επένδυσαν πρώτα στην ανάλυση και μετά στην τεχνολογία.
Onlinezugangsgesetz (OZG) – Federal Ministry of the Interior https://www.onlinezugangsgesetz.de Νομοθετικό πλαίσιο ψηφιοποίησης διοικητικών υπηρεσιών, με έμφαση στη μεθοδολογία και τον συντονισμό.
Υποβοήθηση ή υποκατάσταση; Το όριο που καθορίζει τη διοικητική λογοδοσία
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) έχει εισέλθει δυναμικά στον δημόσιο διάλογο ως υπόσχεση ριζικού εκσυγχρονισμού της δημόσιας διοίκησης άμεσα ή έμμεσα από τους ίδιους τους δημοσίους υπαλλήλους που τη χρησιμοποιούν ιδιωτικά. Από την αυτοματοποίηση διαδικασιών έως την υποστήριξη αποφάσεων, οι εφαρμογές που προτείνονται είναι πολλές και συχνά εντυπωσιακές. Ωστόσο, για τον δημόσιο τομέα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα χρησιμοποιηθεί ΤΝ, αλλά πώς και σε ποιον ρόλο.
Στο opengov.ellak.gr έχει αναδειχθεί διαχρονικά ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή υιοθέτηση τεχνικών λύσεων. Είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμών, κανόνων και λογοδοσίας. Υπό αυτό το πρίσμα, η διάκριση μεταξύ “AI-first” και “AI-compatible” προσεγγίσεων αποκτά κεντρική πολιτική σημασία.
Η AI-first προσέγγιση τοποθετεί την ΤΝ στον πυρήνα της λειτουργίας των συστημάτων. Οι διαδικασίες, οι ροές εργασίας ή ακόμη και οι προτάσεις αποφάσεων παράγονται δυναμικά από μοντέλα, των οποίων η εσωτερική λογική είναι στατιστική και συχνά μη ερμηνεύσιμη. Σε περιβάλλοντα ιδιωτικού τομέα ή πειραματισμού, αυτή η προσέγγιση μπορεί να είναι αποδεκτή. Στον δημόσιο τομέα, όμως, εγείρει θεμελιώδη προβλήματα.
Η δημόσια διοίκηση οφείλει να λειτουργεί με κανόνες που είναι προβλέψιμοι, αιτιολογημένοι και ελέγξιμοι. Κάθε διοικητική πράξη πρέπει να μπορεί να εξηγηθεί, να αναπαραχθεί και να ελεγχθεί από τον πολίτη, τη δικαιοσύνη και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Η ανάθεση κρίσιμων λειτουργιών σε πιθανοκρατικά μοντέλα, των οποίων η συμπεριφορά μπορεί να αλλάζει με την εκπαίδευση ή τα δεδομένα εισόδου, υπονομεύει αυτή τη βασική αρχή.
Αντίθετα, η AI-compatible προσέγγιση αντιμετωπίζει την ΤΝ ως υποστηρικτικό επίπεδο και όχι ως υποκατάστατο της διοικητικής λογικής. Οι κανόνες, οι διαδικασίες και οι αποφάσεις παραμένουν ρητά ορισμένες μέσω νόμων, κανονισμών και μοντέλων που μπορούν να ελεγχθούν. Η ΤΝ αξιοποιείται για να ενισχύσει την ανθρώπινη εργασία: για σύνοψη μεγάλου όγκου πληροφοριών, για αναζήτηση σε τεκμηρίωση, για έλεγχο συνέπειας ή για υποστήριξη της ανάλυσης.
Η διάκριση αυτή δεν είναι αφηρημένη. Έχει άμεσες συνέπειες στο σχεδιασμό των ψηφιακών υποδομών του Δημοσίου. Τα AI-first εργαλεία τείνουν να εξελίσσονται γρήγορα, με συχνές αλλαγές στον πυρήνα τους, ακολουθώντας τον ρυθμό ανάπτυξης των μοντέλων ΤΝ. Αυτό μπορεί να είναι πλεονέκτημα για startups, αλλά για δημόσια συστήματα με ορίζοντα ζωής δεκαετιών μετατρέπεται σε σοβαρό ρίσκο. Η εξάρτηση από συγκεκριμένα μοντέλα, παρόχους ή πλατφόρμες δυσχεραίνει την αλλαγή πορείας και αυξάνει το κόστος συντήρησης.
Αντίθετα, τα AI-compatible συστήματα βασίζονται σε σταθερό πυρήνα. Τα εργαλεία ανάλυσης, σχεδιασμού και ανάπτυξης λογισμικού παραμένουν λειτουργικά ανεξάρτητα από την ΤΝ. Τα μοντέλα μπορούν να αλλάξουν ή να αφαιρεθούν χωρίς να καταρρεύσει το σύστημα. Αυτή η αρχιτεκτονική επιλογή είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ψηφιακής κυριαρχίας του κράτους.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται άμεσα και με το ανοιχτό λογισμικό. Τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού επιτρέπουν στον δημόσιο φορέα να κατανοεί και να ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνεται η ΤΝ. Δεν επιβάλλουν “μαύρα κουτιά” ούτε υποχρεωτικές εξαρτήσεις από εμπορικές υπηρεσίες. Αντίθετα, επιτρέπουν την υιοθέτηση ΤΝ με όρους διαφάνειας, ελέγχου και συμμόρφωσης με το θεσμικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών ρυθμίσεων όπως ο AI Act.
Για τα Υπουργεία και τους δημόσιους οργανισμούς, το διακύβευμα είναι σαφές. Η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας, μόνο εφόσον ενταχθεί σε ένα πλαίσιο που σέβεται τις αρχές της λογοδοσίας, της διαφάνειας και της συνέχειας της διοίκησης. Η άκριτη υιοθέτηση AI-first λύσεων κινδυνεύει να μεταφέρει κρίσιμες λειτουργίες του κράτους σε τεχνολογίες που δεν μπορούν να ελεγχθούν πολιτικά ή θεσμικά.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να επιλέξουμε «περισσότερη» ή «λιγότερη» ΤΝ. Είναι να επιλέξουμε τον σωστό ρόλο της ΤΝ στη δημόσια διοίκηση. Έναν ρόλο επικουρικό, ελεγχόμενο και αναστρέψιμο. Έναν ρόλο που ενισχύει, αντί να υποκαθιστά, τη δημοκρατική ευθύνη.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα επόμενα άρθρα της σειράς εστιάζουν στα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού για αναλυτές, σχεδιαστές και προγραμματιστές. Όχι ως τεχνικές λίστες, αλλά ως πρακτικές επιλογές πολιτικής που καθορίζουν αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως εργαλείο καλής διακυβέρνησης ή ως νέος παράγοντας αδιαφάνειας.
—
Κύριες Πηγές
1. Regulation (EU) on Artificial Intelligence (AI Act), Θεσπίζει κανόνες λογοδοσίας, διαφάνειας και risk-based προσέγγιση για ΤΝ στο Δημόσιο, https://artificial-intelligence-act.eu/
8. Free Software Foundation Europe – Public Money, Public Code, Τεκμηριώνει γιατί το λογισμικό του Δημοσίου πρέπει να είναι ανοιχτό και ελέγξιμο, https://publiccode.eu/
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (Large Language Models – LLMs) έχουν αναδειχθεί σε κεντρικό τεχνολογικό πυλώνα της σύγχρονης Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ικανότητά τους να παράγουν φυσική γλώσσα, να συνοψίζουν, να μεταφράζουν και να υποστηρίζουν προγραμματιστικές ή αναλυτικές εργασίες έχει δημιουργήσει την εντύπωση μιας σχεδόν καθολικής νοημοσύνης. Ωστόσο, η ερευνητική βιβλιογραφία της περιόδου 2024–2025 καταδεικνύει με σαφήνεια ότι, παρά την εντυπωσιακή κλίμακα και τις βελτιώσεις από τεχνικές όπως το instruction tuning και το RLHF, τα LLMs εξακολουθούν να παρουσιάζουν θεμελιώδη όρια. Τα όρια αυτά δεν είναι απλώς ζητήματα «βελτιστοποίησης», αλλά σχετίζονται με τον ίδιο τον τρόπο που τα μοντέλα μαθαίνουν και λειτουργούν.
Περιορισμοί στη συλλογιστική και στην επίλυση προβλημάτων
Ένα από τα πιο συστηματικά καταγεγραμμένα προβλήματα αφορά τη συλλογιστική πολλαπλών βημάτων. Τα LLMs αποδίδουν καλά σε μοτίβα που μοιάζουν με τα δεδομένα εκπαίδευσής τους, αλλά αποτυγχάνουν σε σύνθετα θέματα, όπως μαθηματικές αποδείξεις, λογικό σχεδιασμό ή προβλήματα που απαιτούν αυστηρή ακολουθία κανόνων. Ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται τεχνικές «scaffolding» ή εξωτερικά εργαλεία, η απόδοση παραμένει εύθραυστη και μη αξιόπιστη. Η έννοια των «αναδυόμενων ικανοτήτων» αποδεικνύεται συχνά ασταθής: μικρές αλλαγές στο πρόβλημα ή στο πλαίσιο μπορούν να οδηγήσουν σε απότομη κατάρρευση της απόδοσης, γεγονός που υπονομεύει τη χρήση των LLMs σε κρίσιμες εφαρμογές.
Παραισθήσεις και αξιοπιστία της γνώσης
Ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο, όριο αφορά τις λεγόμενες «παραισθήσεις». Τα LLMs τείνουν να παράγουν πειστικές αλλά λανθασμένες πληροφορίες, ιδιαίτερα όταν το ερώτημα είναι ασαφές, απαιτεί μακρά αλυσίδα συλλογισμών ή αφορά πεδία με περιορισμένα δεδομένα. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι, αν και οι τεχνικές ευθυγράμμισης μειώνουν τη συχνότητα των παραισθήσεων, δεν τις εξαλείφουν. Επιπλέον, οι μέθοδοι ανίχνευσης είναι κατά κανόνα εξαρτώμενες από το εκάστοτε έργο και το γνωστικό πεδίο. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει γενικευμένη λύση, κάτι που περιορίζει δραστικά την εμπιστοσύνη σε αυτοματοποιημένες αποφάσεις βασισμένες αποκλειστικά σε LLMs.
Περιορισμοί πεδίου και γλωσσικής κάλυψης
Παρά τον χαρακτηρισμό τους ως «γενικού σκοπού», τα LLMs παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες σε εξειδικευμένα και υψηλού ρίσκου πεδία, όπως η ιατρική, το δίκαιο ή τα χρηματοοικονομικά. Χωρίς ενίσχυση από εξωτερικές βάσεις γνώσης ή εργαλεία ανάκτησης πληροφορίας, τα αποτελέσματα είναι συχνά αναξιόπιστα. Ακόμη όμως και με τέτοιες ενισχύσεις, η σταθερότητα παραμένει ζητούμενο. Παράλληλα, η απόδοση μειώνεται αισθητά σε γλώσσες και διαλέκτους χαμηλών πόρων, αντανακλώντας τις ανισότητες στα δεδομένα εκπαίδευσης. Το αποτέλεσμα είναι η αναπαραγωγή ψηφιακών ανισοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα, με άμεσες πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες.
Κλίμακα, δεδομένα και υπολογιστικό κόστος
Η στρατηγική της συνεχούς κλιμάκωσης προσκρούει πλέον σε δομικά όρια. Η διαθέσιμη υψηλής ποιότητας διαδικτυακή γνώση πλησιάζει στον κορεσμό, ενώ η εκτεταμένη χρήση συνθετικών δεδομένων παρουσιάζει αβέβαια οφέλη πέρα από ένα σημείο. Ταυτόχρονα, η αύξηση του μεγέθους των μοντέλων και των context windows συνεπάγεται τεράστιο ενεργειακό και οικονομικό κόστος, με φθίνουσες αποδόσεις σε πολλά benchmarks. Αυτό θέτει σοβαρά ερωτήματα βιωσιμότητας, ιδιαίτερα για τον δημόσιο τομέα και την ευρωπαϊκή ψηφιακή πολιτική.
Έλεγχος, βαθμονόμηση και ασφάλεια
Ένα λιγότερο ορατό αλλά κρίσιμο όριο αφορά τη βαθμονόμηση της εμπιστοσύνης. Τα LLMs συχνά αποτυγχάνουν να συσχετίσουν την «βεβαιότητα» της απάντησής τους με την πραγματική ορθότητα, κάτι που είναι απαράδεκτο σε τομείς όπως η υγεία ή η δικαιοσύνη. Παράλληλα, ο λεπτομερής έλεγχος στόχων και περιορισμών παραμένει εύθραυστος. Οι τεχνικές prompt-based καθοδήγησης είναι ευάλωτες, ενώ οι μέθοδοι ευθυγράμμισης συχνά συγκρούονται με τη γενικότητα ή τη δημιουργικότητα του μοντέλου.
Συμπεράσματα για τα ανοικτά πρότυπα και τη δημόσια πολιτική
Τα παραπάνω όρια καθιστούν σαφές ότι τα LLMs δεν μπορούν και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αυτόνομα συστήματα γενικής νοημοσύνης. Αντίθετα, απαιτείται μια αρχιτεκτονική προσέγγιση που θα τα εντάσσει σε οικοσυστήματα ανοικτών προτύπων, διαλειτουργικών εργαλείων και ελέγξιμων διαδικασιών. Για τον δημόσιο τομέα και την ευρωπαϊκή ψηφιακή στρατηγική, αυτό σημαίνει επένδυση όχι μόνο σε υπολογιστική ισχύ, αλλά και σε ανοικτά δεδομένα, ανοικτό λογισμικό, διαφάνεια και θεσμικούς μηχανισμούς λογοδοσίας. Μόνο έτσι μπορούν τα LLMs να αξιοποιηθούν ως υποστηρικτικά εργαλεία, χωρίς να μετατραπούν σε αδιαφανή και αναξιόπιστα «μαύρα κουτιά» που υπονομεύουν το δημόσιο συμφέρον.
Οι παρακάτω πηγές συγκλίνουν στο ότι τα όρια των LLMs είναι δομικά και όχι συγκυριακά. Για τον λόγο αυτό, αποτελούν κρίσιμο τεκμηριωτικό υπόβαθρο για πολιτικές που προκρίνουν ανοικτά πρότυπα, διαφάνεια, επαληθευσιμότητα και συμπληρωματική χρήση των LLMs, αντί για άκριτη αυτοματοποίηση αποφάσεων στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
—
Πηγές που αξιοποιήθηκαν και για το άρθρο:
1. LLLMs: A Data-Driven Survey of Evolving Research on Limitations of Large Language Models, Συστηματική χαρτογράφηση περιορισμών LLMs σε συλλογιστική, δεδομένα, έλεγχο και αξιοπιστία, arxiv.org.
2. A Survey on Large Language Models with Insights on Limitations and Future Directions, Ευρεία επισκόπηση αρχιτεκτονικών, scaling laws και δομικών ορίων των LLMs, arxiv.org.
3. Limits of Emergent Reasoning: A Comprehensive Analysis of Large Language Models, Κριτική ανάλυση της έννοιας των «αναδυόμενων ικανοτήτων» και της αστάθειας τους, linkedin.
4. Limitations of Large Language Models in Clinical Problem-Solving, Εμπειρική μελέτη που τεκμηριώνει αστοχίες LLMs σε κλινικά και υψηλού ρίσκου σενάρια, nature.
5. Emergent Abilities in Large Language Models: A Survey, Ανάλυση θεωρητικών και εμπειρικών δεδομένων για τις αναδυόμενες ικανότητες και τα όριά τους, arxiv.org.
6. Large Language Models Hallucination: A Comprehensive Survey. Εκτενής επισκόπηση αιτίων, μετρικών και τεχνικών μετριασμού παραισθήσεων, arxiv.org.
7. Re-evaluating Hallucination Detection in Large Language Models, Κριτική αξιολόγηση μεθόδων ανίχνευσης παραισθήσεων και των περιορισμών τους, aclanthology.org.
8. Large Language Models in Legal Systems: A Survey, Τεκμηρίωση κινδύνων και περιορισμών χρήσης LLMs σε νομικά συστήματα, nature..
9. A Survey of Post-Training Scaling in Large Language Models, Ανάλυση φθινουσών αποδόσεων από κλιμάκωση και αυξανόμενο υπολογιστικό κόστος, aclanthology.org
10. Fundamental Capabilities and Applications of Large Language Models, Θεμελιώδης αποτύπωση δυνατοτήτων και εγγενών τεχνικών περιορισμών των LLMs, acm.org.
11. The State of AI Hallucinations in 2025, Επισκόπηση βιομηχανικών και ερευνητικών προσεγγίσεων για την αξιοπιστία των LLMs, getmaxim.ai.
12. 2025 Stack Overflow Developer Survey, Εμπειρικά δεδομένα για την πραγματική χρήση, τα όρια και τη δυσπιστία των προγραμματιστών απέναντι στα LLMs, survey.stackoverflow.
Εάν θέλεις να λαμβάνεις κάθε μήνα το ενημερωτικό δελτίο για τις Ανοιχτές Τεχνολογίες καταχώρησε εδώ (https://newsletters.ellak.gr/?p=subscribe&id=) το email σου. Το ενημερωτικό δελτίο στέλνεται κάθε μήνα σε πάνω από 60.000 παραλήπτες.
Η Τράπεζα της Ελλάδος, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ), διοργάνωσε με επιτυχία τον 2ο Εθνικό Διαγωνισμό Εφαρμογών Ανοικτών Δεδομένων Datathon 2025. Το Σάββατο 6 και την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε η τελική φάση του διαγωνισμού, στο IMPACT HUB ATHENS στην Αθήνα. Μέσα από μία απαιτητική διαδικασία ξεχώρισαν οι τρεις νικητήριες ομάδες, οι οποίες κέρδισαν βραβεία συνολικής αξίας 6.000 ευρώ. Τους νικητές βράβευσαν ο Διευθυντής Οργάνωσης της Τράπεζας της Ελλάδος Σπύρος Γαρδικιώτης και ο Γενικός Διευθυντής του Οργανισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) Αλέξανδρος Μελίδης.
Σε μια περίοδο όπου η τεχνολογική καινοτομία εξελίσσεται ταχύτερα από τα θεσμικά πλαίσια που τη ρυθμίζουν, η ανάγκη για ουσιαστική διαφάνεια και λογοδοσία στη δημόσια διοίκηση καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ. Απαντώντας σε αυτήν την πρόκληση, η Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς και η ΕΕΛ/ΛΑΚ διοργανώνουν το Ετήσιο Συνέδριο με τίτλο «Ανοιχτά Δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη: Νέες Δυνατότητες & Προκλήσεις στη Διαφάνεια, τις Δημόσιες Συμβάσεις και τους Προϋπολογισμούς», την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, στη Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου.
Η Οργανωτική επιτροπή του Διαγωνισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών https://openedtech.ellak.gr/ καλεί μαθητές και εκπαιδευτικούς από όλη τη χώρα να συμμετάσχουν ενεργά σε μια μοναδική εκπαιδευτική διαδικασία που συνδυάζει τη δημιουργικότητα, την κοινωνική ευθύνη και τη δύναμη του ανοιχτού λογισμικού. Με κεντρική θεματική τις Ανοιχτές Τεχνολογίες για το Κοινό Καλό, ο διαγωνισμός προσκαλεί ομάδες μαθητών, μαθητών και εκπαιδευτικών να δηλώσουν συμμετοχή έως τις 30/01/2026 σχεδιάζοντας έργα που αξιοποιούν την τεχνολογία ως μοχλό κοινωνικής προόδου.
Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) που αποτελείται από 37 πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, χαιρετίζει την πρωτοβουλία ίδρυσης του Ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «Φάρος AI Factory». Καταθέτουμε τα παρακάτω σχόλια με στόχο την ενίσχυση της ανοικτότητας, της διαφάνειας και της ευρωπαϊκής ψηφιακής ανεξαρτησίας.
Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ συμμετείχε ενεργά στο 15ο Συνέδριο Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης – e-Government Forum και στο 10ο DPO & ICT Security World, που πραγματοποιήθηκε στις 26 Νοεμβρίου, με τρεις ομιλητές σε αντίστοιχες θεματικές ενότητες αφιερωμένες στις ψηφιακές πολιτικές, την τεχνητή νοημοσύνη και την ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου. Το e-Government Forum, ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη δημόσια διοίκηση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, φιλοξένησε πλήθος φορέων, πανεπιστημίων και στελεχών της αγοράς, προωθώντας τον διάλογο γύρω από τις διεθνείς εξελίξεις και τις ελληνικές πρακτικές στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση.
Δημοσιεύτηκε η 11η ετήσια αξιολόγηση Open Data Maturity (ODM) 2025 από την Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων (data.europa.eu), παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της προόδου των ευρωπαϊκών χωρών στη διάθεση και επαναχρησιμοποίηση δημόσιων δεδομένων. Φέτος αξιολογήθηκαν 36 χώρες: τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (Ισλανδία, Νορβηγία, Ελβετία) και έξι υποψήφιες χώρες (Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία, Ουκρανία).
Η γεωπολιτική πραγματικότητα των τελευταίων ετών καθιστά σαφές ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη: οι εξαρτήσεις από κλειστές πλατφόρμες, μονοπωλιακά οικοσυστήματα και μη ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού μεταφράζονται σε ευπάθειες ασφάλειας, κόστη μετάβασης, και περιορισμό πολιτικών επιλογών. Στο Digital Commons Policy Summit 2025, το κεντρικό μήνυμα ήταν ότι για την Ευρώπη το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υιοθετήσει και θα κλιμακώσει τα Ψηφιακά Κοινά, αλλά πώς θα τα υλοποιήσει επιχειρησιακά και σε μεγάλη κλίμακα.
Η Βαρκελώνη έγινε η πρώτη πόλη παγκοσμίως που υιοθετεί επίσημα τις Αρχές Ανοιχτού Λογισμικού των Ηνωμένων Εθνών (Open Source Principles του ΟΗΕ). Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε τον Νοέμβριο του 2025, στο πλαίσιο της Barcelona Open Tech Week, και σηματοδοτεί μια στρατηγική επιλογή της πόλης να ενισχύσει τον δημοκρατικό έλεγχο της τεχνολογίας και να μειώσει την εξάρτησή της από μεγάλες πολυεθνικές τεχνολογικές εταιρείες.
Η εμπειρία της Βαλένθια δείχνει με σαφήνεια ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός των πόλεων δεν είναι πρωτίστως ζήτημα τεχνολογίας αλλά ζήτημα στρατηγικής, διακυβέρνησης και οικοσυστήματος. Μέσα από το València Innovation Capital, η πόλη έχει υιοθετήσει μια συστηματική προσέγγιση GovTech (Τεχνολογία Δημόσιας Διακυβέρνησης), μετατρέποντας πραγματικές ανάγκες της δημοτικής διοίκησης σε ανοιχτές προκλήσεις και πιλοτικές λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η υιοθέτηση λύσεων ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού λειτουργεί ως βασικός καταλύτης για τη δημιουργία τοπικής τεχνογνωσίας, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η συζήτηση γύρω από το νέο “ψηφιακό πακέτο omnibus” της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν αφορά απλώς τεχνικές προσαρμογές στη νομοθεσία. Αγγίζει τον πυρήνα της ψηφιακής κυριαρχίας, της δημοκρατίας και της οικονομικής ανεξαρτησίας της Ευρώπης. Η επιλογή είναι ξεκάθαρη. Είτε η Ευρώπη θα επενδύσει συστηματικά σε λύσεις ανοιχτού λογισμικού και υλισμικού, δημιουργώντας τη δική της τεχνολογική υποδομή, είτε θα παραμείνει εξαρτημένη από αμερικανικούς και κινεζικούς κολοσσούς, μετατρεπόμενη de facto σε ψηφιακή αποικία.
Μετά από χρόνια έντονων αντιπαραθέσεων, το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το λεγόμενο “Chat Control” πλησιάζει στην πιο κρίσιμη φάση του: τις τριμερείς διαπραγματεύσεις (trilogue) μεταξύ Επιτροπής, Κοινοβουλίου και Συμβουλίου. Παρά τις ουσιαστικές βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν χάρη στην πίεση οργανώσεων ψηφιακών δικαιωμάτων, το τελικό αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο — και οι κίνδυνοι για την ιδιωτικότητα των χρηστών εξακολουθούν να είναι σημαντικοί.
Το SEMIC 2025 ολοκληρώθηκε φέτος στην Κοπεγχάγη με έναν εντυπωσιακό απολογισμό: πάνω από 500 συμμετέχοντες επί τόπου, περισσότερους από 3.500 διαδικτυακούς θεατές από 65 χώρες, περισσότερους από 100 ομιλητές, καθώς και δεκάδες εργαστήρια, παρουσιάσεις και συζητήσεις υψηλού επιπέδου. Η διοργάνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συνεργασία με την Δανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επιβεβαίωσε τη θέση της ως το σημαντικότερο ευρωπαϊκό γεγονός για την διαλειτουργικότητα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του δημόσιου τομέα.
Η σχέση ανάμεσα στις πατέντες και το ανοιχτό λογισμικό αποτελεί μία από τις πιο περίπλοκες και συχνά παρεξηγημένες πτυχές της σύγχρονης ψηφιακής διακυβέρνησης. Παρότι οι άδειες ανοιχτού κώδικα εστιάζουν κατά κύριο λόγο στο δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, το νομικό πλαίσιο των πατεντών επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη, τη χρήση και τη διάδοση του λογισμικού σε ανοιχτά οικοσυστήματα.
Στο πλαίσιο του διαγωνισμού Wiki Loves Monuments 2025 in Greece επιφορτώθηκαν στα Wikimedia Commons εκατοντάδες με άδεια ελεύθερης χρήσης προσφέροντας περιεχόμενο σχετικό με την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας και ολόκληρου του πλανήτη.
Το 2025 αποτέλεσε την αφετηρία ενός νέου στρατηγικού κύκλου για τα Creative Commons (CC), σε μια περίοδο βαθιών μετασχηματισμών για το ανοιχτό διαδίκτυο. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η αυξανόμενη συγκέντρωση ισχύος σε λίγες μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δοκιμάζουν θεμελιώδεις αρχές της ανοιχτής γνώσης, της πρόσβασης και της συλλογικής δημιουργίας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα Creative Commons, με μια μικρή αλλά αποφασισμένη παγκόσμια ομάδα και μια ισχυρή κοινότητα υποστηρικτών, συνέχισαν να υπερασπίζονται το δημόσιο συμφέρον και την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση.
Η ταχύτατη εξάπλωση των συνδεδεμένων συσκευών έχει ανατρέψει την παραδοσιακή έννοια της ιδιοκτησίας. Συσκευές που αλλάζουν λειτουργίες μετά την αγορά, υπηρεσίες που απαιτούν συνδρομή για βασικά χαρακτηριστικά και εφαρμογές που παύουν να λειτουργούν όταν οι εταιρείες κλείνουν εξυπηρετητές(servers), αποδυναμώνουν τον έλεγχο των πολιτών πάνω στα εργαλεία τους. Η γνωστή περίπτωση του RATGDO, ενός ανοιχτού συστήματος για τον έλεγχο πόρτας γκαράζ, αποκαλύπτει το κεντρικό ζήτημα της ψηφιακής εποχής. Το αν οι χρήστες μπορούν να κατέχουν πραγματικά τα αντικείμενα που αγοράζουν.
Το 2025 στην Ανοικτή Βιβλιοθήκη ήταν μια χρονιά που έμοιαζε να χωράει δύο κόσμους ταυτόχρονα: από τη μία, τη διαχρονική δύναμη των κλασικών (Όργουελ, Κάφκα, Ουγκώ, Πλάτωνας, Σοφοκλής, Παπαδιαμάντης, Θεοτόκης), και από την άλλη, την καθημερινή ανάγκη για πρακτική γνώση, με πολύ έντονη παρουσία της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλά και με ποικίλα εκπαιδευτικά εγχειρίδια και βοηθήματα.
Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται το e-book:«Τι πραγματικά αξίζει – 24 γράμματα στον γιο μου»του Γιάννη Μπρούζου, ένα έργο με ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος. Ακολουθεί το μυθιστόρημα «Αυτοκτονώντας ασύστολα» του Αύγουστου Κορτώ, που εμφανίζεται με τέσσερα συνολικά έργα στη φετινή λίστα. Έπεται στην τρίτη και στην τέταρτη θέση η Τεχνητή Νοημοσύνη που αρχίζει να κυριαρχεί ως θέμα, με τέσσερα εγχειρίδια ψηλά στην κατάταξη.
Η λίστα αποκαλύπτει ξεκάθαρες προτιμήσεις, οι οποίες μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τέσσερις ευρείες κατηγορίες: Μάθηση & Τεχνολογία(τεχνητή νοημοσύνη, διδακτικά εγχειρίδια, ξένες γλώσσες, προγραμματισμός) –Κλασική & Σύγχρονη Λογοτεχνία(αθάνατες αφηγήσεις, σύγχρονοι Έλληνες συγγραφείς, παγκόσμια λογοτεχνία) –Θρησκευτικό & Ιστορικό Περιεχόμενο(θρησκευτικές αναγνώσεις, ιστορικές αναφορές, φιλοσοφία) –Εκπαιδευτικό & Υποστηρικτικό Υλικό(σχολικά βιβλία, υλικό για ειδικές ανάγκες, υποστηρικτικά εγχειρίδια)
Η συλλογή της Ανοικτής Βιβλιοθήκης (www.openbook.gr) αυτή τη στιγμή περιλαμβάνει~15.000ελεύθερα ελληνικά e-books,~3.300 audio-books και καθημερινά εμπλουτίζεται με νέα.
Σας ευχαριστούμε που και φέτος επιλέξατε να διαβάσετε ελεύθερα ψηφιακά βιβλία. Κάθε download είναι μια ψήφος εμπιστοσύνης στην ανοικτότητα και την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών!
Δείτε τα 50 ελεύθερα e-books με τα περισσότερα downloads μέσα στο 2025:
Σε μια περίοδο όπου η τεχνολογική καινοτομία εξελίσσεται ταχύτερα από τα θεσμικά πλαίσια που τη ρυθμίζουν, η ανάγκη για ουσιαστική διαφάνεια και λογοδοσία στη δημόσια διοίκηση καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ. Απαντώντας σε αυτήν την πρόκληση, η Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς και η ΕΕΛ/ΛΑΚ διοργανώνουν το Ετήσιο Συνέδριο με τίτλο «Ανοιχτά Δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη: Νέες Δυνατότητες & Προκλήσεις στη Διαφάνεια, τις Δημόσιες Συμβάσεις και τους Προϋπολογισμούς», την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, στη Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου.
-η μετάβαση από τη «Διαύγεια» στη στοχευμένη διαφάνεια μέσω ΑΙ,
-η αλγοριθμική λογοδοσία στις δημόσιες συμβάσεις,
-και πρακτικές λύσεις που μεταμορφώνουν τη σύγχρονη διακυβέρνηση.
Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογική πρόοδος συχνά προηγείται της θεσμικής ρύθμισης, το διακύβευμα είναι σαφές: χωρίς κανόνες, η καινοτομία μπορεί να υπονομεύσει τη λογοδοσία με τους σωστούς κανόνες, μπορεί να την ενισχύσει. Το Ετήσιο Συνέδριο της Διεθνούς Διαφάνειας – Ελλάς και του ΕΕΛ/ΛΑΚ συμβάλει στη διαμόρφωση αυτής της ισορροπίας, συνδέοντας πολιτική, διοίκηση, τεχνολογία και κοινωνία των πολιτών σε έναν κοινό, τεκμηριωμένο διάλογο.
Η εφαρμογή του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοανθεκτικότητα (Cyber Resilience Act – CRA) βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά ανοιχτά ερωτήματα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις του στο οικοσύστημα του Ελεύθερου Λογισμικού. Οι ρόλοι των έργων Ελεύθερου Λογισμικού, των πιθανών «διαχειριστών» (stewards) και των κατασκευαστών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα και καθιστά αναγκαία την παροχή επίσημων κατευθυντήριων γραμμών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Τι προβλέπει ο Cyber Resilience Act
Ο CRA καθορίζει απαιτήσεις για την ανάπτυξη ασφαλών προϊόντων με ψηφιακά στοιχεία, είτε πρόκειται για υλικό (hardware) είτε για λογισμικό. Στόχος του είναι να διασφαλίσει ότι τα προϊόντα που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά συνοδεύονται από εγγύηση αντιμετώπισης ευπαθειών ασφαλείας και ελαχιστοποίησης των κινδύνων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.
Οι κατασκευαστές καλούνται να ενσωματώνουν την κυβερνοασφάλεια σε όλα τα στάδια ανάπτυξης και συντήρησης των προϊόντων. Παράλληλα, οι χρήστες θα μπορούν να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις, καθώς τα προϊόντα θα φέρουν σήμανση CE, ενώ οι αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς θα ελέγχουν τη συμμόρφωση με τον κανονισμό. Με αυτόν τον τρόπο, ο CRA στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων πληροφοριακών συστημάτων και δικτύων στην ΕΕ.
Προβληματισμοί και αβεβαιότητες για το Ελεύθερο Λογισμικό
Η εφαρμογή του κανονισμού έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Στο πλαίσιο του έργου «Dialogue for Cybersecurity» του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Γραφείου για την Ασφάλεια Πληροφοριών (BSI), το Free Software Foundation Europe (FSFE) ανέλυσε τον CRA και τις επιπτώσεις του στο Ελεύθερο Λογισμικό, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ασάφειες γύρω από τους ρόλους και τις ευθύνες των εμπλεκομένων.
Κεντρικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας ήταν η διεξαγωγή έρευνας με ερωτηματολόγια, χωρισμένα σε τρεις ομάδες: πιθανούς διαχειριστές έργων Ελεύθερου Λογισμικού, ίδιες τις κοινότητες και τα έργα Ελεύθερου Λογισμικού, καθώς και κατασκευαστές προϊόντων.
Τα αποτελέσματα της έρευνας
Η έρευνα διήρκεσε δύο μήνες και συγκέντρωσε 345 απαντήσεις, εκ των οποίων 83 ολοκληρωμένες. Η έμφαση δόθηκε στην ποιότητα και στη γνώση του κανονισμού, όχι στον μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν ότι πολλοί εμπλεκόμενοι δεν γνωρίζουν ακόμη ποιος θα είναι ο ρόλος τους στο πλαίσιο του CRA. Ιδιαίτερα ασαφής παραμένει ο ρόλος του «steward», για τον οποίο αναμένεται περαιτέρω διευκρίνιση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Παράλληλα, τονίστηκε η ανάγκη να μη φορτωθούν οι προγραμματιστές Ελεύθερου Λογισμικού με υπερβολικές ρυθμιστικές υποχρεώσεις, ώστε να μπορούν να συνεχίσουν απρόσκοπτα το βασικό τους έργο: την ανάπτυξη λογισμικού. Την ίδια στιγμή, οι κατασκευαστές χρειάζονται νομική σαφήνεια όταν ενσωματώνουν στοιχεία Ελεύθερου Λογισμικού στα προϊόντα τους.
Ανάγκη για εργαλεία, χρηματοδότηση και τυποποίηση
Για την αποτελεσματική εφαρμογή του CRA, η έρευνα ανέδειξε την ανάγκη για κατάλληλα εργαλεία (π.χ. για ελέγχους ασφαλείας, αναφορά ευπαθειών και διαχείριση αποδεικτικών στοιχείων), καθώς και για οικονομική στήριξη των πιθανών διαχειριστών έργων. Η απλοποίηση των διαδικασιών είναι κρίσιμη ώστε να επιτευχθεί υψηλότερο επίπεδο κυβερνοασφάλειας χωρίς να θιγεί η ποιότητα της ανάπτυξης.
Επιπλέον, πολλοί συμμετέχοντες ζήτησαν μεγαλύτερη τυποποίηση των απαιτήσεων από τις ρυθμιστικές αρχές, καθώς και σαφείς απαντήσεις σχετικά με το κόστος συμμόρφωσης, τη διαχείριση ευπαθειών (CVE) στον χρόνο, αλλά και την αντιμετώπιση έργων που δεν συντηρούνται πλέον ενεργά.
Ανοιχτά ζητήματα και επόμενα βήματα
Ένα ακόμη κρίσιμο θέμα αφορά το Άρθρο 25 του CRA και την πιστοποίηση επιμέρους στοιχείων λογισμικού. Αν και το ζήτημα αυτό καλύφθηκε περιορισμένα στην έρευνα, θεωρείται ότι θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στο άμεσο μέλλον, καθώς παραμένουν ερωτήματα για το ποιος μπορεί να διενεργεί πιστοποιήσεις, με ποιον τρόπο και με ποια χρηματοδότηση.
Τα αποτελέσματα της έρευνας και οι σχετικές συστάσεις θα διαβιβαστούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς, με στόχο να ληφθούν υπόψη οι πραγματικές ανάγκες και οι ανησυχίες της κοινότητας του Ελεύθερου Λογισμικού κατά την τελική εφαρμογή του Κανονισμού για την Κυβερνοανθεκτικότητα.
Μπορείτε να έχετε πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας εδώ.
Μπορείτε να βρείτε την τελική έκθεση του έργου εδώ (PDF, μόνο στα γερμανικά).
Το οικοσύστημα του Ανοιχτού Λογισμικού (Open Source) συνεχίζει να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς, αποτελώντας βασικό πυλώνα της σύγχρονης τεχνολογίας. Από νεοφυείς επιχειρήσεις έως μεγάλους οργανισμούς και κυβερνητικά έργα, οι άδειες ανοιχτού κώδικα παίζουν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο διανέμεται, τροποποιείται και επαναχρησιμοποιείται το λογισμικό. Το 2025, τα δεδομένα επισκεψιμότητας του Open Source Initiative (OSI) προσφέρουν μια καθαρή εικόνα για το ποιες άδειες προτιμά περισσότερο η παγκόσμια κοινότητα.
Ο ρόλος του Open Source Initiative (OSI)
Το Open Source Initiative αποτελεί τον βασικό φορέα πιστοποίησης και ενημέρωσης γύρω από τις εγκεκριμένες άδειες ανοιχτού κώδικα (OSI-Approved Licenses). Οι σελίδες αδειών του OSI δεν περιορίζονται σε απλές περιγραφές, αλλά εμπλουτίζονται με μεταδεδομένα και επεξηγήσεις που βοηθούν προγραμματιστές, οργανισμούς και νομικούς συμβούλους να κατανοήσουν καλύτερα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις κάθε άδειας.
Οι κορυφαίες άδειες ανοιχτού κώδικα
Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, ορισμένες άδειες διατηρούν σταθερά την πρωτοκαθεδρία τους, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική αξία και ευελιξία τους:
MIT License: Παραμένει η πιο δημοφιλής άδεια με πάνω από 1,5 εκατομμύριο προβολές σελίδας. Η απλότητα και η ελάχιστη νομική δέσμευση την καθιστούν ιδανική για εμπορική και μη εμπορική χρήση.
Apache License 2.0: Με ισχυρές προβλέψεις για πατέντες και σαφείς όρους χρήσης, συνεχίζει να αποτελεί κορυφαία επιλογή για μεγάλα έργα και εταιρικά περιβάλλοντα.
BSD Licenses (2-clause & 3-clause): Γνωστές για την ευελιξία τους, χρησιμοποιούνται ευρέως σε συστήματα και υποδομές χαμηλού επιπέδου.
GNU General Public License (GPL v2 & v3): Αν και πιο «αυστηρές», οι άδειες GPL παραμένουν ιδιαίτερα δημοφιλείς σε έργα που επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι ο κώδικας θα παραμείνει ελεύθερος.
Αξιοσημείωτη είναι επίσης η παρουσία αδειών όπως η LGPL, η AGPL, η Mozilla Public License 2.0, αλλά και πιο εξειδικευμένων επιλογών όπως η Open Font License (OFL) και η zlib license, που καλύπτουν συγκεκριμένες ανάγκες της κοινότητας
Άδεια
Προβολές Σελίδας
Επισκέπτες
MIT License
1.53M
925k
Apache License 2.0
344k
245k
BSD 3-Clause
214k
173k
BSD 2-Clause
128k
104k
GNU GPL v2.0
76k
58k
GNU GPL v3.0
55k
46k
ISC License
35k
28k
GNU LGPL v3.0
34k
29k
Open Font License (OFL 1.1)
31k
25k
GNU LGPL v2.1
24k
20k
0BSD
21k
17k
GNU AGPL v3
20k
17k
Mozilla Public License 2.0
17k
14k
Academic Free License 3.0
16k
13k
PostgreSQL License
16k
13k
Microsoft Public License
16k
12k
zlib License
12k
11k
BSD 1-Clause
12k
10k
MIT No Attribution (MIT-0)
9k
8k
Common Public License 1.0
9k
7k
Τι δείχνουν τα δεδομένα επισκεψιμότητας
Τα στατιστικά βασίζονται σε πραγματικές επισκέψεις χρηστών κατά τη διάρκεια του 2025 και όχι σε αυτοματοποιημένα αιτήματα (bots). Αυτό σημαίνει ότι τα δεδομένα αντικατοπτρίζουν πραγματικό ενδιαφέρον και αναζήτηση πληροφορίας από ανθρώπους. Παρότι υπάρχει υποκαταγραφή λόγω χρήσης ad blockers και περιορισμών σε ορισμένες χώρες, τα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενδεικτικά των τάσεων στον χώρο του Open Source .
Γιατί έχει σημασία η επιλογή άδειας
Η επιλογή άδειας ανοιχτού κώδικα δεν είναι απλώς τυπική διαδικασία. Επηρεάζει:
το πώς μπορούν άλλοι να χρησιμοποιήσουν και να τροποποιήσουν τον κώδικα,
τη συμβατότητα με άλλα έργα,
τη νομική ασφάλεια για προγραμματιστές και επιχειρήσεις,
και τη βιωσιμότητα ενός έργου στο χρόνο.
Η δημοτικότητα αδειών όπως η MIT και η Apache 2.0 δείχνει μια σαφή προτίμηση προς απλές, ευέλικτες λύσεις, χωρίς αυτό να μειώνει τη σημασία πιο «προστατευτικών» αδειών όπως η GPL.
Το 2025 επιβεβαιώνει ότι ο κόσμος του Ανοιχτού Λογισμικού συνεχίζει να βασίζεται σε καθιερωμένες και δοκιμασμένες άδειες, ενώ ταυτόχρονα εξελίσσεται για να καλύψει νέες ανάγκες. Η κατανόηση των τάσεων αυτών βοηθά προγραμματιστές και οργανισμούς να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις, ενισχύοντας τη συνεργασία και την καινοτομία στο παγκόσμιο οικοσύστημα του Open Source.
Όταν η γλωσσική ευφράδεια υποκαθιστά την κρίση και γιατί αυτό είναι πολιτικό ζήτημα
Η ραγδαία διάδοση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLMs) έχει δημιουργήσει την εντύπωση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μηχανές που “σκέφτονται”. Η εντύπωση αυτή δεν προκύπτει επειδή τα συστήματα αυτά κατανοούν τον κόσμο, αλλά επειδή παράγουν κείμενο που μοιάζει με ανθρώπινη κρίση. Το πρόσφατο κείμενο των Quattrociocchi, Capraro και Perc υποστηρίζει ότι αυτή η ομοιότητα είναι βαθιά παραπλανητική: τα LLMs δεν είναι επιστημολογικοί δρώντες, αλλά στοχαστικά συστήματα συμπλήρωσης προτύπων, τα οποία λειτουργούν χωρίς πεποιθήσεις, χωρίς κατανόηση και χωρίς λογοδοσία.
Η ιστορική μετάβαση από τα συστήματα φιλτραρίσματος πληροφορίας στη γενετική παραγωγή απαντήσεων σηματοδοτεί μια κρίσιμη επιστημολογική αλλαγή. Οι μηχανές αναζήτησης παρείχαν σύνολα πηγών και άφηναν στον χρήστη το έργο της αξιολόγησης. Τα LLMs, αντίθετα, συνθέτουν μία ενιαία απάντηση, κλείνοντας τον χώρο της αμφιβολίας και περιορίζοντας την ανάγκη για έλεγχο. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ευκολία, αλλά μετατόπιση της ευθύνης της κρίσης από τη διαδικασία στο τελικό κείμενο.
Οι συγγραφείς χαρτογραφούν επτά διακριτά στάδια ανθρώπινης κρίσης και δείχνουν ότι σε κάθε ένα από αυτά υπάρχει ένα δομικό ρήγμα ανάμεσα στον άνθρωπο και το LLM. Ο άνθρωπος ξεκινά από ενσώματη και κοινωνική εμπειρία, ενώ το μοντέλο από ακολουθίες συμβόλων. Ο άνθρωπος ερμηνεύει καταστάσεις, το μοντέλο απλώς τεμαχίζει κείμενο. Ο άνθρωπος διαθέτει μνήμη, κίνητρα, στόχους, αιτιακά μοντέλα και μεταγνώση. Το LLM διαθέτει μόνο στατιστικές συσχετίσεις και υποχρεούται πάντα να παράγει μια απάντηση, ακόμη και όταν η σωστή επιστημολογικά στάση θα ήταν η αποχή.
Από αυτά τα ρήγματα προκύπτει η έννοια της Epistemia**: μια δομική κατάσταση όπου η γλωσσική πιθανοφάνεια υποκαθιστά την επιστημολογική αξιολόγηση. Ο χρήστης βιώνει την αίσθηση της γνώσης χωρίς να έχει περάσει από τη διαδικασία σχηματισμού δικαιολογημένης πεποίθησης. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα λάθη ή οι λεγόμενες “παραισθήσεις”. Ακόμη και όταν η απάντηση είναι ορθή, η πρακτική της επαλήθευσης αποδυναμώνεται και η κρίση μετατρέπεται σε κατανάλωση αποτελεσμάτων.
**Η “Epistemia” περιγράφει μια συστημική μετατόπιση των πρακτικών γνώσης, κατά την οποία τα παραγωγικά συστήματα αντικαθιστούν τις διαδικασίες διερεύνησης με έτοιμα γλωσσικά αποτελέσματα, επηρεάζοντας την εκπαίδευση, την επιστημονική σκέψη και τη δημοκρατική διαβούλευση.
Η Epistemia έχει άμεσες συνέπειες για την επιστήμη, τη δημόσια διοίκηση και τη χάραξη πολιτικής. Όταν η τεκμηρίωση αντικαθίσταται από πειστική σύνθεση, η λογοδοσία θολώνει. Γι’ αυτό απαιτείται μετατόπιση της αξιολόγησης των LLMs από την επιφανειακή ορθότητα προς τις διαδικασίες: πώς διαχειρίζονται την αβεβαιότητα, πότε αποτυγχάνουν να απέχουν, πώς καταρρέουν όταν σπάνε οι συσχετίσεις.
Σε επίπεδο πολιτικής, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο ρυθμιστική. Απαιτείται επένδυση σε ανοικτές υποδομές, ανοικτά πρότυπα τεκμηρίωσης και ανοικτό λογισμικό, ώστε οι μηχανισμοί παραγωγής γνώσης να είναι ελέγξιμοι, αναπαραγώγιμοι και κοινωνικά διαπραγματεύσιμοι. Το ανοικτό λογισμικό λειτουργεί εδώ όχι απλώς ως τεχνική επιλογή, αλλά ως θεσμικό αντίβαρο στην Epistemia, επειδή επιτρέπει έλεγχο, κριτική και συλλογική διόρθωση.
Το κρίσιμο διακύβευμα δεν είναι αν τα LLMs “είναι έξυπνα”, αλλά αν οι κοινωνίες θα διατηρήσουν την κρίση ως ανθρώπινη, υπεύθυνη και επαληθεύσιμη πρακτική.
Από τον ενθουσιασμό της αυτόματης παραγωγής κώδικα στην ανάγκη για τεχνική ωριμότητα και κριτική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η πρόσφατη έκρηξη ενδιαφέροντος γύρω από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και ειδικότερα γύρω από το λεγόμενο AI Vibe Coding συνοδεύτηκε από υπερβολικές προσδοκίες. Η ιδέα ότι ο προγραμματιστής μπορεί απλώς να περιγράφει «το vibe» ενός συστήματος και η ΤΝ να παράγει αξιόπιστο, παραγωγικό κώδικα έχει γοητεύσει επενδυτές, διοικήσεις και πολιτικούς. Ωστόσο, όπως τεκμηριώνεται ολοένα και περισσότερο από εμπειρικές μελέτες και πραγματικές εμπειρίες ομάδων ανάπτυξης, αυτή η προσέγγιση όχι μόνο δεν επιταχύνει την παραγωγή λογισμικού, αλλά συχνά την υπονομεύει.
Η κριτική που διατυπώνει συστηματικά ο Gary Marcus αφορά ακριβώς αυτό το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα. Παρά τη μαζική επένδυση σε υποδομές, data centers και GPUs, τα πραγματικά οφέλη στην παραγωγικότητα παραμένουν περιορισμένα. Πολλές πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν ότι η πλειονότητα των επιχειρήσεων δε βλέπει ουσιαστική απόδοση από τις επενδύσεις της σε generative AI, δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι περιφερειακό, αλλά δομικό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το εύρημα ότι ακόμη και στο πεδίο όπου η γενετική ΤΝ θεωρείται «ναυαρχίδα», δηλαδή στην υποβοήθηση προγραμματισμού, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά. Η μελέτη του METR σε έμπειρους προγραμματιστές ανοιχτού λογισμικού κατέδειξε ότι η χρήση σύγχρονων AI coding tools όχι μόνο δεν επιτάχυνε την εργασία, αλλά την επιβράδυνε κατά μέσο όρο κατά 19%. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γνωστικό χάσμα: οι ίδιοι οι προγραμματιστές πίστευαν, πριν και μετά την εμπειρία, ότι είχαν κερδίσει χρόνο, ενώ στην πράξη είχαν χάσει.
Το AI Vibe Coding αποτυγχάνει κυρίως επειδή συγχέει την παραγωγή κώδικα με την ανάπτυξη λογισμικού. Η ανάπτυξη λογισμικού είναι μια σύνθετη κοινωνικοτεχνική διαδικασία που περιλαμβάνει αρχιτεκτονική, κατανόηση απαιτήσεων, τεχνικό χρέος, συντηρησιμότητα και συλλογική γνώση της βάσης κώδικα. Όταν μεγάλα τμήματα κώδικα παράγονται αυτόματα, χωρίς ο άνθρωπος να έχει πλήρη εννοιολογικό έλεγχο, το κόστος μετατίθεται στο μέλλον. Ο κώδικας γίνεται δυσανάγνωστος, υπερβολικά εκτενής και δύσκολος στην εξέλιξη. Η αποσφαλμάτωση κώδικα που «δεν έγραψες εσύ» μετατρέπεται σε μόνιμη κατάσταση.
Οι εμπειρίες επαγγελματιών, όπως αυτές που περιγράφονται από ομάδες που προσπάθησαν να περάσουν από εντυπωσιακά prototypes σε παραγωγικά συστήματα, είναι αποκαλυπτικές. Το αρχικό αίσθημα «μαγείας» διαλύεται όταν το σύστημα πρέπει να γίνει αξιόπιστο, επεκτάσιμο και ασφαλές. Εκεί, το vibe coding καταρρέει και συχνά απαιτείται επανεκκίνηση από την αρχή. Το υποτιθέμενο κέρδος χρόνου εξανεμίζεται και αντικαθίσταται από τεχνικό χάος.
Αντίθετα, υπάρχει ένας τομέας όπου τα LLMs αποδεικνύονται πραγματικά χρήσιμα: η αποσφαλμάτωση και η κατανόηση υφιστάμενου κώδικα. Ως εξελιγμένο autocomplete και εργαλείο ανάλυσης, η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό προφανών σφαλμάτων, στην ερμηνεία legacy κώδικα, στη συγγραφή tests ή στη γρήγορη διερεύνηση γνωστών μοτίβων. Σε αυτά τα πλαίσια, λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι υποκατάστατα της ανθρώπινης κρίσης.
Η διάκριση αυτή έχει κρίσιμες πολιτικές και τεχνολογικές προεκτάσεις. Η άκριτη υιοθέτηση του AI Vibe Coding ενισχύει τη συμμόρφωση σε κυρίαρχες τεχνολογίες και γλώσσες, επειδή τα μοντέλα αποδίδουν καλύτερα εκεί όπου υπάρχει άφθονο εκπαιδευτικό υλικό. Αυτό πλήττει την καινοτομία, τις εναλλακτικές τεχνολογίες και ιδιαίτερα το οικοσύστημα του ανοιχτού λογισμικού, που βασίζεται στη διαφοροποίηση και στη βαθιά κατανόηση των εργαλείων.
Για την κοινότητα του ανοιχτού λογισμικού, το συμπέρασμα είναι σαφές. Η ΤΝ μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο υποστήριξης, ιδιαίτερα στην αποσφαλμάτωση, στην τεκμηρίωση και στη μάθηση. Όμως η ανάπτυξη λογισμικού παραμένει μια ανθρώπινη, συλλογική και εννοιολογική διαδικασία. Η επένδυση δεν πρέπει να γίνεται σε «μαγικές» λύσεις vibe coding, αλλά σε ανθρώπινες δεξιότητες, ανοιχτά εργαλεία, διαφανή μοντέλα και τεχνολογική κυριαρχία. Διαφορετικά, το κόστος της αυταπάτης θα είναι πολύ μεγαλύτερο από το υποτιθέμενο όφελος.
—
Οι βασικές πηγές που τεκμηριώνουν το άρθρο είναι οι ακόλουθες:
Gary Marcus, Speculation is meeting reality, 24 Δεκεμβρίου 2025. Ανάλυση της απόκλισης μεταξύ επενδυτικού ενθουσιασμού για τα LLMs και των πραγματικών, μετρήσιμων αποτελεσμάτων τους στην οικονομία και στο software engineering, garymarcus.substack.com
Gary Marcus, Breaking News: AI coding may not be helping as much as you think, 10 Ιουλίου 2025. Παρουσίαση και ερμηνεία των ευρημάτων της μελέτης METR για την αρνητική επίδραση των AI coding tools στην παραγωγικότητα έμπειρων προγραμματιστών, breaking-news-ai-coding-may-not-be .
Dakara, AI Vibe Coding, Is It Working? No, Notes From the Desk No. 53, Δεκέμβριος 2025. Συστηματική κριτική του AI vibe coding με βάση επαγγελματικές εμπειρίες, τεχνική ανάλυση και παραδείγματα επιτυχίας και αποτυχίας σε διαφορετικά οικοσυστήματα γλωσσών, mindprison.cc
Brian Jenney, μαρτυρία επαγγελματικής εμπειρίας από προσπάθεια παραγωγικού AI vibe coding σε πραγματικό προϊόν. Η μαρτυρία του Brian Jenney περιλαμβάνεται ως ενσωματωμένο βίντεο και απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα στο άρθρο του Dakara: AI Vibe Coding, Is It Working? No, ai-vibe-coding-is-it-working-no.
Γιατί τα αποτελέσματα των LLMs πρέπει να αξιοποιούνται υποστηρικτικά και να επαληθεύονται συστηματικά από τους ερευνητές
Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (Large Language Models – LLMs) εισέρχονται με ταχύτητα σε όλα τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας. Από την ανασκόπηση βιβλιογραφίας και τη διατύπωση υποθέσεων έως τη συγγραφή κώδικα και την ερμηνεία πειραματικών αποτελεσμάτων, υπόσχονται αύξηση της παραγωγικότητας και επιτάχυνση της επιστημονικής ανακάλυψης. Ωστόσο, η πρόσφατη συστηματική αξιολόγηση της χρήσης τους στην επιστήμη δείχνει ότι τα LLMs πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ισχυρά βοηθητικά εργαλεία και όχι ως αυτόνομοι ερευνητές. Η προσεκτική επαλήθευση των αποτελεσμάτων τους δεν είναι απλώς καλή πρακτική, αλλά αναγκαία συνθήκη επιστημονικής εγκυρότητας.
Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης “Evaluating Large Language Models in Scientific Discovery” είναι ότι τα σημερινά benchmarks γενικής επιστημονικής γνώσης υπερεκτιμούν τις πραγματικές ικανότητες των LLMs στην επιστημονική ανακάλυψη. Τα περισσότερα τεστ βασίζονται σε αποσπασματικές ερωτήσεις γνώσεων, αποκομμένες από το πραγματικό πλαίσιο της έρευνας. Αντίθετα, η επιστημονική πρακτική απαιτεί επαναληπτικό συλλογισμό, διατύπωση και αναθεώρηση υποθέσεων, ερμηνεία ατελών ή θορυβωδών δεδομένων και σύνθεση πολλαπλών πηγών πληροφορίας. Όταν τα LLMs αξιολογούνται σε τέτοια ρεαλιστικά σενάρια, η απόδοσή τους μειώνεται αισθητά σε σχέση με τα εντυπωσιακά σκορ που εμφανίζουν σε γενικά κουίζ επιστήμης.
Ένα κρίσιμο εύρημα είναι ότι όλα τα κορυφαία μοντέλα, ανεξαρτήτως παρόχου, εμφανίζουν παρόμοια μοτίβα λαθών. Συχνά αποτυγχάνουν στα ίδια ακριβώς ερωτήματα, ιδιαίτερα σε σύνθετα προβλήματα χημείας, φυσικής και υλικών. Αυτό σημαίνει ότι τα λάθη τους δεν είναι τυχαία, αλλά συστημικά, προερχόμενα από κοινά δεδομένα εκπαίδευσης και παρόμοιους στόχους βελτιστοποίησης. Επομένως, η άκριτη αποδοχή μιας απάντησης επειδή «συμφωνούν πολλά μοντέλα» δεν εγγυάται ορθότητα. Αντιθέτως, ενισχύει τον κίνδυνο συλλογικής αναπαραγωγής σφαλμάτων.
Η μελέτη δείχνει επίσης ότι η απλή αύξηση του μεγέθους των μοντέλων ή του υπολογιστικού κόστους συλλογισμού αποφέρει φθίνουσες αποδόσεις στην επιστημονική ανακάλυψη. Παρότι τα LLMs με ενισχυμένο συλλογισμό αποδίδουν καλύτερα από απλούστερες εκδόσεις, η βελτίωση σταματά γρήγορα. Αυτό υποδηλώνει ότι η επιστημονική έρευνα δεν είναι απλώς πρόβλημα «περισσότερης υπολογιστικής ισχύος», αλλά απαιτεί διαφορετικού τύπου δεξιότητες, όπως βαθιά κατανόηση του πλαισίου και κριτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Στο επίπεδο ολοκληρωμένων ερευνητικών έργων, τα LLMs παρουσιάζουν μια ενδιαφέρουσα διττή εικόνα. Από τη μία πλευρά, μπορούν να συμβάλουν δημιουργικά, προτείνοντας μη προφανείς κατευθύνσεις και διευκολύνοντας τη λεγόμενη «καθοδηγούμενη τυχαιότητα» που συχνά οδηγεί σε ανακαλύψεις. Από την άλλη, αποτυγχάνουν σε εργασίες που απαιτούν αυστηρή τήρηση περιορισμών, μακροχρόνιο σχεδιασμό και έλεγχο εγκυρότητας, όπως η πολυβηματική χημική σύνθεση. Εδώ η ανθρώπινη κρίση παραμένει αναντικατάστατη.
Για την ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα, ιδίως σε περιβάλλοντα που προωθούν το ανοιχτό λογισμικό και την ανοιχτή επιστήμη, τα συμπεράσματα αυτά έχουν σαφείς πολιτικές και πρακτικές προεκτάσεις. Τα LLMs μπορούν να ενσωματωθούν υπεύθυνα σε ερευνητικές ροές εργασίας ως εργαλεία υποστήριξης, υπό την προϋπόθεση διαφάνειας, τεκμηρίωσης και δυνατότητας αναπαραγωγής. Ιδιαίτερη αξία έχουν τα ανοιχτά μοντέλα, καθώς επιτρέπουν ανεξάρτητη αξιολόγηση, τοπική προσαρμογή και έλεγχο των υποκείμενων παραδοχών.
Συνολικά, η χρήση των LLMs στην έρευνα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποκατάσταση της επιστημονικής κρίσης, αλλά ως ενίσχυσή της. Η συστηματική επαλήθευση από ερευνητές, η διασταύρωση με ανεξάρτητα δεδομένα και εργαλεία και η κατανόηση των ορίων των μοντέλων αποτελούν προϋποθέσεις για την αξιόπιστη αξιοποίησή τους. Μόνο έτσι τα LLMs μπορούν να λειτουργήσουν ως πραγματικοί επιταχυντές της επιστημονικής γνώσης και όχι ως πηγή νέων, λιγότερο ορατών σφαλμάτων.
Η κυριαρχία το λίνουξ στους εξυπηρετητές είναι ολοκληρωτική (~80% - 90%).
Στα κινητά επίσης είναι τεράστια,
λόγω φυσικά του android (~72.7%).
Η χρήση του όμως στους σταθερούς / φορητούς είναι πολύ μικρή (~4.0% – 4.5%),
αν και σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με το 2022.
Συγκριτικά το windows κυριαρχεί εδώ (~70%),
ενώ το λειτουργικό της Apple, macOS έρχεται δεύτερο (~15%).
Πώς θα μπορούσε να άλλαζε αυτό;
Ήδη πριν έξι χρόνια, ο Linus Torvalds (δημιουργός του πυρήνα Linux)
αναφέρθηκε σ' αυτό το θέμα στο παραπάνω βίντεο.
The Prediction: Around the [03:23] mark, Linus explicitly states: "It seems to be that yeah, Chromebooks and Android are the path towards the desktop."
The Problem of Fragmentation: He explains that he still wishes for a "standardized desktop" that works across all distributions [03:50]. He notes that for 25 years, the lack of a single platform format has been a "personal annoyance" because it prevents Linux from being treated as one unified platform [04:00].
Chromebooks as the Standard: Linus suggests that ChromeOS might end up creating a "de facto standard" for desktop applications, especially as they begin to run Debian packages natively [04:43].
His Own Usage: At the time of the interview, he mentioned he only used Chromebooks for "calendaring" [03:15] because he couldn't yet perform kernel testing on them, but he could see himself using one as a primary device in a few years [05:26].
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
1. τέλος του κατακερματισμού (άπειρες διανομές, άπειρα περιβάλλοντα εργασίας)
2. μηχάνημα με λίνουξ προεγκατεστημένο
3. λειτουργικό από πασίγνωστη εταιρία που εμπιστεύεται το ευρύ κοινό (= Google)
ΠΡΟΒΛΕΨΗ
Αν τελικά ο μεγάλος αδελφός κυκλοφορήσει το νέο λειτουργικό σύστημα
Aluminium OS
και το επιτρέψει σε μηχανήματα με πολύ υψηλές προδιαγραφές,
σε συνδυασμό με την τεχνητή νοημοσύνη Gemini
και το ήδη υπάρχον και ολοένα αυξανόμενο οικοσύστημα εφαρμογών android - chromeos - linux,
τα Windows & macOS μάλλον θα αρχίσουν να ανησυχούν το 2026.
Ο σκόπελος της δύναμης της συνήθειας δεν είναι και τόσο εύκολο να ξεπεραστεί,
αλλά κι δύναμη της διαφήμισης & του ονόματος του μεγάλου αδελφού
Με μεγάλη επιτυχία και αποκλειστικά διαδικτυακά ολοκληρώθηκε το περασμένο Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2025, το 10ο Διεθνές Συνέδριο GNU Health (GHCon 2025). Η online διεξαγωγή του συνεδρίου επέτρεψε σε μέλη της κοινότητας από κάθε γωνιά του πλανήτη να συνδεθούν, επιβεβαιώνοντας ότι το Ελεύθερο Λογισμικό δεν γνωρίζει γεωγραφικούς περιορισμούς όταν πρόκειται για την προάσπιση της δημόσιας υγείας. Δείτε το πρόγραμμα εδώ.
Μια παγκόσμια ψηφιακή συνάντηση με επίκεντρο τον άνθρωπο
Το φετινό συνέδριο εστίασε στην εφαρμογή του GNU Health σε εθνικά συστήματα και τοπικές κοινότητες. Ξεχώρισε η παρουσίαση του Shinji Kobayashi για τη δημιουργία ενός εθνικού αποθετηρίου δεδομένων υγείας στην Ιαπωνία, καθώς και οι εκτενείς αναφορές σε επιτυχημένα έργα στη Λατινική Αμερική:
Στην Αργεντινή, με έμφαση στον τομέα της ψυχικής υγείας (Fernando Sassetti).
Στο Μεξικό, για τη βελτίωση των διαδικασιών στον Ερυθρό Σταυρό (Eduardo de la Garza).
Στην Ονδούρα και τη Βενεζουέλα, όπου το GNU Health συνδυάζεται με εργαλεία όπως το Orthanc για την ενίσχυση διαγνωστικών κέντρων.
Καινοτομία, Τεχνητή Νοημοσύνη και Ασφάλεια
Παρά τον διαδικτυακό του χαρακτήρα, το GHCon 2025 φιλοξένησε μερικές από τις πιο επίκαιρες τεχνικές συζητήσεις της χρονιάς:
AI και Ασθενείς: Ο Richard Fitton ανέλυσε πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα “bots” μπορούν να ενδυναμώσουν τους ασθενείς στον έλεγχο των ιατρικών τους αρχείων.
Ασφαλείς Επικοινωνίες: Παρουσιάστηκαν λύσεις για τη χρήση του πρωτοκόλλου [matrix] στον τομέα της υγείας (Roland Alton) και η χρήση ασφαλών Linux συσκευών (Jörg Wurzer).
Υποδομές: Ο Doug DeMaio παρουσίασε τις τελευταίες εξελίξεις στο openSUSE (Leap 16 & Agama), το οποίο αποτελεί τη βάση για πολλές εγκαταστάσεις του GNU Health.
Το όραμα του Luis Falcón και το “Project Stiletto”
Κεντρικό σημείο του συνεδρίου ήταν η ομιλία του ιδρυτή του GNU Health, Luis Falcón, ο οποίος παρουσίασε το Project Stiletto. Το project αυτό, μέσω του Thalamus, στοχεύει στην ενοποίηση της Ομοσπονδίας GNU Health με την Ανοιχτή Επιστήμη, προσφέροντας νέα εργαλεία για τη διεθνή επιδημιολογική έρευνα και τη βιοϊατρική.
Πέρα από τον κώδικα: Κοινωνική Ιατρική και Ευεξία
Το συνέδριο τίμησε τη φιλοσοφία της “One Health” με την ομιλία της Nuria Máximo Bocanegra για τη σχέση ζώων και κοινωνίας. Η ημέρα ολοκληρώθηκε σε κλίμα αλληλεγγύης με την απονομή των Social Medicine Awards και, παρά την απόσταση, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να χαλαρώσουν ψηφιακά με μια συνεδρία Qigong από τον Ricardo Morte Ferrer.
Συμπέρασμα
Το GHCon 2025 απέδειξε ότι η ψηφιακή συνεργασία μπορεί να παράγει απτά αποτελέσματα για τον πραγματικό κόσμο. Το GNU Health συνεχίζει να ηγείται της προσπάθειας για ένα ελεύθερο, καθολικό και δίκαιο σύστημα υγείας, βασισμένο στην τεχνολογική κυριαρχία και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Several news outlets
reported
the discovery of a 1970s Fourth Edition Research Unix magnetic tape
at the University of Utah in July 2025 and its successful restoration.
This is a significant find, because up to now only
the Fourth Edition’s manual was thought to have survived.
Over the past few days I incorporated the tape’s source code into the
Unix History Repository
hosted on GitHub (see it here )
and studied the code’s composition.
Πώς η εμπειρία του Diia.Engine και τα ευρωπαϊκά πρότυπα μπορούν να αναβαθμίσουν το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών
Η ψηφιακή διακυβέρνηση δεν αξιολογείται πλέον από τον αριθμό των διαθέσιμων ηλεκτρονικών υπηρεσιών, αλλά από την ποιότητα του μοντέλου με το οποίο αυτές περιγράφονται, υλοποιούνται και επαναχρησιμοποιούνται. Στην ελληνική περίπτωση, το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών αποτελεί θεμελιώδη υποδομή για τη διαφάνεια, τη διοικητική απλούστευση και τη βελτίωση της εμπειρίας πολιτών και επιχειρήσεων. Η σημερινή του μορφή, μέσω του Μίτου, συνιστά ένα σημαντικό βήμα ωρίμανσης, καθώς αποτελεί τη θεσμική συνέχεια του πιλοτικού diadikasies.gr και περιλαμβάνει πλέον 4.144 καταγεγραμμένες διοικητικές διαδικασίες.
Η μετάβαση από το πιλοτικό στάδιο σε έναν επίσημο εθνικό κατάλογο καταδεικνύει ότι η Ελλάδα έχει πλέον στη διάθεσή της μια κρίσιμη μάζα διοικητικής γνώσης σε ενιαίο σημείο αναφοράς. Ωστόσο, παρά την πρόοδο, η λειτουργία του Μίτου παραμένει σε μεγάλο βαθμό περιγραφική, με περιορισμένη μηχαναγνωσιμότητα και αδύναμη σύνδεση με τον πραγματικό κύκλο ζωής υλοποίησης των ψηφιακών υπηρεσιών. Το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά το πώς αυτά δομούνται, διαλειτουργούν και αξιοποιούνται για ανασχεδιασμό και αυτοματοποίηση.
Η διεθνής εμπειρία από πρωτοβουλίες όπως το Diia.Engine αναδεικνύει ότι η ουσιαστική μεταρρύθμιση προϋποθέτει ένα κοινό, τυποποιημένο και τεχνολογικά ουδέτερο μοντέλο περιγραφής των δημόσιων υπηρεσιών. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ελληνική δημόσια διοίκηση δεν είναι μεμονωμένο. Όπως τεκμηριώνεται στη μελέτη για το CPSV-AP-GR, οι δημόσιες υπηρεσίες συχνά περιγράφονται με αποσπασματικό και ασύμβατο τρόπο, ακόμη και εντός του ίδιου κράτους. Κάθε πληροφοριακό σύστημα υιοθετεί τη δική του ερμηνεία της έννοιας της «δημόσιας υπηρεσίας», με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό της πληροφορίας και τη σημαντική μείωση της δυνατότητας διασύνδεσης, επαναχρησιμοποίησης και συνδυασμού υπηρεσιών.
Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι ορατές. Παρά την ύπαρξη χιλιάδων σελίδων πληροφόρησης για διοικητικές διαδικασίες, η αναζήτηση, η σύγκριση και η σύνθεση υπηρεσιών παραμένουν σε μεγάλο βαθμό χειρωνακτικές. Η απουσία πλήρως μηχαναγνώσιμων περιγραφών δυσχεραίνει όχι μόνο την εξυπηρέτηση των πολιτών, αλλά και τον ίδιο τον διοικητικό ανασχεδιασμό, την αξιολόγηση και τη μέτρηση της απόδοσης των υπηρεσιών.
Για την αντιμετώπιση αυτού του δομικού ελλείμματος, το CPSV-AP-GR προτείνει την υιοθέτηση ενός κοινού εθνικού μοντέλου ηλεκτρονικής παροχής δημοσίων υπηρεσιών, πλήρως συμβατού με το ευρωπαϊκό Core Public Service Vocabulary. Το τετραεπίπεδο μοντέλο μεταδεδομένων που προτείνεται επιτρέπει διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας και χρήσης, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι οι ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να συναθροιστούν και να επαναχρησιμοποιηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για παράδειγμα στο πλαίσιο του Digital Single Gateway.
Σε αυτό το σημείο, η εμπειρία του Diia.Engine αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για την επόμενη φάση του Μίτου. Η πλατφόρμα δεν περιορίζεται στην καταγραφή διαδικασιών, αλλά προσφέρει ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον χαμηλού κώδικα, στο οποίο τα δεδομένα, οι ρόλοι, οι επιχειρησιακές ροές και οι διεπαφές χρήστη μοντελοποιούνται ενιαία. Με τη χρήση προτύπων όπως BPMN και DMN, η περιγραφή μιας διοικητικής διαδικασίας μετασχηματίζεται σε εκτελέσιμο μοντέλο, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ τεκμηρίωσης και πραγματικής υλοποίησης.
Για το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, αυτό σημαίνει ότι ο Μίτος θα μπορούσε να εξελιχθεί από έναν εκτενή αλλά στατικό κατάλογο 4.144 διαδικασιών σε μια ενεργή πλατφόρμα διοικητικού σχεδιασμού. Ένα τέτοιο «πορτοφόλιο δημοσίων υπηρεσιών», όπως προβλέπεται και στους στόχους του CPSV-AP-GR, θα μπορούσε να υποστηρίξει τον εντοπισμό επικαλύψεων, την απλοποίηση διαδικασιών, τον ανασχεδιασμό πολιτικών και τη σταδιακή αυτοματοποίηση υπηρεσιών.
Κρίσιμος παράγοντας αυτής της προοπτικής είναι η στρατηγική επιλογή ανοιχτού λογισμικού. Η χρήση ελεύθερου και ανοικτού κώδικα για την υλοποίηση του Μίτου και των υποστηρικτικών εργαλείων διασφαλίζει διαφάνεια, έλεγχο και βιωσιμότητα. Ο συνδυασμός πληθοπορισμού από τους ίδιους τους δημόσιους υπαλλήλους, με επίσημο θεσμικό έλεγχο και σαφές εθνικό πλαίσιο διακυβέρνησης, αποτελεί ρεαλιστική και δοκιμασμένη προσέγγιση, όπως έδειξε ήδη η πορεία από το diadikasies.gr στον Μίτο.
Στο ευρωπαϊκό περιβάλλον της Διαλειτουργικής Ευρώπης, η περαιτέρω εξέλιξη του Εθνικού Μητρώου Διοικητικών Διαδικασιών με βάση ανοιχτά πρότυπα και λύσεις όπως το Diia.Engine δεν είναι τεχνική πολυτέλεια, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα. Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η καλύτερη τεκμηρίωση, αλλά η μετατροπή της συσσωρευμένης διοικητικής γνώσης σε μηχαναγνώσιμη, επαναχρησιμοποιήσιμη και εκτελέσιμη ψηφιακή υποδομή, προς όφελος της αποτελεσματικότητας του κράτους, της διαφάνειας και της ίδιας της δημοκρατικής διακυβέρνησης.
—
Κύριες πηγές του άρθρου:
Diia.Engine – Open Source Low-Code Platform for State Registries, oecd-opsi.org, Παρουσιάζει την αρχιτεκτονική, τα αποτελέσματα και τη διεθνή σημασία της πλατφόρμας Diia.Engine.
Diia.Engine Documentation, diia-engine.github.io, Αναλυτική τεχνική τεκμηρίωση της πλατφόρμας, της αρχιτεκτονικής και των ρόλων χρηστών.
Report of methodology and guidance for modelling and publishing administrative processes,Report, Θεμελιώνει το ελληνικό μοντέλο CPSV-AP-GR και τη μεθοδολογία εθνικού καταλόγου δημοσίων υπηρεσιών.
diadikasies.gr – Πιλοτικό Διοικητικών Διαδικασιών, el.diadikasies.gr, Πιλοτική εφαρμογή του CPSV-AP-GR που προετοίμασε τη μετάβαση στο εθνικό μητρώο.
Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών – Μίτος, mitos.gov.gr, Επίσημος εθνικός κατάλογος 4.144 διοικητικών διαδικασιών, συνέχεια του πιλοτικού diadikasies.gr.
Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς και τις ημέρες των εορτών πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.
Δημοσιεύτηκε η 11η ετήσια αξιολόγηση Open Data Maturity (ODM) 2025 από την Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων (data.europa.eu), παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της προόδου των ευρωπαϊκών χωρών στη διάθεση και επαναχρησιμοποίηση δημόσιων δεδομένων. Φέτος αξιολογήθηκαν 36 χώρες: τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (Ισλανδία, Νορβηγία, Ελβετία) και έξι υποψήφιες χώρες (Αλβανία, ... Read more
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το λεγόμενο Digital Omnibus έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις, κυρίως λόγω των σχεδιαζόμενων αλλαγών στο καθεστώς προστασίας δεδομένων. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της πρότασης δεν περιορίζονται στην ιδιωτικότητα. Μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη αλλαγή αφορά την Οδηγία για τα Ανοιχτά Δεδομένα και ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες για ανοιχτά εγχειρήματα ... Read more
Ανοιχτό λογισμικό, ανοιχτό υλισμικό και ανοιχτά δεδομένα ως μοχλοί τοπικής τεχνογνωσίας και ανάπτυξης
Η δημόσια συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη κυριαρχείται σήμερα από τα μεγάλα γενετικά μοντέλα, τους transformers και εντυπωσιακές παρουσιάσεις. Ωστόσο, η πραγματική εικόνα της επιστημονικής έρευνας, όπως προκύπτει από την ανάλυση περισσότερων από 5.000 δημοσιεύσεων σε περιοδικά της οικογένειας Nature το 2025, είναι διαφορετική και ιδιαίτερα διδακτική για την ακαδημαϊκή κοινότητα και τη χάραξη πολιτικής. Το 77% των εφαρμογών μηχανικής μάθησης στη σύγχρονη επιστήμη βασίζεται σε κλασικές μεθόδους, όπως Random Forest, SVM, XGBoost και εργαλεία του οικοσυστήματος scikit-learn. Η μηχανική μάθηση έχει πάψει να είναι αντικείμενο έρευνας και έχει μετατραπεί σε κρίσιμη ερευνητική υποδομή.
Αξιοπιστία, ερμηνευσιμότητα και αναπαραγωγιμότητα
Η κυριαρχία των κλασικών μεθόδων δεν οφείλεται σε τεχνολογική υστέρηση, αλλά στις πραγματικές ανάγκες της επιστημονικής πρακτικής. Οι ερευνητικές ομάδες καλούνται να τεκμηριώσουν με σαφήνεια τις μεθόδους τους, να εξασφαλίσουν αναπαραγωγιμότητα και να επιτρέψουν σε συνεργάτες και κριτές να κατανοήσουν κάθε στάδιο της ανάλυσης. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα ερμηνεύσιμο και σταθερό μοντέλο που αποδίδει αξιόπιστα υπερέχει ενός πιο σύνθετου, αλλά λιγότερο διαφανούς. Η έμφαση αυτή συνδέεται άμεσα με το ανοιχτό λογισμικό, το οποίο επιτρέπει έλεγχο, επαναχρησιμοποίηση και βελτίωση από την ίδια την ερευνητική κοινότητα.
Ανοιχτό λογισμικό και γεωγραφικές ασυμμετρίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η γεωγραφική κατανομή της παραγωγής εργαλείων και της χρήσης τους. Παρότι σχεδόν το 90% των εργαλείων ανοιχτού λογισμικού που χρησιμοποιούνται στην επιστημονική βιβλιογραφία προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μεγαλύτεροι χρήστες δεν βρίσκονται εκεί. Η Κίνα παράγει το 43% των δημοσιεύσεων με χρήση μηχανικής μάθησης, έναντι 18% των ΗΠΑ, ενώ η Ινδία αναδεικνύεται ταχύτατα σε τρίτο παγκόσμιο πόλο. Ταυτόχρονα, εμβληματικά εργαλεία όπως το scikit-learn από τη Γαλλία, το U-Net από τη Γερμανία ή το CatBoost από τη Ρωσία δείχνουν ότι η ανάπτυξη ανοικτών εργαλείων μπορεί να αποτελέσει στρατηγικό πεδίο για την επιστημονική και τεχνολογική αυτονομία.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, αυτό το εύρημα είναι κρίσιμο. Η υιοθέτηση και, κυρίως, η συνεισφορά σε οικοσυστήματα ανοιχτού λογισμικού επιτρέπει στην εγχώρια ερευνητική κοινότητα να μην περιορίζεται στον ρόλο του καταναλωτή εργαλείων, αλλά να συμμετέχει ενεργά στον καθορισμό μεθοδολογιών και ερευνητικών προτεραιοτήτων.
Ανοιχτά δεδομένα και εφαρμοσμένες επιστήμες
Η μεγαλύτερη διείσδυση της μηχανικής μάθησης καταγράφεται στις εφαρμοσμένες επιστήμες, στην υγεία, στο περιβάλλον, στη γεωργία και στις φυσικές επιστήμες. Εκεί, τα μοντέλα λειτουργούν ως ένα ακόμη στάδιο στην ερευνητική αλυσίδα, αξιοποιώντας μεγάλους όγκους δεδομένων. Η αξία των ανοιχτών δεδομένων είναι καθοριστική, καθώς επιτρέπει τη συσσώρευση γνώσης, τη διασταύρωση αποτελεσμάτων και τη δημιουργία τοπικών ερευνητικών οικοσυστημάτων γύρω από πραγματικά προβλήματα, όπως η κλιματική ανθεκτικότητα, η αγροτική παραγωγή ή η δημόσια υγεία.
Η επένδυση σε ανοικτές υποδομές δεδομένων, σε συνδυασμό με ανοικτά εργαλεία ανάλυσης, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη τοπικής τεχνογνωσίας και τη σύνδεση της ακαδημαϊκής έρευνας με την κοινωνία και την οικονομία.
Ανοιχτό υλισμικό και συνεργατική έρευνα
Η σύγχρονη επιστήμη είναι κατεξοχήν συνεργατική. Οι περισσότερες δημοσιεύσεις περιλαμβάνουν πολλαπλά ιδρύματα και διεπιστημονικές ομάδες. Σε αυτό το περιβάλλον, το ανοιχτό υλισμικό, από εργαστηριακές συσκευές έως υπολογιστικές υποδομές χαμηλού κόστους, επιτρέπει σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα να συμμετέχουν ισότιμα, μειώνοντας το κόστος εισόδου και ενισχύοντας την τοπική καινοτομία.
Συμπεράσματα
Τα δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα ότι η πραγματική επιστημονική πρόοδος βασίζεται σε αξιόπιστες, ανοικτές και επαναχρησιμοποιήσιμες υποδομές. Για την ακαδημαϊκή ερευνητική κοινότητα, η στρατηγική επιλογή λύσεων ανοιχτού λογισμικού, ανοιχτού υλισμικού και ανοιχτών δεδομένων δεν είναι ιδεολογική, αλλά βαθιά πρακτική. Δημιουργεί ανθρώπινο κεφάλαιο, ενισχύει τη διαφάνεια, καλλιεργεί τοπικά οικοσυστήματα γνώσης και συνδέει την έρευνα με βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Σε έναν πολυπολικό επιστημονικό κόσμο, η ανοικτότητα αναδεικνύεται σε βασική προϋπόθεση επιστημονικής και ψηφιακής κυριαρχίας.
—
Πηγή άρθρου: How Science Actually Uses Machine Learning in 2025 –turingpost.com
Το παράδειγμα της Βαλένθια και τα μαθήματα για τις ελληνικές πόλεις
Η εμπειρία της Βαλένθια δείχνει με σαφήνεια ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός των πόλεων δεν είναι πρωτίστως ζήτημα τεχνολογίας αλλά ζήτημα στρατηγικής, διακυβέρνησης και οικοσυστήματος. Μέσα από το València Innovation Capital, η πόλη έχει υιοθετήσει μια συστηματική προσέγγιση GovTech (Τεχνολογία Δημόσιας Διακυβέρνησης), μετατρέποντας πραγματικές ανάγκες της δημοτικής διοίκησης σε ανοιχτές προκλήσεις και πιλοτικές λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η υιοθέτηση λύσεων ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού λειτουργεί ως βασικός καταλύτης για τη δημιουργία τοπικής τεχνογνωσίας, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.
Από τις ανάγκες των υπηρεσιών στη δημιουργία τοπικού οικοσυστήματος
Η προσέγγιση της Βαλένθια ξεκινά από τη στενή συνεργασία με τις δημοτικές υπηρεσίες, ώστε τα προβλήματα να ορίζονται με σαφήνεια και να μεταφράζονται σε επιλύσιμες προκλήσεις. Η τεχνολογία αντιμετωπίζεται ως μέσο και όχι ως αυτοσκοπός, με έμφαση στη δημόσια αξία, τη συμπερίληψη και την ποιότητα ζωής. Αυτό το μοντέλο είναι ιδιαίτερα συμβατό με λύσεις ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού, καθώς επιτρέπει την προσαρμογή, τη διαφάνεια και τη συλλογική βελτίωση των εργαλείων που χρησιμοποιεί ο δήμος.
Μέσα από ανοιχτές προσκλήσεις και διαγωνισμούς σχεδίασης, startups, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια καλούνται να αναπτύξουν πιλοτικές εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες. Όταν αυτές οι λύσεις βασίζονται σε ανοιχτές τεχνολογίες, η γνώση που παράγεται δεν εγκλωβίζεται σε έναν προμηθευτή αλλά παραμένει στο τοπικό οικοσύστημα, ενισχύοντας τη συλλογική ικανότητα της πόλης.
Ανοιχτό λογισμικό ως εργαλείο τοπικής ανάπτυξης
Η χρήση ανοιχτού λογισμικού από την τοπική αυτοδιοίκηση μειώνει το κόστος προμηθειών και αποφεύγει την εξάρτηση από κλειστά οικοσυστήματα. Ταυτόχρονα, δημιουργεί ζήτηση για τοπικές υπηρεσίες υποστήριξης, παραμετροποίησης και εξέλιξης λογισμικού. Μικρές εταιρείες και ομάδες ανάπτυξης μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα, χωρίς υψηλά εμπόδια εισόδου, προσφέροντας εξειδικευμένες λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες της πόλης.
Στη Βαλένθια, πιλοτικά έργα όπως έξυπνες εφαρμογές διαχείρισης στάθμευσης για άτομα με μειωμένη κινητικότητα ή εργαλεία υποστήριξης εσωτερικών διαδικασιών πληροφορικής δείχνουν πώς η ανοιχτή τεχνολογία μπορεί να ενσωματωθεί σε κρίσιμες δημοτικές λειτουργίες. Η επαναχρησιμοποίηση κώδικα και η διαμοίραση εμπειρίας επιτρέπουν τη γρήγορη κλιμάκωση επιτυχημένων λύσεων και τη μεταφορά τους σε άλλους δήμους.
Ανοιχτό υλισμικό και έξυπνες πόλεις με τοπικό αποτύπωμα
Αντίστοιχα, το ανοιχτό υλισμικό διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις έξυπνες πόλεις. Αισθητήρες, συσκευές IoT και υποδομές βασισμένες σε ανοιχτά πρότυπα μπορούν να σχεδιαστούν, να συναρμολογηθούν και να συντηρηθούν τοπικά. Αυτό ενισχύει τη δημιουργία τεχνικών δεξιοτήτων, την τοπική παραγωγή και τη συνεργασία με εκπαιδευτικά ιδρύματα. Οι δήμοι αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο στις υποδομές τους και μπορούν να προσαρμόζουν τα συστήματα στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.
Ο ρόλος των πιλοτικών έργων και της καινοτόμου προμήθειας
Κρίσιμο στοιχείο του μοντέλου της Βαλένθια είναι η καινοτόμος προμήθεια, με σαφές χρονοδιάγραμμα από την ιδέα έως την αξιολόγηση του πιλοτικού έργου. Η χρηματοδότηση μικρών αλλά ουσιαστικών πιλότων δίνει χώρο για πειραματισμό, χωρίς να δεσμεύει τον δήμο σε μακροχρόνιες συμβάσεις. Όταν τα αποτελέσματα είναι θετικά, οι λύσεις μπορούν να υιοθετηθούν ευρύτερα, με όρους που διασφαλίζουν τη διαλειτουργικότητα και την ανοιχτότητα.
Μαθήματα για την ελληνική τοπική αυτοδιοίκηση
Για τους ελληνικούς δήμους, το παράδειγμα αυτό προσφέρει ένα ρεαλιστικό πλαίσιο δράσης. Η συστηματική υιοθέτηση ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού, σε συνδυασμό με δομημένες διαδικασίες GovTech, μπορεί να μετατρέψει την τοπική αυτοδιοίκηση σε μοχλό ανάπτυξης. Δημιουργεί τοπική τεχνογνωσία, συγκρατεί τα δημόσια δεδομένα και τη γνώση στον δημόσιο χώρο και ενισχύει ένα βιώσιμο οικοσύστημα καινοτομίας με κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Η Βαλένθια δείχνει ότι οι πόλεις μπορούν να χτίσουν τη δική τους ψηφιακή ικανότητα, όχι αντιγράφοντας έτοιμες λύσεις, αλλά επενδύοντας σε ανοιχτές τεχνολογίες, ανθρώπους και συνεργασίες. Αυτό είναι το ουσιαστικό νόημα της έξυπνης πόλης με τοπικό πρόσημο.
Η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένη ενέργεια, αλλά έρχεται να ενισχύσει τη μακρόχρονη δέσμευση της Βαρκελώνης στις ανοιχτές τεχνολογίες, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή συμμετοχικής διακυβέρνησης και ψηφιακής συνεργασίας.
Ψηφιακή κυριαρχία και συμμετοχή των πολιτών
Η απόφαση για την υιοθέτηση των αρχών του ΟΗΕ ξεκίνησε μετά τη συμμετοχή της πόλης στην UN Open Source Week τον Ιούνιο του 2025 και βασίζεται στην επιτυχημένη χρήση ανοιχτών πλατφορμών όπως το Decidim, που ενισχύει τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων, και το Sentilo, το οποίο επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων αισθητήρων μεταξύ έξυπνων πόλεων.
Όπως δήλωσε ο Arnau Monterde Mateo, Διευθυντής Συμμετοχής και Καινοτομίας για τη Δημοκρατία στο Δημοτικό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, ο στόχος είναι ξεκάθαρος: «Θέλουμε η Βαρκελώνη να γίνει πρωταγωνιστής ενός νέου οράματος τεχνολογίας που βρίσκεται στα χέρια των πολιτών. Ένα συνεργατικό μοντέλο όπου οι πόλεις ελέγχουν τα δικά τους δεδομένα και τις υποδομές τους.»
Ήδη, όλες οι δημοτικές ιστοσελίδες της πόλης λειτουργούν με το ανοιχτού κώδικα σύστημα διαχείρισης περιεχομένου Drupal, ενώ παράλληλα η Βαρκελώνη συνεργάζεται με το Barcelona Supercomputing Centre για την ανάπτυξη στρατηγικής τεχνητής νοημοσύνης και δεδομένων βασισμένης σε ανοιχτές τεχνολογίες.
Από τη δέσμευση στην πράξη
Η υιοθέτηση των αρχών συνοδεύεται από συγκεκριμένες δράσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η δημιουργία μιας Συμφωνίας Πολιτών για τις Δημοκρατικές Τεχνολογίες και τα Ψηφιακά Δικαιώματα, ενός ανοιχτού φόρουμ στο οποίο θα συμμετέχουν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εκπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα.
Παράλληλα, ο δήμος εξετάζει τη δημιουργία ενός Γραφείου Προγράμματος Ανοιχτού Λογισμικού (OSPO), στα πρότυπα πόλεων όπως το Παρίσι και το Μόναχο. Το γραφείο αυτό θα έχει ως αποστολή την προώθηση λύσεων ανοιχτού κώδικα στις δημόσιες υπηρεσίες και τη δημιουργία αποθετηρίου λογισμικού για δημόσια χρήση.
Επιπλέον, εξετάζεται η σύσταση ειδικού ταμείου για τη χρηματοδότηση έργων ανοιχτού λογισμικού σε δημοτικό επίπεδο, με στόχο τη στήριξη καινοτόμων ψηφιακών πρωτοβουλιών.
Προκλήσεις και ευκαιρίες
Η μετάβαση στο ανοιχτό λογισμικό δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Σύμφωνα με τον Monterde Mateo, απαιτείται σημαντική πολιτισμική αλλαγή, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα μοντέλα αδειοδότησης και τους προμηθευτές ψηφιακών λύσεων. Για τον λόγο αυτό, ο Δήμος της Βαρκελώνης σκοπεύει να δημιουργήσει ένα νέο νομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει και θα ενθαρρύνει τις δημόσιες επενδύσεις σε ανοιχτές τεχνολογίες.
Ο απώτερος στόχος είναι η αποφυγή του λεγόμενου vendor lock-in και η δημιουργία ενός βιώσιμου οικοσυστήματος που θα υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
Ένα παράδειγμα για άλλες πόλεις
Ως η πρώτη πόλη παγκοσμίως που υιοθετεί τις Αρχές Ανοιχτού Λογισμικού του ΟΗΕ, η Βαρκελώνη φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο για άλλες πόλεις και κυβερνήσεις. Μέσα από τον ρόλο της στον Συνασπισμό Πόλεων για τα Ψηφιακά Δικαιώματα, επιδιώκει να επεκτείνει αυτή τη φιλοσοφία σε διεθνές επίπεδο.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Monterde Mateo: «Χωρίς δημοκρατικό έλεγχο, το ψηφιακό μας μέλλον είναι αβέβαιο. Το ανοιχτό λογισμικό είναι το εργαλείο με το οποίο οι πόλεις ενδυναμώνουν τους ανθρώπους και μετασχηματίζουν το τεχνολογικό οικοσύστημα προς όφελος του κοινού καλού.»
Πώς τα Έμπιστα Ερευνητικά Περιβάλλοντα(Trusted Research Environments) και οι Ευρωπαϊκοί Χώροι Δεδομένων(Data Spaces) διαμορφώνουν ένα νέο οικοσύστημα γνώσης Η ραγδαία ψηφιακή μετάβαση της έρευνας και της καινοτομίας έχει οδηγήσει σε εκρηκτική αύξηση του όγκου, της ποικιλίας και της γεωγραφικής διασποράς των δεδομένων. Ιδίως σε τομείς όπως η υγεία, η ενέργεια και οι δημόσιες υπηρεσίες, τα ... Read more
While Firefox is primarily a web browser, it has built-in features that allow you to browse your laptop’s local files and folders just like a file explorer.
Αυτομάτως ανοίγει το αρχείο με τον κειμενογράφο (text editor) Geany,
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη Ετήσια Έκθεση για τη Διαλειτουργικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρουσιάζοντας μια αρχική αποτίμηση της εφαρμογής του Κανονισμού «Διαλειτουργική Ευρώπη» (Interoperable Europe Act), έναν χρόνο μετά την έναρξη ισχύος του τον Απρίλιο του 2024.
Η έκθεση καταγράφει σταθερή πρόοδο προς πιο συνδεδεμένες, αποδοτικές και ανθρωποκεντρικές ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στον πυρήνα αυτής της προόδου βρίσκεται η διαλειτουργικότητα, η οποία επιτρέπει στα πληροφοριακά συστήματα, τα δεδομένα και τις διοικητικές διαδικασίες των δημόσιων αρχών να λειτουργούν απρόσκοπτα μεταξύ τους. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται ο διοικητικός φόρτος, αποφεύγεται η επανάληψη επενδύσεων σε ΤΠΕ και απλοποιούνται οι συναλλαγές πολιτών και επιχειρήσεων με το Δημόσιο.
Από τη νομοθεσία στην πράξη
Έναν χρόνο μετά την υιοθέτησή του, ο Κανονισμός «Διαλειτουργική Ευρώπη» περνά από το στάδιο της νομοθεσίας στην ουσιαστική εφαρμογή. Μεταξύ των βασικών εξελίξεων που αναδεικνύει η έκθεση είναι η σύσταση του Συμβουλίου Διαλειτουργικής Ευρώπης (Interoperable Europe Board), το οποίο συγκεντρώνει εκπροσώπους των κρατών-μελών και της Επιτροπής και καθοδηγεί την κοινή ευρωπαϊκή ατζέντα για τη διαλειτουργικότητα.
Παράλληλα, η Πύλη Διαλειτουργικής Ευρώπης (Interoperable Europe Portal) έχει καθιερωθεί ως το κεντρικό σημείο πρόσβασης της ΕΕ σε λύσεις, κατευθυντήριες γραμμές, εργαλεία αξιολόγησης και εκπαιδευτικό υλικό, ενισχύοντας την επαναχρησιμοποίηση ψηφιακών λύσεων στον δημόσιο τομέα, εντός και εκτός συνόρων.
Σημαντική είναι και η πρόοδος στους μηχανισμούς στήριξης της καινοτομίας. Η Επιτροπή υιοθέτησε εκτελεστική πράξη για τα ρυθμιστικά «sandboxes» διαλειτουργικότητας, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να δοκιμάζουν καινοτόμες ψηφιακές λύσεις σε πραγματικές συνθήκες, με παράλληλη εξαγωγή χρήσιμων κανονιστικών συμπερασμάτων.
Ενίσχυση δεξιοτήτων και αξιολογήσεις διαλειτουργικότητας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάπτυξη ικανοτήτων. Η Interoperable Europe Academy διεύρυνε περαιτέρω τις εκπαιδευτικές της δράσεις, καταγράφοντας περισσότερες από 12.000 νέες εγγραφές, με στόχο την ενδυνάμωση των δεξιοτήτων δημοσίων υπαλλήλων και ειδικών στον σχεδιασμό ψηφιακά ώριμων πολιτικών.
Από τον Ιανουάριο του 2025, οι αξιολογήσεις διαλειτουργικότητας είναι υποχρεωτικές για νέες ή σημαντικά αναβαθμισμένες διασυνοριακές ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Οι σχετικές κατευθυντήριες γραμμές, διαθέσιμες σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ, διασφαλίζουν ότι η ανταλλαγή και η επαναχρησιμοποίηση δεδομένων λαμβάνονται υπόψη από το αρχικό στάδιο κάθε έργου.
Το επόμενο βήμα
Κοιτάζοντας προς το 2026, η Επιτροπή και τα κράτη-μέλη σκοπεύουν να ενισχύσουν περαιτέρω τη συνεργασία τους, υλοποιώντας την πρώτη Ατζέντα Διαλειτουργικής Ευρώπης. Ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί στην ανάπτυξη πιστοποιημένων λύσεων με την ετικέτα «Interoperable Europe», οι οποίες θα προσφέρουν πρακτικά εργαλεία εκσυγχρονισμού για τις δημόσιες διοικήσεις.
Η διαλειτουργικότητα αποτελεί βασικό μοχλό για τον ψηφιακό μετασχηματισμό του δημόσιου τομέα και, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής, μπορεί να εξοικονομεί έως και 5 δισ. ευρώ ετησίως, συμβάλλοντας παράλληλα στον στόχο της Ψηφιακής Δεκαετίας για πλήρη ψηφιοποίηση των βασικών δημόσιων υπηρεσιών έως το 2030.
Το μεγαλύτερο συνέδριο ανάπτυξης λογισμικού στην χώρα μας το Devoxx Greece επιστρέφει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, από τις 23 ως τις 25 Απριλίου 2026.
Στο συνέδριο αναμένετια να λάβουν μέρος περισσότεροι από 1400 σύνεδροι από 25 και πλέον χώρες ενώ τα εργαστήρια και οι ομιλίες θα είναι περισσότερα από 60.
Για περισσότερες πληροφορίες για την εγγραφή και το πρόγραμμα του συνεδρίου οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθύνονται στην ιστοσελίδα www.devoxx.gr.
Το Wikimedia Community User Group Greece είναι υπερήφανος υποστηρικτής του Devoxx Greece 2026!
Στην εποχή του ψηφιακού μετασχηματισμού, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι πάντα η τεχνολογία, αλλά η επικοινωνία. Πόσες φορές έχει χαθεί μια ιδέα στη “μετάφραση” μεταξύ του τμήματος που θέτει τους επιχειρησιακούς στόχους (Business) και του τμήματος που καλείται να τους υλοποιήσει (IT);
Στο πλαίσιο των “Κομβικών Τεταρτών”, της δράσης δικτύωσης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας του GR digiGOV-innoHUB, είχαμε την ευκαιρία να αναλύσουμε το BPMN (Business Process Model and Notation). Δεν πρόκειται απλώς για ένα εργαλείο σχεδίασης, αλλά για ένα παγκόσμιο πρότυπο που γεφυρώνει αυτό ακριβώς το χάσμα.
Τι είναι η BPMN και γιατί μας αφορά;
Η BPMN είναι μια τυποποιημένη μεθοδολογία απεικόνισης διαδικασιών. Σκεφτείτε το σαν μια “παρτιτούρα”: είτε είσαι μουσικός στην Ελλάδα είτε στην Αμερική, διαβάζετε τις ίδιες νότες.
Τα βασικά οφέλη είναι τρία:
Κοινή γλώσσα: Επιτρέπει σε Επιχειρησιακούς Αναλυτές, Developers και Managers να μιλούν την ίδια γλώσσα.
Τέλος στην ασυνεννοησία: Το Business ορίζει το “τι” και το IT καταλαβαίνει το “πώς”.
Ευρεία εφαρμογή: Από τράπεζες και e-commerce μέχρι τη Δημόσια Διοίκηση.
Η “Ανατομία” της BPMN: Απλότητα στην Πολυπλοκότητα
Αν και με την πρώτη ματιά ένα διάγραμμα φαίνεται πολύπλοκο, βασίζεται σε μόλις 4 κατηγορίες συμβόλων. Ως αναλυτές, εστιάζουμε στα εξής:
Activities (Ορθογώνια): Η εργασία που εκτελείται (Tasks).
Gateways (Ρόμβοι): Οι “τροχονόμοι” της ροής όπου λαμβάνονται αποφάσεις (XOR, AND, OR).
Swim Lanes: Οι λωρίδες που δείχνουν ποιος κάνει τι (π.χ. Λωρίδα “Πολίτης”, Λωρίδα “ΚΕΠ”).
Connecting Objects: Τα βέλη που δείχνουν τη ροή.
Artifacts: Τα δεδομένα ή έγγραφα που συνοδεύουν τη διαδικασία.
Στρατηγικό Tip: Ξεκινάμε πάντα σχεδιάζοντας το Happy Path (το σενάριο που όλα πάνε καλά) και προσθέτουμε τις εξαιρέσεις σταδιακά.
Από το χαρτί στην αυτοματοποίηση (Low-Code & AI)
Η BPMN δεν είναι ζωγραφική. Ένα σωστά δομημένο διάγραμμα σε εργαλεία BPMS (όπως το Camunda ή το Bonita) είναι εκτελέσιμος κώδικας.
Αν αλλάξει ένας επιχειρησιακός κανόνας (π.χ. το όριο ενός δανείου), αλλάζουμε το διάγραμμα (στο αδερφάκι του την DMN) και η εφαρμογή ενημερώνεται άμεσα (“live”), χωρίς να χρειαστεί να γραφτεί νέος κώδικας από προγραμματιστές.
Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) επιτρέπει πλέον τη δημιουργία προσχεδίων διαγραμμάτων απλώς περιγράφοντας τη διαδικασία σε φυσική γλώσσα.
Insights από τη συζήτηση: Το ανθρώπινο στοιχείο και το Δημόσιο
Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης, η συζήτηση με τους κ.κ. Σκοπούλη, Καρβέλη και Σπανουδάκη ανέδειξε κρίσιμα σημεία:
Δεν είναι τεχνικό εργαλείο, είναι επιχειρησιακό: Ο κ. Καρβέλης τόνισε πως δεν χρειάζεται να είσαι προγραμματιστής. “Μάθετε 5 σύμβολα για να αποτυπώσετε αυτό που ήδη κάνετε στη δουλειά σας”.
Η συμμετοχή είναι κλειδί: Ο κ. Σκοπούλης υπογράμμισε ότι τα διαγράμματα είναι θεωρητικά κατασκευάσματα αν δεν συμμετέχουν στον σχεδιασμό τους οι άνθρωποι που εκτελούν την εργασία καθημερινά.
Ο “Μίτος” και το Δημόσιο: Ο κ. Σπανουδάκης (ΕΛΜΕΠΑ) έφερε στο προσκήνιο τη νέα Χάρτα του Δημοσίου Τομέα και τον ρόλο του Εθνικού Μητρώου Διαδικασιών “Μίτος”. Ο στόχος είναι το “Μίτος” να μετεξελιχθεί από κειμενογράφος σε εργαλείο γραφικής εισαγωγής (μέσω BPMN), επιτρέποντας την αυτοματοποίηση και τη διαλειτουργικότητα.
Επόμενα βήματα: Hands-on Workshops
Το βασικό συμπέρασμα της κοινότητας είναι η ανάγκη για πρακτική εξάσκηση. Συμφωνήθηκε η διοργάνωση Workshops όπου θα παρουσιαστούν συγκεκριμένα Use Cases για την απομυθοποίηση της πολυπλοκότητας, με τη συνεργασία ακαδημαϊκών φορέων και ειδικών της αγοράς.
Πλαίσιο Δράσεων
Τι είναι οι “Κομβικές Τετάρτες”;
Οι “Κομβικές Τετάρτες” είναι μια σειρά τακτικών συναντήσεων και workshops που διοργανώνονται από το GR digiGOV-innoHUB. Σκοπός τους είναι η διάχυση της γνώσης, η δικτύωση στελεχών του Δημοσίου και του Ιδιωτικού τομέα και η παρουσίαση καινοτόμων εργαλείων και πρακτικών για τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Τι είναι το GR digiGOV-innoHUB;
Ο Ευρωπαϊκός Κόμβος Καινοτομίας για την Ψηφιακή Διακυβέρνηση (GR digiGOV-innoHUB) είναι ένας στρατηγικός φορέας που υποστηρίζει την ανάπτυξη δημόσιων υπηρεσιών νέας γενιάς.
Σε ποιον απευθύνεται: Στην Κεντρική Διοίκηση, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας.
Τεχνολογίες αιχμής: Αξιοποιεί AI, Blockchain, IoT, Cloud και High Performance Computing.
Φιλοσοφία: Προωθεί τα ανοιχτά δεδομένα, τα ανοιχτά πρότυπα και το ανοιχτό λογισμικό (με χρήση άδειας EUPL), ακολουθώντας πιστά τις Ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για τεχνολογική ανοικτότητα.
Από τη συμμόρφωση στην ανοιχτή επιστήμη, με μετρήσιμη αξία για τα εργαστήρια
Το πρόβλημα δεν είναι η πρόθεση, αλλά η οργάνωση
Τα ελληνικά Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα διαθέτουν υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό, όμως λειτουργούν συχνά με περιορισμένους πόρους, ασυνέχειες χρηματοδότησης και έντονη εξάρτηση από προσωποκεντρικές πρωτοβουλίες. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το λογισμικό των εργαστηρίων, τα ερευνητικά δεδομένα και οι υποδομές αναπαραγωγιμότητας παράγονται μεν, αλλά δεν μετατρέπονται συστηματικά σε επαναχρησιμοποιήσιμα, τεκμηριωμένα και κοινόχρηστα αποτελέσματα. Έτσι, η Ανοιχτή Επιστήμη κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια τυπική υποχρέωση συμμόρφωσης προς απαιτήσεις χρηματοδοτών, αντί να λειτουργήσει ως μοχλός ποιότητας, συνεργασίας και καινοτομίας.
Τι είναι ένα Γραφείο Ανοιχτού Λογισμικού και γιατί «κουμπώνει» στην Ανοιχτή Επιστήμη
Ένα Γραφείο Ανοιχτού Λογισμικού, ή Open Source Program Office (OSPO), λειτουργεί ως κέντρο ικανοτήτων και διακυβέρνησης για ό,τι αφορά το ανοιχτό λογισμικό, από πολιτικές αδειοδότησης έως διαδικασίες δημοσίευσης έργων, διαχείριση κινδύνων και καλλιέργεια κοινοτήτων. Ο ορισμός του OSPO στον χώρο του ανοιχτού λογισμικού το περιγράφει ακριβώς ως τον μηχανισμό που θεσπίζει στρατηγική και κανόνες λειτουργίας, ώστε η παραγωγή κώδικα να είναι επαναλήψιμη και βιώσιμη. (GitHub) Στο ακαδημαϊκό περιβάλλον, πρόσφατη μελέτη για τα πανεπιστημιακά OSPOs τα περιγράφει ως «αφιερωμένες μονάδες» που συντονίζουν την υιοθέτηση και ανάπτυξη ανοιχτού λογισμικού, αναλαμβάνοντας εκπαίδευση, πολιτικές και εμπλοκή κοινοτήτων, δηλαδή ακριβώς τα στοιχεία που χρειάζεται η Ανοιχτή Επιστήμη για να γίνει καθημερινή πρακτική.
Το παράδειγμα του CERN δείχνει το «πώς»
Η διαδρομή του CERN είναι ενδεικτική του τι σημαίνει να οργανώνεις την Ανοιχτή Επιστήμη με θεσμικό τρόπο. Στην έκθεσή του για την Ανοιχτή Επιστήμη 2023/2024, το CERN περιγράφει τη δημιουργία OSPO το 2023, με εκπροσώπους από 10 τμήματα, ως σημείο επαφής και συντονισμού για εσωτερικούς και εξωτερικούς ενδιαφερομένους. Ακόμη πιο κρίσιμο, το OSPO συνέβαλε σε κατευθυντήριες οδηγίες και βέλτιστες πρακτικές, με αποτέλεσμα το λογισμικό που αναπτύσσεται εσωτερικά να δημοσιεύεται «εξ ορισμού» ως ανοιχτό, με αμετάβλητες άδειες ανοιχτού λογισμικού, και με απλουστευμένες διαδικασίες συνεισφοράς σε τρίτα έργα ώστε οι ερευνητές να μην «πνίγονται» στη γραφειοκρατία. Παράλληλα, το CERN ανέπτυξε κατάλογο έργων, ώστε να γίνεται ορατή η παραγωγή, να διευκολύνεται η επαναχρησιμοποίηση και να ενισχύονται συνεργασίες με ιδρύματα και επιχειρήσεις. Η σύνοψη αυτής της προσέγγισης αποτυπώνεται και σε σχετική ενημέρωση του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου για το ανοιχτό λογισμικό, που τονίζει τον ρόλο του ανοιχτού υλικού και λογισμικού ως βασικού πυλώνα εφαρμογής πολιτικής Ανοιχτής Επιστήμης. (Interoperable Europe Portal)
Γιατί τα OSPOs είναι εργαλείο αποτελεσματικότητας για την Ελλάδα
Σε περιβάλλον περιορισμένων πόρων, το OSPO μειώνει το κόστος επανάληψης, γιατί καθιερώνει πρότυπα τεκμηρίωσης, ελέγχους συμμόρφωσης, επαναχρησιμοποιήσιμες δομές αποθετηρίων, και «έτοιμες διαδρομές» για δημοσίευση κώδικα και συνοδευτικών τεχνουργημάτων. Αυτό μεταφράζεται σε λιγότερο χρόνο χαμένο σε επιλογές αδειών, διπλές υλοποιήσεις, μη αναπαραγώγιμα πειράματα και ad hoc λύσεις. Επιπλέον, ένα OSPO οργανώνει την εκπαίδευση των ερευνητών σε ζητήματα αδειοδότησης, ποιότητας κώδικα, διαχείρισης εξαρτήσεων και ορθών πρακτικών συνεργασίας, με αποτέλεσμα να βελτιώνεται έμπρακτα η τεχνογνωσία των ελληνικών ομάδων και να ενισχύεται η διεθνής ανταγωνιστικότητά τους.
Ανοιχτά δεδομένα, ανοιχτό λογισμικό και υποδομές: μία ενιαία αλυσίδα
Η Ανοιχτή Επιστήμη δεν είναι μόνο «ανοιχτές δημοσιεύσεις». Η Σύσταση της UNESCO για την Ανοιχτή Επιστήμη επισημαίνει ότι οι υποδομές Ανοιχτής Επιστήμης περιλαμβάνουν αποθετήρια για δεδομένα και πηγαίο κώδικα, και τονίζει ότι οι ψηφιακές υποδομές για την Ανοιχτή Επιστήμη θα πρέπει, όσο γίνεται, να βασίζονται σε στοίβες ανοιχτού λογισμικού. Ένα πανεπιστημιακό OSPO είναι ο πρακτικός μηχανισμός που ενώνει αυτά τα στοιχεία: βοηθά τα εργαστήρια να δημοσιεύουν κώδικα και ροές εργασίας που επιτρέπουν ουσιαστική επαναχρησιμοποίηση των δεδομένων, να εφαρμόζουν κανόνες διαχείρισης και διατήρησης, και να χτίζουν κοινότητες γύρω από εργαλεία που παραμένουν χρήσιμα μετά το τέλος ενός έργου.
Από «γραφειοκρατική υποχρέωση» σε στρατηγικό πλεονέκτημα
Η ουσία είναι ότι τα OSPOs κάνουν την Ανοιχτή Επιστήμη λειτουργική. Μετατρέπουν διάσπαρτες καλές προθέσεις σε κοινές διαδικασίες, με ορατότητα, λογοδοσία και επαναληψιμότητα. Στα ελληνικά ΑΕΙ και Ερευνητικά Κέντρα, ένα OSPO μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης: να αυξήσει την ποιότητα του παραγόμενου λογισμικού, να ενισχύσει την αναπαραγωγιμότητα, να μειώσει την εξάρτηση από κλειστές πλατφόρμες, και να αναβαθμίσει τη διεθνή παρουσία των εργαστηρίων μέσα από συνεργασίες και συνεισφορές σε κοινά έργα. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς περισσότερα «ανοιχτά» αποθετήρια, αλλά καλύτερη επιστήμη, ταχύτερη καινοτομία και ισχυρότερη δημόσια αξία από κάθε ευρώ χρηματοδότησης.
Πηγές άρθρου:
CERN Open Science Report 2023/2024 – cern – Τεκμηριώνει θεσμικά τα OSPO, «open source by default», οδηγίες, κατάλογο έργων, μετρήσιμα αποτελέσματα.
OSOR News: CERN report highlights open source software contributions – interoperable-europe – Συνοψίζει πώς το OSPO ενισχύει την εφαρμογή πολιτικών Ανοιχτής Επιστήμης.
UNESCO Recommendation on Open Science (2021) – unesco – Τεκμηριώνει γιατί οι υποδομές Ανοιχτής Επιστήμης βασίζονται σε ανοιχτό λογισμικό.
Ithaka S+R: University Open Source Program Offices (2025) – ithaka – Περιγράφει ρόλους και οφέλη πανεπιστημιακών OSPOs σε πολιτικές, εκπαίδευση, κοινοτικές πρακτικές.
TODO Group: OSPO Definition and Guide – todogroup – Ορίζει το OSPO ως κέντρο ικανοτήτων, στρατηγικής και πολιτικών για βιώσιμη παραγωγή κώδικα.
Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς αυτήν την εβδομάδα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.
Από το «αν θα» στο «πώς»: το ευρωπαϊκό σήμα κινδύνου και ευκαιρίας
Η γεωπολιτική πραγματικότητα των τελευταίων ετών καθιστά σαφές ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη: οι εξαρτήσεις από κλειστές πλατφόρμες, μονοπωλιακά οικοσυστήματα και μη ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού μεταφράζονται σε ευπάθειες ασφάλειας, κόστη μετάβασης, και περιορισμό πολιτικών επιλογών. Στο Digital Commons Policy Summit 2025, το κεντρικό μήνυμα ήταν ότι για την Ευρώπη το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υιοθετήσει και θα κλιμακώσει τα Ψηφιακά Κοινά, αλλά πώς θα τα υλοποιήσει επιχειρησιακά και σε μεγάλη κλίμακα.
Για την Ελλάδα, αυτό το μήνυμα είναι διπλά κρίσιμο. Όχι μόνο επειδή ο δημόσιος τομέας μας αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα κατακερματισμού, κληρονομημένων συστημάτων και εγκλωβισμού σε προμηθευτές, αλλά και επειδή η τοπική ανάπτυξη απαιτεί ψηφιακές υποδομές που να ανήκουν θεσμικά στην κοινωνία και να μπορούν να εξελίσσονται με διαφάνεια, ανταγωνισμό και συμμετοχή.
Τι είναι Ψηφιακά Κοινά και γιατί αφορούν τα κόμματα, την κυβέρνηση και την αυτοδιοίκηση
Ψηφιακά Κοινά δεν είναι απλώς «λογισμικό ανοικτού κώδικα». Είναι ανοικτός κώδικας με κοινοτική διακυβέρνηση, σαφείς κανόνες συνεισφοράς, μηχανισμούς εμπιστοσύνης και βιώσιμη συντήρηση. Με άλλα λόγια, είναι υποδομή δημοσίου συμφέροντος, όπως οι δρόμοι ή τα δίκτυα ύδρευσης, μόνο που εδώ μιλάμε για τα δομικά στοιχεία του διαδικτύου, της ταυτότητας, της διαλειτουργικότητας, των δεδομένων και των βασικών ψηφιακών υπηρεσιών.
Αυτό έχει άμεση πολιτική σημασία. Τα πολιτικά κόμματα χρειάζονται αξιόπιστη ατζέντα «ψηφιακού κράτους» που να μη δεσμεύει τη χώρα σε συγκεκριμένους προμηθευτές. Η κυβέρνηση χρειάζεται εργαλεία κλιμάκωσης που να λειτουργούν οριζόντια σε υπουργεία, φορείς και υπηρεσίες. Η αυτοδιοίκηση, τέλος, χρειάζεται λύσεις επαναχρησιμοποιήσιμες, προσαρμόσιμες και οικονομικά βιώσιμες, ώστε οι δήμοι και οι περιφέρειες να μην αγοράζουν ξανά και ξανά την ίδια λειτουργικότητα.
Τοπική ανάπτυξη: από την προμήθεια αδειών στην αγορά τοπικών υπηρεσιών
Η υιοθέτηση Ψηφιακών Κοινών μετατοπίζει την οικονομία του ψηφιακού μετασχηματισμού από τις εφάπαξ αγορές αδειών χρήσης σε μια αγορά τοπικών υπηρεσιών που παρέχει παραμετροποίηση, ολοκλήρωση, υποστήριξη, εκπαίδευση, έλεγχους ασφάλειας, και συντήρηση σε βάθος χρόνου. Αυτό δημιουργεί χώρο για ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συνεταιρισμούς, πανεπιστημιακά εργαστήρια και τοπικά οικοσυστήματα να προσφέρουν υπηρεσίες με προστιθέμενη αξία, αντί να εξάγεται το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού των έργων ΤΠΕ σε εξωτερικούς παρόχους.
Επιπλέον, όταν το δημόσιο αγοράζει «υπηρεσίες ανάπτυξης και συντήρησης» πάνω σε κοινόχρηστη τοπική υποδομή, το αποτέλεσμα μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί από πολλούς φορείς, μειώνοντας δραστικά τα κόστη. Αυτή η λογική ενισχύει την περιφερειακή σύγκλιση: ένας μικρός δήμος μπορεί να πατήσει πάνω στην ίδια ψηφιακή υποδομή με έναν μεγάλο, χωρίς να εγκλωβίζεται σε υποδεέστερες λύσεις λόγω προϋπολογισμού.
Ψηφιακή ανεξαρτησία: εμπιστοσύνη, διαλειτουργικότητα και έξοδος από το κλείδωμα σε συγκεκριμένους προμηθευτές
Στο Digital Commons Policy Summit 2025 αναδείχθηκε ότι οι δημόσιες διοικήσεις χρειάζονται εμπιστοσύνη και δομές υποστήριξης σε όλο τον κύκλο ζωής των ψηφιακών υποδομών: το κρίσιμο ερώτημα είναι «ποιον καλώ όταν κάτι πάει στραβά». Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέδεσε την ατζέντα των Ψηφιακών Κοινών με μεταρρυθμίσεις στις προμήθειες και με νέες δομές καθοδήγησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο νέος μηχανισμός συνεργασίας των κρατών μελών: το Digital Commons EDIC, το οποίο ξεκίνησε επίσημα στις 11 Δεκεμβρίου 2025. Για την Ελλάδα, η ενεργή συμμετοχή και η στοχευμένη αξιοποίηση ενός τέτοιου σχήματος μπορεί να λειτουργήσει ως «πολλαπλασιαστής ισχύος»: κοινές προδιαγραφές, κοινά στοιχεία διαλειτουργικότητας, κοινές επενδύσεις σε κρίσιμα συστατικά, και κοινά πλαίσια διακυβέρνησης που μειώνουν τον κίνδυνο αποσπασματικών έργων.
Τι πρέπει να κάνουν άμεσα οι ελληνικοί θεσμοί
Πρώτον, εθνική πολιτική δέσμευση διακομματικού χαρακτήρα: προτίμηση σε ανοικτά πρότυπα, διαλειτουργικότητα και λύσεις ανοικτού κώδικα με σαφές μοντέλο συντήρησης. Δεύτερον, αναμόρφωση δημοσίων προμηθειών ώστε τα κριτήρια να μην είναι μόνο η χαμηλότερη τιμή, αλλά η βιωσιμότητα, η ασφάλεια, η αποφυγή εξαρτήσεων και η υποχρέωση επιστροφής βελτιώσεων στην κοινότητα, όταν χρηματοδοτούνται με δημόσιο χρήμα. Τρίτον, δημιουργία «μονάδας ψηφιακών κοινών» στο πλαίσιο των Γραφείων Προγραμμάτων Ανοιχτού Κώδικα (Open Source Program Offices – OSPOs) σε κεντρικό επίπεδο που θα παρέχει καταλόγους ώριμων λύσεων, πρότυπα τεύχη, και μηχανισμούς πιστοποίησης και ελέγχων, ευθυγραμμισμένους με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση.
Τέταρτον, σε επίπεδο αυτοδιοίκησης, κοινές περιφερειακές ή διαδημοτικές δομές τεχνικής υποστήριξης, ώστε οι φορείς να μοιράζονται τεχνογνωσία, να μειώνουν κόστος, και να επιταχύνουν υλοποιήσεις. Πέμπτον, σταθερά πολυετή σχήματα χρηματοδότησης για συντήρηση βασικών ψηφιακών υποδομών, με αξιοποίηση ευρωπαϊκών εργαλείων και του πλαισίου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, που η Επιτροπή προτείνει ως κεντρικό πυλώνα επένδυσης σε στρατηγικές τεχνολογίες.
Συμπέρασμα
Τα Ψηφιακά Κοινά δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια. Είναι ρεαλιστική απάντηση σε μια εποχή όπου η τεχνολογία συνδέεται με κυριαρχία, ανθεκτικότητα και οικονομική ανάπτυξη. Αν τα πολιτικά κόμματα, η κυβέρνηση και η αυτοδιοίκηση τα υιοθετήσουν ως στρατηγική επιλογή, η Ελλάδα μπορεί να μειώσει εξαρτήσεις, να ενδυναμώσει την εγχώρια αγορά υπηρεσιών και να οικοδομήσει ψηφιακή ανεξαρτησία με πρακτικό, μετρήσιμο αντίκρισμα.
—
Κύριες Πηγές Άρθρου:
Digital Commons Policy Summit 2025: Europe moves from why to how on adoption – commons.ngi.eu – Συνοψίζει ανακοινώσεις, εμπόδια, προμήθειες, χρηματοδότηση και διακυβέρνηση Ψηφιακών Κοινών.
Digital Commons EDIC launches to advance Europe’s technological sovereignty – digital-strategy.ec.europa.eu – Επίσημη ανακοίνωση της Επιτροπής για τα EDIC και τον ρόλο τους.
EU budget 2028-2034: European Competitiveness Fund – commission.europa.eu – Περιγράφει τον προτεινόμενο χρηματοδοτικό πυλώνα για στρατηγικές τεχνολογικές επενδύσεις.
Τα γλωσσικά σώματα κειμένων αποτελούν σήμερα κρίσιμη υποδομή για τη γλωσσολογία, την υπολογιστική ανάλυση φυσικής γλώσσας και τη σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη. Η έννοια του σώματος κειμένων δεν περιορίζεται σε μια απλή συλλογή δεδομένων, αλλά προϋποθέτει συνειδητό σχεδιασμό, επιλογή και δομή με συγκεκριμένα ερευνητικά κριτήρια. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Κατευθυντήριες Οδηγίες της “Text Encoding Initiative(ΤΕΙ)” προσφέρουν ένα ώριμο, ανοιχτό και διεθνώς αναγνωρισμένο πρότυπο για την κωδικοποίηση, τεκμηρίωση και ανταλλαγή γλωσσικών σωμάτων.
Η TEI αντιμετωπίζει τα γλωσσικά σώματα ως σύνθετα κείμενα. Κάθε επιμέρους δείγμα γλώσσας διατηρεί την αυτονομία του ως κείμενο, αλλά ταυτόχρονα εντάσσεται σε ένα μεγαλύτερο σύνολο που αποκτά νόημα ως ενιαίο ερευνητικό αντικείμενο. Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει τη στατιστική αναπαράσταση γλωσσικών ποικιλιών, την ιστορική παρακολούθηση της γλώσσας και τη συγκριτική ανάλυση μεταξύ σωμάτων. Το στοιχείο teiCorpus λειτουργεί ως ο βασικός περιέκτης αυτής της λογικής, καθιστώντας ρητή τη συλλογική φύση του πόρου και επιτρέποντας την κοινή διαχείριση μεταδεδομένων.
Κεντρικό ρόλο παίζει η έννοια της συμφραζόμενης πληροφορίας. Η ηλικία, η γεωγραφική προέλευση ή το κοινωνικό πλαίσιο των συμμετεχόντων σε μια γλωσσική αλληλεπίδραση δεν είναι δευτερεύουσες λεπτομέρειες αλλά καθοριστικές παράμετροι για την ερμηνεία των δεδομένων. Η TEI ενσωματώνει αυτή τη διάσταση μέσω του επικεφαλίδας του κειμένου, επιτρέποντας τη συστηματική καταγραφή πληροφοριών για το περιβάλλον παραγωγής, τους συμμετέχοντες και το επικοινωνιακό πλαίσιο. Η δυνατότητα διάκρισης μεταξύ πληροφοριών σε επίπεδο σώματος και σε επίπεδο επιμέρους κειμένου προσφέρει ευελιξία χωρίς απώλεια συνοχής.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η περιγραφή της κατάστασης παραγωγής του κειμένου μέσω παραμέτρων όπως το κανάλι επικοινωνίας, ο βαθμός προετοιμασίας, ο σκοπός και η πραγματολογικότητα. Αντί για άκαμπτες ταξινομήσεις ειδών λόγου, η TEI προτείνει έναν συνδυασμό συνεχών παραμέτρων που επιτρέπει λεπτομερή και συγκρίσιμη ανάλυση. Αυτή η προσέγγιση ευνοεί την επιστημονική επαναχρησιμοποίηση και τη διαλειτουργικότητα μεταξύ διαφορετικών σωμάτων και ερευνητικών κοινοτήτων.
Η γλωσσική επισημείωση αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο επίπεδο. Οι Οδηγίες δεν επιβάλλουν συγκεκριμένο θεωρητικό μοντέλο, αλλά παρέχουν μηχανισμούς για την τεκμηριωμένη ενσωμάτωση μορφοσυντακτικών, σημασιολογικών ή πραγματολογικών αναλύσεων. Εξίσου σημαντική είναι η απαίτηση τεκμηρίωσης της μεθοδολογίας επισημείωσης, είτε αυτή είναι αυτόματη είτε χειρωνακτική, ώστε τα δεδομένα να παραμένουν ελέγξιμα και αξιόπιστα.
Για μεγάλης κλίμακας σώματα, η TEI προτείνει ρεαλιστικές στρατηγικές επιλογής στοιχείων, διακρίνοντας μεταξύ υποχρεωτικών, προτεινόμενων και προαιρετικών χαρακτηριστικών. Αυτή η λογική συνδέεται άμεσα με τις αρχές των ανοιχτών δεδομένων και της βιώσιμης υποδομής γνώσης. Η υιοθέτηση ανοιχτών προτύπων όπως η TEI δεν αποτελεί απλώς τεχνική επιλογή, αλλά πολιτική πράξη υπέρ της διαφάνειας, της επιστημονικής συνεργασίας και της ψηφιακής κυριαρχίας, ιδιαίτερα σε μικρότερες γλωσσικές κοινότητες όπως η ελληνική.
Η ενεργοποίηση ενός νέου μηχανισμού διακυβέρνησης της ΤΝ Στις 25 Νοεμβρίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργοποίησε, χωρίς ιδιαίτερη δημοσιότητα, μια νέα πλατφόρμα αναφορών για πιθανές παραβιάσεις του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό εργαλείο καταγγελιών, αλλά εισάγει μια ουσιαστική καινοτομία στη δημοκρατική διακυβέρνηση της ΤΝ. Για πρώτη φορά, εργαζόμενοι, ερευνητές, μηχανικοί, σύμβουλοι και συνδικαλιστικά στελέχη αποκτούν έναν άμεσο, ασφαλή και ανώνυμο δίαυλο επικοινωνίας με το Γραφείο ΤΝ της Επιτροπής, μετατρέποντας την εσωτερική γνώση σε θεσμικό μοχλό λογοδοσίας.
Ένα λειτουργικό εργαλείο εφαρμογής του AI Act Η νέα πλατφόρμα εντάσσεται οργανικά στην αρχιτεκτονική του AI Act, του πρώτου ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου παγκοσμίως για τη ρύθμιση της ΤΝ. Επιτρέπει την υποβολή τεκμηριωμένων πληροφοριών για παραβιάσεις υποχρεώσεων που αφορούν μοντέλα γενικής χρήσης και συστήματα υψηλού κινδύνου, όπως ελλιπή διαχείριση κινδύνων, μη συμμόρφωση με απαιτήσεις διαφάνειας, ανεπαρκή τεκμηρίωση ή προβληματικές πρακτικές διακυβέρνησης δεδομένων. Η δυνατότητα επισύναψης κάθε είδους εσωτερικού υλικού, σε οποιαδήποτε επίσημη γλώσσα της Ένωσης, ενισχύει τη χρησιμότητα του εργαλείου ως μηχανισμού ουσιαστικής εποπτείας.
Ασφάλεια, συνέχεια και θεσμικές δεσμεύσεις Κεντρικό χαρακτηριστικό της πλατφόρμας είναι η έμφαση στην ασφάλεια και τη συνέχεια της επικοινωνίας. Όλες οι ανταλλαγές είναι κρυπτογραφημένες και προσβάσιμες μόνο σε περιορισμένο αριθμό ειδικά εκπαιδευμένων στελεχών του Γραφείου ΤΝ. Παράλληλα, η ύπαρξη ασφαλούς θυρίδας επιτρέπει έναν διαρκή διάλογο με τον πληροφοριοδότη, χωρίς αποκάλυψη ταυτότητας. Η Επιτροπή θέτει και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα ανταπόκρισης, με αρχική απάντηση εντός δεκατεσσάρων εργάσιμων ημερών και ουσιαστική αξιολόγηση σε διάστημα τριών έως έξι μηνών, επιχειρώντας να υπερβεί παγιωμένες διοικητικές καθυστερήσεις.
Ο στρατηγικός ρόλος των Μαρτύρων Δημοσίου Συμφέροντος στην εποχή της ΤΝ Οι Μάρτυρες Δημοσίου Συμφέροντος κατέχουν μοναδική θέση στο οικοσύστημα της ΤΝ, καθώς συχνά είναι οι μόνοι που γνωρίζουν την πραγματική ποιότητα των δεδομένων εκπαίδευσης, τις εσωτερικές πιέσεις για παράκαμψη ελέγχων ή τις ελλείψεις στις αξιολογήσεις κινδύνου. Χωρίς τη δική τους συμβολή, οι φιλόδοξες υποχρεώσεις του AI Act κινδυνεύουν να παραμείνουν τυπικές. Οι καταγγελίες μπορεί να αφορούν διακριτικές πρακτικές σε αλγοριθμικά συστήματα αξιολόγησης, καταχρηστική χρήση βιομετρικής επιτήρησης ή ανάπτυξη γενετικών μοντέλων χωρίς επαρκείς δικλείδες για παραπλανητικό ή επιβλαβές περιεχόμενο. Τα θύματα αυτών των πρακτικών είναι απτοί κοινωνικοί δρώντες και όχι αφηρημένες έννοιες.
Μια ευρωπαϊκή «οικογένεια» καναλιών αναφοράς Η πλατφόρμα ΤΝ προστίθεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα ανώνυμων μηχανισμών που έχει αναπτύξει η Επιτροπή τα τελευταία χρόνια, όπως εκείνοι για το δίκαιο ανταγωνισμού, τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Αγορές και τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Η κεντρικοποίηση των πληροφοριών σε ευρωπαϊκό επίπεδο επιτρέπει την αναγνώριση διασυνοριακών μοτίβων παραβίασης και ενισχύει την αποτελεσματικότητα της εποπτείας, αν και ταυτόχρονα εγείρει ζητήματα διαφάνειας και δημοκρατικού ελέγχου της αυξημένης θεσμικής ισχύος.
Το κενό προστασίας έως το 2026 Το πιο αδύναμο σημείο της πρωτοβουλίας είναι η ελλιπής νομική προστασία των Μαρτύρων Δημοσίου Συμφέροντος έως τον Αύγουστο του 2026, οπότε και οι παραβιάσεις του AI Act θα ενταχθούν πλήρως στο πεδίο της Οδηγίας του 2019 για την προστασία τους. Μέχρι τότε, η προστασία από αντίποινα παραμένει αποσπασματική και έμμεση, δημιουργώντας ένα γκρίζο πεδίο ανασφάλειας για όσους καταγγέλλουν παραλείψεις ή λανθασμένες ταξινομήσεις συστημάτων ΤΝ. Ο ρόλος των συνδικάτων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των νομικών συμβούλων καθίσταται κρίσιμος για την κάλυψη αυτού του κενού.
Δοκιμασία για την ψηφιακή κυριαρχία και τη δημοκρατία Η νέα πλατφόρμα συνιστά δοκιμασία για την ευρωπαϊκή φιλοδοξία ψηφιακής κυριαρχίας βασισμένης στο κράτος δικαίου. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από τη διαφάνεια του Γραφείου ΤΝ, τη δημοσίευση στατιστικών στοιχείων, την ανεξάρτητη αξιολόγηση των διαδικασιών και την ουσιαστική εμπλοκή της κοινωνίας των πολιτών. Λίγες, καλά τεκμηριωμένες αναφορές μπορούν να αποδειχθούν πιο καθοριστικές από εκτεταμένες δημόσιες εκστρατείες, εφόσον οδηγήσουν σε βάθος έρευνες για κεντρικά μοντέλα μεγάλων παικτών.
Συμπέρασμα Με την ενεργοποίηση του μηχανισμού αυτού, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ότι η ρύθμιση της ΤΝ δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε κείμενα νόμου και τεχνικούς ελέγχους. Απαιτεί ανθρώπινη κρίση, θεσμικό θάρρος και συλλογική εγρήγορση. Παρά τις ατέλειές του, το εργαλείο προσφέρει ένα ουσιαστικό βήμα ώστε οι αρχές του AI Act να αποκτήσουν πρακτικό περιεχόμενο και δημοκρατική νομιμοποίηση. Η πρόκληση πλέον είναι η συνεπής εφαρμογή και η έγκαιρη ενίσχυση της προστασίας όσων επιλέγουν να μιλήσουν.
—
Κύριες πηγές άρθρου:
Whistleblowers and Artificial Intelligence: Europe Opens a New Front of Democratic Control – whistleblowers-artificial-intelligence-europe – Αναλύει θεσμικά και πολιτικά τη νέα ευρωπαϊκή πλατφόρμα και τον ρόλο πληροφοριοδοτών στην ΤΝ.
AI Act Whistleblower Reporting Platform – ai-act-whistleblower.integrityline – Επίσημη πλατφόρμα της Επιτροπής με λειτουργικές λεπτομέρειες, εγγυήσεις ασφάλειας και διαδικασίες αναφοράς.
Τι γνωρίζουμε, τι μας ανησυχεί και τι χρειάζεται να μάθουμε ακόμη
Η ψηφιακή τεχνολογία έχει πλέον ενσωματωθεί βαθιά στην καθημερινότητα των παιδιών, στο σπίτι, στο σχολείο και στους δημόσιους χώρους. Οθόνες, έξυπνες συσκευές, φωνητικοί βοηθοί και ψηφιακές πλατφόρμες συνοδεύουν ολοένα και μικρότερες ηλικίες, επηρεάζοντας όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά ψυχαγωγούνται ή μαθαίνουν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο σχετίζονται με τους άλλους. Το ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία αλλάζει την παιδική ανάπτυξη, αλλά πώς, με ποιες συνέπειες και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Η ανθρώπινη ανάπτυξη είναι κατεξοχήν κοινωνική διαδικασία. Από τη βρεφική ηλικία, τα παιδιά μαθαίνουν τον κόσμο μέσα από τη συνύπαρξη με άλλους ανθρώπους, μέσα από βλέμματα, χειρονομίες, παύσεις στον λόγο και κοινή προσοχή. Η μάθηση δεν είναι αφηρημένη μετάδοση πληροφοριών, αλλά μια δυναμική συν-κατασκευή νοήματος, όπου το παιδί και ο ενήλικας μοιράζονται εμπειρίες και ερμηνείες. Οι καθημερινές, φαινομενικά ασήμαντες στιγμές, όπως το διάβασμα ενός βιβλίου, η παρατήρηση της φύσης στον δρόμο ή μια συζήτηση στο τραπέζι, αποτελούν τον πυρήνα της γνωστικής και συναισθηματικής ανάπτυξης.
Η εκτεταμένη παρουσία των ψηφιακών συσκευών επηρεάζει αυτή τη λεπτή ισορροπία. Έρευνες των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι η συχνή έκθεση σε οθόνες σχετίζεται με δυσκολίες συγκέντρωσης, μείωση της ποιότητας του ύπνου και δυσκολία στη ρύθμιση συναισθημάτων, ιδιαίτερα όταν η χρήση γίνεται χωρίς όρια ή υποκαθιστά την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Ακόμη και η παθητική παρουσία μιας οθόνης στο περιβάλλον μπορεί να διαταράξει το παιχνίδι και τη συγκέντρωση μικρών παιδιών, μειώνοντας τη διάρκεια και το βάθος της ενασχόλησής τους.
Ταυτόχρονα, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη. Η τεχνολογία δεν αποτελεί από μόνη της απειλή. Ποιοτικό ψηφιακό περιεχόμενο, σχεδιασμένο με παιδαγωγικά κριτήρια, μπορεί να υποστηρίξει τη γλωσσική ανάπτυξη, τη συναισθηματική κατανόηση και τη δημιουργικότητα. Εκπαιδευτικές εφαρμογές, διαδραστικά εργαλεία και ανοιχτό εκπαιδευτικό υλικό μπορούν να ενισχύσουν τη μάθηση, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται με τη συμμετοχή και καθοδήγηση ενηλίκων. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η παρουσία της τεχνολογίας, αλλά ο τρόπος και το πλαίσιο χρήσης της.
Στη συζήτηση αυτή εισέρχεται πλέον δυναμικά και η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως έχει αναδειχθεί και σε πρόσφατα εκπαιδευτικά άρθρα, είναι σημαντικό τα παιδιά να κατανοούν ότι συνομιλούν με μηχανές και όχι με ανθρώπους. Η σαφής διάκριση μεταξύ ανθρώπινης και μηχανικής νοημοσύνης αποτελεί βασικό στοιχείο ψηφιακού γραμματισμού και προστασίας. Τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν ότι οι ψηφιακοί βοηθοί και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δε διαθέτουν συνείδηση, συναισθήματα ή ηθική κρίση, αλλά λειτουργούν βάσει δεδομένων και αλγορίθμων.
Η έννοια του «μετα-ψηφιακού ανθρώπου», όπως συζητείται στη σύγχρονη θεωρία, δεν σημαίνει απαραίτητα βελτίωση ή υποβάθμιση της ανθρώπινης εμπειρίας, αλλά μετασχηματισμό. Η πρόκληση για την εκπαίδευση και την οικογένεια είναι να διαμορφώσουν συνθήκες όπου η τεχνολογία συμπληρώνει και δεν αντικαθιστά τη ζωντανή ανθρώπινη σχέση. Σε αυτό το πλαίσιο, η προσοχή αποκτά κεντρικό ρόλο. Όπως είχε επισημάνει ήδη από τον προηγούμενο αιώνα η Μαρία Μοντεσσόρι, η προσοχή του ενήλικα είναι το πολυτιμότερο δώρο προς το παιδί. Η κοινή προσοχή, χωρίς μεσολάβηση οθονών, επιτρέπει στο παιδί να αναπτύξει αυτονομία, ενσυναίσθηση και κοινωνικές δεξιότητες.
Δεν υπάρχει μία συνταγή που να ταιριάζει σε όλες τις οικογένειες ή όλα τα σχολεία. Η πρόκληση δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία, αλλά να επιλέξουμε συνειδητά πότε και πώς τη χρησιμοποιούμε. Κάθε στιγμή κοινής παρουσίας χωρίς οθόνες, ακόμη και η πλήξη, αποτελεί ευκαιρία μάθησης και σχέσης. Παράλληλα, χρειάζεται συστηματική έρευνα και εκπαιδευτική πολιτική που να στηρίζεται σε ανοιχτή γνώση, επιστημονικά δεδομένα και παιδαγωγικές αρχές.
Συμπερασματικά, η τεχνολογία διαμορφώνει νέες συνθήκες για την παιδική ανάπτυξη, με θετικές και αρνητικές όψεις, αλλά και πολλές άγνωστες παραμέτρους. Η ευθύνη της εκπαίδευσης, των γονέων και της κοινωνίας είναι να διασφαλίσουν ότι η ψηφιακή μετάβαση ενισχύει και δεν αποδυναμώνει τον θεμελιώδη πυρήνα της ανθρώπινης μάθησης: τη σχέση, τη συνεργασία και την κοινή εμπειρία.
—
Πηγές άρθρου:
1. How technology is reshaping children’s development – the good, the bad and the unknown –theconversation.com
2. Τεχνητή Νοημοσύνη στο σπίτι και στο σχολείο, Πώς βοηθάμε τα παιδιά να θυμούνται ότι μιλάνε σε μηχανή –edu.ellak.gr
Πώς η ευρωπαϊκή προσέγγιση στο ελεύθερο λογισμικό μπορεί να ενισχύσει τα δικαιώματα και τη δημοκρατική διακυβέρνηση
Η ραγδαία εξάπλωση δεδομενοκεντρικών τεχνολογιών μετασχηματίζει τόσο τη δημόσια διοίκηση όσο και την άσκηση κρατικής ισχύος. Όλο και συχνότερα, τα ίδια τεχνολογικά εργαλεία και οι ίδιες εταιρείες εξυπηρετούν ταυτόχρονα στρατιωτικούς σκοπούς και πολιτικές χρήσεις, από την υγειονομική διαχείριση έως την κοινωνική πρόνοια. Αυτή η σύγκλιση, που διεθνώς περιγράφεται ως στρατιωτικοποίηση της τεχνολογίας, δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ιδιωτικότητα, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη δημοκρατική λογοδοσία, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν επαρκή θεσμικά αντίβαρα.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι κυβερνήσεις και δημόσιοι οργανισμοί βασίζονται ολοένα και περισσότερο σε συστήματα μεγάλης κλίμακας, όπως υπολογιστικά νέφη, εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και συστήματα επιτήρησης. Τα συστήματα αυτά συχνά παρέχονται από μεγάλους ιδιωτικούς παρόχους που δραστηριοποιούνται ταυτόχρονα σε στρατιωτικές, αστυνομικές και καθαρά πολιτικές εφαρμογές. Το αποτέλεσμα είναι η θόλωση των ορίων μεταξύ πολιτικής διοίκησης και στρατιωτικής ισχύος, με άμεσες συνέπειες για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την ισορροπία των εξουσιών.
Ένα από τα βασικά προβλήματα που αναδεικνύονται είναι ότι τα ισχύοντα νομικά πλαίσια έχουν σχεδιαστεί με την υπόθεση ότι υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ ειρήνης και πολέμου, καθώς και μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής χρήσης της τεχνολογίας. Στην πράξη, όμως, πολλές ρυθμίσεις προστασίας δεδομένων εξαιρούν ρητά ζητήματα εθνικής ασφάλειας ή στρατιωτικές δραστηριότητες. Αυτό δημιουργεί κενά διακυβέρνησης, καθώς δεδομένα που συλλέγονται ή επεξεργάζονται σε ένα πλαίσιο μπορούν εύκολα να επαναχρησιμοποιηθούν σε άλλο, χωρίς επαρκή έλεγχο ή διαφάνεια.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ευρωπαϊκή προσέγγιση στο ελεύθερο και ανοιχτό λογισμικό αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από ένα πλέγμα νομοθετικών και πολιτικών πρωτοβουλιών, προωθεί το ανοιχτό λογισμικό ως εργαλείο ψηφιακής κυριαρχίας, διαφάνειας και προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων. Όπως επισημαίνεται και σε πρόσφατες ευρωπαϊκές αναλύσεις για τη νομοθεσία γύρω από το ανοιχτό λογισμικό, το ανοιχτό λογισμικό δεν αποτελεί απλώς τεχνική επιλογή, αλλά στρατηγικό μέσο για τη μείωση της εξάρτησης από κλειστά, αδιαφανή και δυνητικά στρατιωτικοποιημένα οικοσυστήματα.
Η μη στρατιωτική χρήση του ανοιχτού λογισμικού στον δημόσιο τομέα μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στη στρατιωτικοποίηση της τεχνολογίας. Λύσεις ανοικτού κώδικα επιτρέπουν τον έλεγχο του πηγαίου κώδικα, τη δημόσια λογοδοσία και την ανεξάρτητη αξιολόγηση κινδύνων για την ιδιωτικότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Επιπλέον, διευκολύνουν την εφαρμογή της αρχής της ελαχιστοποίησης δεδομένων και της προστασίας εξ αρχής και εξ ορισμού, όπως προβλέπεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δεδομένων.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το γεγονός ότι το ανοιχτό λογισμικό μπορεί να ενισχύσει τη θεσμική διάκριση μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών εφαρμογών. Όταν ο δημόσιος τομέας βασίζεται σε ανοικτές τεχνολογίες που αναπτύσσονται και συντηρούνται με σαφώς ορισμένους πολιτικούς σκοπούς, μειώνεται ο κίνδυνος έμμεσης μεταφοράς δεδομένων ή υποδομών σε στρατιωτικά πλαίσια χωρίς δημοκρατικό έλεγχο. Αντίθετα, η εξάρτηση από κλειστές πλατφόρμες που λειτουργούν ταυτόχρονα για στρατιωτικές και πολιτικές ανάγκες ενισχύει τη συγκέντρωση ισχύος και περιορίζει τις δυνατότητες εποπτείας.
Ωστόσο, το ανοιχτό λογισμικό από μόνο του δεν αρκεί. Όπως υπογραμμίζεται και από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση διακυβέρνησης των δεδομενοκεντρικών συστημάτων. Αυτή πρέπει να συνδυάζει την προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το δίκαιο προστασίας δεδομένων, τον έλεγχο εξαγωγών τεχνολογίας, τη ρύθμιση ιδιωτικών εταιρειών ασφάλειας και την εταιρική ευθύνη. Μόνο μέσα από τη συνεργασία κυβερνήσεων, ρυθμιστικών αρχών, τεχνικών κοινοτήτων και κοινωνίας των πολιτών μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι τεχνολογίες υπηρετούν τη δημοκρατία και όχι τη διαρκή επιτήρηση.
Συμπερασματικά, η ευρωπαϊκή στρατηγική για το ανοιχτό λογισμικό προσφέρει ένα κρίσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση των κινδύνων που προκύπτουν από τη στρατιωτικοποίηση της τεχνολογίας. Επενδύοντας σε ανοικτές, διαφανείς και μη στρατιωτικές ψηφιακές υποδομές, η δημόσια διοίκηση μπορεί να ενισχύσει την προστασία της ιδιωτικότητας, να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και να διασφαλίσει ότι η ψηφιακή μετάβαση παραμένει ευθυγραμμισμένη με τις θεμελιώδεις αξίες του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα τελευταία δύο χρόνια, η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη έχει μετατοπιστεί από τα γενικού σκοπού chatbots προς τους λεγόμενους AI agents ή πράκτορες ΤΝ: συστήματα που μπορούν να σχεδιάζουν, να λαμβάνουν αποφάσεις και να εκτελούν ενέργειες, συντονίζοντας εργαλεία, δεδομένα και άλλους πράκτορες εκ μέρους των χρηστών. Η μετάβαση αυτή υπόσχεται δραστική αυτοματοποίηση πολύπλοκων ροών εργασίας, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει σοβαρά προβλήματα κατακερματισμού, ασφάλειας και διακυβέρνησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ανακοίνωση της ίδρυσης του Agentic AI Foundation (AAIF) από το Linux Foundation, στο Open Source Summit Japan στο Τόκιο, συνιστά μια κομβική εξέλιξη. Πρόκειται για μια βιομηχανικά υποστηριζόμενη αλλά ανοιχτά διακυβερνώμενη πρωτοβουλία, με στόχο τη δημιουργία κοινών προτύπων και ανοιχτής υποδομής για το αναδυόμενο οικοσύστημα των πρακτόρων ΤΝ.
Τι είναι το Agentic AI Foundation
Το AAIF φιλοδοξεί να αποτελέσει τον «ουδέτερο χώρο» στον οποίο θα αναπτυχθούν τα θεμέλια της agentic AI με όρους διαφάνειας, διαλειτουργικότητας και κοινοτικής συμμετοχής. Υποστηρίζεται από μεγάλους παίκτες του οικοσυστήματος, όπως OpenAI, Anthropic, Block, και μεγάλους παρόχους cloud και λογισμικού, αλλά λειτουργεί υπό το γνώριμο μοντέλο διακυβέρνησης του Linux Foundation, που έχει αποδείξει διαχρονικά την αξία του σε κρίσιμες ψηφιακές υποδομές (Linux, Kubernetes, OpenSSF).
Κεντρική επιδίωξη του ιδρύματος είναι να αποτραπεί η δημιουργία νέων ιδιόκτητων «σιλό», όπου κάθε προμηθευτής θα ορίζει τους δικούς του μη συμβατούς πράκτορες, πρωτόκολλα και μηχανισμούς ελέγχου.
Οι τρεις ακρογωνιαίοι λίθοι της νέας στοίβας
Η εκκίνηση του AAIF βασίζεται σε τρεις ήδη υπαρκτές τεχνολογίες, οι οποίες δωρίζονται στο ίδρυμα και τίθενται υπό ανοιχτή διακυβέρνηση:
Model Context Protocol (MCP) της Anthropic Ένα καθολικό πρωτόκολλο που επιτρέπει στα γλωσσικά μοντέλα να συνδέονται με εργαλεία, υπηρεσίες και πηγές δεδομένων με τυποποιημένο τρόπο.
AGENTS.mdτης OpenAI Ένα ανοιχτό πρότυπο περιγραφής των δυνατοτήτων, των δικαιωμάτων και των ορίων ενός πράκτορα, διευκολύνοντας την ενορχήστρωση και την κατανόηση της συμπεριφοράς του.
Goose Coding Agent της Block Μια υλοποίηση πράκτορα στον πραγματικό κόσμο, που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς (reference implementation) για το πώς μπορούν να συνδυαστούν τα παραπάνω στην πράξη.
Μαζί, τα τρία αυτά στοιχεία συγκροτούν μια κοινή, ανοιχτή στοίβα λογισμικού για πράκτορες ΤΝ, αντίστοιχη με τον ρόλο που έπαιξαν τα TCP/IP, HTTP και Linux για το Διαδίκτυο και το cloud.
Γιατί χρειάζονται ανοιχτά πρότυπα στους πράκτορες ΤΝ
Η ανάγκη για τυποποίηση δεν είναι θεωρητική. Οι πράκτορες ΤΝ, σε αντίθεση με τα παθητικά συστήματα ερωταπαντήσεων, μπορούν να ενεργούν «ως χρήστες» μέσα σε κρίσιμα πληροφοριακά συστήματα: να εγκρίνουν πληρωμές, να τροποποιούν δεδομένα, να αλληλεπιδρούν με τρίτες υπηρεσίες. Αυτό δημιουργεί νέους και σοβαρούς κινδύνους.
Όπως επισημαίνεται στο σχετικό ρεπορτάζ, χωρίς σαφείς μηχανισμούς ταυτοποίησης, εξουσιοδότησης και ελέγχου, ένας πράκτορας μπορεί να εκτελέσει ενέργειες για λάθος πρόσωπο ή με λάθος δικαιώματα, με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες για οργανισμούς και δημόσιους φορείς.
Χωρίς κοινά πρότυπα:
η ασφάλεια γίνεται αποσπασματική,
η εναλλαγή παρόχων (vendor lock-in) δυσχεραίνεται,
η αξιολόγηση και πιστοποίηση πράκτορων καθίσταται σχεδόν αδύνατη.
Στρατηγικές προεκτάσεις για το Δημόσιο και την έρευνα
Για την Ευρώπη –και ειδικά για τον δημόσιο τομέα και τα πανεπιστήμια– η πρωτοβουλία AAIF έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ύπαρξη ανοιχτών, διαλειτουργικών προτύπων:
διευκολύνει την υιοθέτηση πρακτόρων ΤΝ χωρίς εξάρτηση από έναν προμηθευτή,
επιτρέπει τη συμμόρφωση με κανονιστικά πλαίσια όπως το AI Act,
δημιουργεί πεδίο για ανοιχτή έρευνα, αξιολόγηση και βελτίωση των συστημάτων.
Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη δημόσιων ή κοινοτικών πρακτόρων ΤΝ, προσαρμοσμένων στις ανάγκες της διοίκησης, της εκπαίδευσης και της επιστημονικής έρευνας, με έλεγχο του κώδικα και των δεδομένων.
Περισσότερες από 1.900 εικόνες με μνημεία της Ελλάδας επιφορτώθηκαν στα Commons στο πλαίσιο του ελληνικού σκέλος του διαγωνισμού Wiki Loves Monuments 2025, του διεθνούς διαγωνισμού φωτογραφίας μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς, οποίος διήρκησε καθ΄ όλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου.
Οι συμμετέχοντες στο ελληνικό σκέλος του διαγωνισμού διαγωνίστηκαν για τα εξής βραβεία:
1η θέση: Δωροκάρτα 400 ευρώ
2η θέση: Δωροκάρτα 300 ευρώ
3η θέση: Δωροκάρτα 250 ευρώ
Στους διαγωνιζόμενους που κατέκτησαν τις 10 υψηλότερες θέσεις στην κατάταξη θα δοθεί επίσης και από ένα πόστερ με τη φωτογραφία με την οποία συμμετείχαν.
Ακολουθούν οι 10 νικήτριες εικόνες του διαγωνισμού, οι οποίες έχουν ήδη υποβληθεί και στο διεθνή διαγωνισμό. Οι νικητές της διεθνούς φάσης του διαγωνισμού με τα αντίστοιχα βραβεία θα ανακοινωθούν πιθανότατα τον Ιανουάριο 2026.
O πλανήτης αποτελεί ένα τόπο συνάντησης των μελών της ελληνικής κοινότητας ΕΛ/ΛΑΚ.
Τα άρθρα του πλανήτη συλλέγονται αυτόματα χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία των συγγραφέων τους και αντικατοπτρίζουν τις απόψεις τους.
Η διαχείριση του πλανήτη γίνεται δημόσια μέσα από το σχετικό repository της υπηρεσίας GitHub: greek-libre-planet, όπου μπορείς να ζητήσεις την προσθήκη του blog σου δηλώνοντας το feed της κατηγορίας, του tag, ή το γενικό feed του blog σου, το όνομα/επώνυμο σου και προαιρετικά το avatar σου, αφού πρώτα εγγραφείτε και κατόπιν συνδεθείτε στην υπηρεσία GitΗub, ανοίγοντας νέο issue που θα περιέχει τα συγκεκριμένα στοιχεία σου.
(Αν δεν έχετε λογαριασμό στην υπηρεσία GitHub, για να προστεθει το blog σου θα προστεθεί στον πλανήτη ΕΛ/ΛΑΚ μπορείτε εναλλακτικά να μας αποστειλετε τα παραπάνω στοιχεία στην ηλεκτρονική διεύθυνση info @ eellak gr.)
Μάθετε περισσότερα: 
Πόροι & Σύνδεσμοι (Resources)
Λήψη της Παρουσίασης (PDF): 
Παρακολούθηση Video: 
Η
