Τα πνευματικά δικαιώματα συχνά παρουσιάζονται ως το βασικό εργαλείο προστασίας των δημιουργών απέναντι στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες. Στην πράξη, όμως, η ολοένα και πιο αυστηρή νομοθεσία περί copyright δεν ενισχύει τους ανεξάρτητους καλλιτέχνες και καινοτόμους. Αντίθετα, συγκεντρώνει ακόμη περισσότερη δύναμη στα χέρια λίγων, ισχυρών εταιρικών «πυλώνων», περιορίζοντας τον ανταγωνισμό και τις επιλογές όλων μας.

Η σημερινή πολιτική πνευματικών δικαιωμάτων λειτουργεί συχνά ως φιλομονοπωλιακή ρύθμιση. Οι μεγάλες εταιρείες διανομής και εκμετάλλευσης περιεχομένου —δισκογραφικές, εκδοτικοί οίκοι, πλατφόρμες— κατέχουν σαφώς ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση από τους ίδιους τους δημιουργούς. Έτσι, η παροχή «περισσότερων δικαιωμάτων» μέσω του copyright μοιάζει με μια ειρωνική λύση: είναι σαν να προσπαθείς να προστατεύσεις ένα παιδί από τον νταή, δίνοντάς του περισσότερα χρήματα για το χαρτζιλίκι που τελικά θα του πάρουν.

Η ιστορία της βιομηχανίας του θεάματος επιβεβαιώνει αυτό το πρόβλημα. Την περίοδο από τα τέλη της δεκαετίας του 2000 έως τα μέσα της δεκαετίας του 2010, μεγάλες δισκογραφικές σύναψαν πολυεκατομμυριούχες συμφωνίες απευθείας αδειοδότησης με πλατφόρμες streaming και βίντεο. Ωστόσο, τα έσοδα αυτά σπάνια κατέληξαν στους καλλιτέχνες. Συχνά δεν υπήρχε διαφάνεια, ενώ οι δημιουργοί αποκλείονταν ακόμη και από συμφωνίες μετοχικής συμμετοχής που αύξαναν θεαματικά την αξία των εταιρειών. Δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να πιστεύουμε ότι οι ίδιες δομές εξουσίας θα λειτουργήσουν πιο δίκαια σήμερα.

Πνευματικά Δικαιώματα και Τεχνητή Νοημοσύνη

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, το copyright προβάλλεται ξανά ως ασπίδα απέναντι στην «εκμετάλλευση» των δημιουργών από τη Big Tech. Και εδώ όμως το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το ακριβώς αντίθετο. Η εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων απαιτεί τη χρήση εκατομμυρίων έργων. Αν η νομοθεσία απαιτεί ατομικές ή μαζικές άδειες για κάθε τέτοιο έργο, τότε μόνο οι μεγαλύτερες και πλουσιότερες εταιρείες θα μπορούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος.

Αυτό δημιουργεί τεράστια εμπόδια εισόδου για startups, ερευνητικές ομάδες και ανεξάρτητους προγραμματιστές. Το αποτέλεσμα είναι λιγότερος ανταγωνισμός, υψηλότερες τιμές, χαμηλότερη ποιότητα υπηρεσιών και μεγαλύτεροι κίνδυνοι για την ασφάλεια και την πρόσβαση στην πληροφορία. Οι μεγάλες εταιρείες όχι μόνο αντέχουν το κόστος των αδειών, αλλά το χρησιμοποιούν στρατηγικά για να «κλειδώσουν» την κυριαρχία τους στην αγορά της γενετικής AI.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση Thomson Reuters v. Ross Intelligence. Μια μικρή νομική startup προσπάθησε να ανταγωνιστεί κολοσσούς της νομικής πληροφόρησης χρησιμοποιώντας AI για καλύτερη πρόσβαση στη νομολογία. Παρότι το εργαλείο της δεν αναπαρήγαγε προστατευμένο περιεχόμενο, η αγωγή που δέχτηκε ήταν αρκετή για να την οδηγήσει σε κλείσιμο. Ανεξαρτήτως της τελικής δικαστικής απόφασης, ο ανταγωνισμός είχε ήδη εξαλειφθεί.

Προς μια Ισορροπημένη Πολιτική

Όταν τα πνευματικά δικαιώματα χρησιμοποιούνται ως όπλο για να δοθεί στους κατόχους τους δικαίωμα βέτο απέναντι σε νέες τεχνολογίες και ανταγωνιστές, το τίμημα το πληρώνουν οι καταναλωτές και η κοινωνία συνολικά. Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι πιο σκληρό copyright, αλλά μια ισορροπημένη πολιτική που να ανταμείβει τη δημιουργία χωρίς να πνίγει την καινοτομία, να ενισχύει τον ανταγωνισμό και να ανοίγει τον δρόμο για περισσότερες επιλογές, περισσότερες φωνές και περισσότερη ελευθερία έκφρασης.

Πηγή άρθρου: https://www.eff.org/

Μια νέα έρευνα της οργάνωσης Bits of Freedom αποκαλύπτει ότι το Snapchat χρησιμοποιεί παραπλανητικές ειδοποιήσεις με στόχο να προσελκύει και να διατηρεί την προσοχή των χρηστών. Σύμφωνα με τα ευρήματα, αυτή η πρακτική ενδέχεται να παραβιάζει τον Κανονισμό Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act – DSA) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος απαγορεύει τον παραπλανητικό και χειριστικό σχεδιασμό σε μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες.

Από την ενημέρωση στην εκμετάλλευση της προσοχής

Τα τελευταία χρόνια, οι ειδοποιήσεις των εφαρμογών έχουν αλλάξει ρόλο. Από απλά εργαλεία ενημέρωσης, έχουν μετατραπεί σε μηχανισμούς που ανταγωνίζονται επιθετικά για την προσοχή των χρηστών. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επωφελούνται οικονομικά όταν οι χρήστες περνούν περισσότερο χρόνο στις εφαρμογές τους, κυρίως μέσω διαφημίσεων. Έτσι, δημιουργούν έναν ατελείωτο κύκλο ειδοποιήσεων για προτεινόμενο περιεχόμενο, δημοφιλή θέματα ή «ενδιαφέρουσες» προτάσεις.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι ειδοποιήσεις είναι παραπλανητικές, καθώς δίνουν την εντύπωση προσωπικής επικοινωνίας ή επείγουσας ανάγκης, χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι οι χρήστες να αποσπώνται συνεχώς και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο κινητό τους απ’ όσο επιθυμούν.

Τι έδειξε η έρευνα για το Snapchat

Η Bits of Freedom πραγματοποίησε μια μελέτη έξι εβδομάδων, κατά την οποία παρακολουθήθηκαν οι ειδοποιήσεις του Snapchat υπό διαφορετικές συνθήκες χρήσης. Διαπιστώθηκε ότι ο μεγαλύτερος αριθμός ειδοποιήσεων εμφανίστηκε όταν η εφαρμογή δεν ανοιγόταν καθόλου και όταν δεν ακολουθούνταν άλλοι λογαριασμοί, γεγονός που δείχνει ότι οι ειδοποιήσεις λειτουργούν ως μηχανισμός «επαναπροσέλκυσης» χρηστών.

Ορισμένες ειδοποιήσεις:

• εμφάνιζαν ψευδείς ή παραπλανητικές πληροφορίες,
• έμοιαζαν με προσωπικά μηνύματα φίλων, χωρίς να είναι,
• χαρακτηρίζονταν λανθασμένα ως επείγουσες.

Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι χρήστες δεν έχουν ουσιαστικό έλεγχο στα in-app badges (τα κόκκινα σημάδια ειδοποίησης), τα οποία δημιουργούν την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι «ανολοκλήρωτο» μέσα στην εφαρμογή.

Ο αντίκτυπος στους χρήστες – και ειδικά στους νέους

Σε ποιοτικές συνεντεύξεις με χρήστες κοινωνικών δικτύων, πολλοί ανέφεραν ότι οι ειδοποιήσεις είναι ενοχλητικές και διαταρακτικές, ιδιαίτερα όταν αφορούν προτεινόμενο περιεχόμενο. Αυτό οδηγεί αρκετούς στο να απενεργοποιούν πλήρως τις ειδοποιήσεις ή τα badges, προκειμένου να μειώσουν το άγχος και την ψηφιακή υπερφόρτωση.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το Snapchat χρησιμοποιείται ευρέως από νεαρά άτομα, τα οποία είναι πιο ευάλωτα σε τέτοιες τεχνικές χειραγώγησης. Μαζί με άλλους μηχανισμούς, όπως τα Snapstreaks, το ατελείωτο scrolling και οι εξατομικευμένες προτάσεις, δημιουργούνται συνθήκες που ενισχύουν την υπερβολική χρήση του smartphone.

Νομικές και πολιτικές συνέπειες

Τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν πιθανή παραβίαση του Άρθρου 25 του Digital Services Act, που αφορά τον χειριστικό σχεδιασμό σε Πολύ Μεγάλες Διαδικτυακές Πλατφόρμες. Παράλληλα, ενισχύουν την ανάγκη να συμπεριληφθούν αυστηρότεροι κανόνες για τις ειδοποιήσεις στον επερχόμενο Digital Fairness Act.

Η Bits of Freedom προτείνει:

• οι ειδοποιήσεις να είναι απενεργοποιημένες από προεπιλογή,
• οι χρήστες να μπορούν να επιλέγουν ανά κατηγορία ποιες ειδοποιήσεις επιθυμούν,
• να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ προσωπικών ειδοποιήσεων και ειδοποιήσεων που δημιουργεί η ίδια η πλατφόρμα.

Η οργάνωση έχει ήδη ενημερώσει το Snapchat και σκοπεύει να απευθυνθεί στις αρμόδιες αρχές, ώστε να σταματήσει η χρήση παραπλανητικών ειδοποιήσεων και να ενισχυθεί η προστασία των χρηστών στο ψηφιακό περιβάλλον.

Πηγή άρθρου: https://edri.org/

To Σαββατοκύριακο (31 Ιανουαρίου -1 Φεβρουαρίου 2026) περισσότεροι από 8.500 συντελεστές του ελεύθερου λογισμικού ανοικτού κώδικα από όλο τον κόσμο θα βρεθούν στην πανεπιστημιούπολη των Βρυξελλών, στο Βέλγιο, για ένα Σαββατοκύριακο ομιλιών, συζητήσεων και ανοικτού κώδικα. Η FOSDEM σημαίνει Free and Open Source Developers’ European Meeting,  και είναι μια από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις της κοινότητας ανοιχτού λογισμικού που διοργανώνονται διεθνώς.

Η FOSDEM είναι δωρεάν και ανοιχτή σε όλους χωρίς εγγραφή. Η εκδήλωση ξεκίνησε πίσω στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν ο Raphael Bauduin οργάνωσε μια μικρή συνάντηση για προγραμματιστές στις Βρυξέλλες. Εκείνη την εποχή, τράβηξε την προσοχή πολλών γνωστών προσωπικοτήτων στην κοινότητα που τους άρεσε η ιδέα . Το επόμενο έτος, ο Richard Stallman ζήτησε από τους διοργανωτές να αλλάξουν το όνομα σε FOSDEM.
Από τότε, η FOSDEM έχει φιλοξενήσει χιλιάδες συνεδρίες από ερασιτέχνες και επαγγελματίες μέχρι και γνωστά ονόματα στο χώρο του ελεύθερου λογισμικού, μεταξύ άλλων και τον ίδιο τον Stallman, τον Jon “Maddog” Hall, και τον Jimmy Wales.

Φέτος η FOSDEM αναμένεται να φιλοξενήσει πάνω από 900 ομιλίες σε διάστημα δύο ημερών με ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που περιλαμβάνουν ανοικτό υλικό και λογισμικό, την ανάπτυξη, τον έλεγχο, τη διαχείριση, τη δικτύωση, την ασφάλεια, τον πυρήνα του Linux, τα περιβάλλοντα χρήσης, τις άδειες, και τα παιχνίδια.

Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) θα συμμετέχει ενεργά στη FOSDEM 2026, ενισχύοντας την ελληνική παρουσία στο κορυφαίο ευρωπαϊκό συνέδριο Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού.

Στο πλαίσιο της φετινής διοργάνωσης, η ΕΕΛΛΑΚ θα υποστηρίξει τη συμμετοχή έξι νέων φοιτητών, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν από κοντά το συνέδριο, να έρθουν σε επαφή με διεθνείς κοινότητες ανοικτού λογισμικού και να αποκτήσουν πολύτιμες εμπειρίες.

Η συμμετοχή των φοιτητών πραγματοποιείται χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία των:

• Agency Trust LTD – https://agencytrust.com/
• OTS – https://ots.gr/
• ΕΝΟΜΙΧ (ENOMIX) – https://enomix.gr/

Η συνεργασία μεταξύ της ΕΕΛΛΑΚ, των χορηγών και της ακαδημαϊκής κοινότητας αναδεικνύει τη σημασία της συλλογικής προσπάθειας για την ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας σε διεθνή συνέδρια και για τη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς επαγγελματιών και συνεισφερόντων στο ανοικτό λογισμικό.

Δείτε το πλήρες πρόγραμμα της FOSDEM 2026 εδώ και για όσους δεν μπορούν να είναι στις Βρυξέλλες , η σελίδα live streaming της FOSDEM θα ενημερώνεται κάθε λίγα λεπτά για να σας δείξει τι έχει προγραμματιστεί σε κάθε αίθουσα του συνεδρίου.

Το Μεξικό κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα, αξιοποιώντας λύσεις ανοιχτού λογισμικού με στόχο την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια διαδραματίζει το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Τεχνολογίας (Centro Nacional de Tecnología Pública – CNTP), το οποίο τον Αύγουστο του 2025 εγκαινίασε το Εθνικό Αποθετήριο Δημόσιας Τεχνολογίας

Το αποθετήριο αυτό αποτελεί μια εθνική βάση δεδομένων τεχνολογικών λύσεων GovTech που έχουν αναπτυχθεί από ομοσπονδιακές, πολιτειακές και δημοτικές αρχές. Η πρωτοβουλία ενσωματώνει την αρχή «Δημόσιο Χρήμα, Δημόσιος Κώδικας» (Public Money, Public Code), προωθώντας τη διαφάνεια, την επαναχρησιμοποίηση λογισμικού και τη μείωση του κόστους για τη δημόσια διοίκηση. Από την έναρξη λειτουργίας του, έχουν ήδη διατεθεί 18 τεχνολογικές λύσεις προς χρήση από τον δημόσιο τομέα.

Ένας από τους βασικούς στόχους του αποθετηρίου είναι η άμβλυνση των μεγάλων ανισοτήτων στις τεχνολογικές δυνατότητες μεταξύ των μεξικανικών δήμων. Πολλές τοπικές αρχές δεν διαθέτουν τους πόρους για να αναπτύξουν αυτόνομα ψηφιακά συστήματα. Μέσα από έτοιμες, αρθρωτές και οικονομικά βιώσιμες λύσεις, το CNTP φιλοδοξεί να επιταχύνει την ψηφιοποίηση των διοικητικών διαδικασιών και να βελτιώσει συνολικά την παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες.

Οι χρήστες έχουν πρόσβαση στο αποθετήριο μέσω του Llave MX, του εθνικού συστήματος ψηφιακής ταυτότητας του Μεξικού. Εκεί μπορούν να βρουν πηγαίο κώδικα, οδηγούς εγκατάστασης και τεχνική τεκμηρίωση για εφαρμογές που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αναγκών: διαδικτυακές πύλες, συστήματα ταυτοποίησης, εφαρμογές για κινητά και υπηρεσίες άμεσης εξυπηρέτησης πολιτών. Παραδείγματα περιλαμβάνουν εργαλεία για ηλεκτρονική υποβολή νομικών αιτημάτων, πλατφόρμες προγραμματισμού ραντεβού, σύστημα καταγραφής κατοικίδιων ζώων, καθώς και κώδικα για Πλατφόρμα Ανοιχτών Δεδομένων που ενισχύει τη διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης.

Την εποπτεία του CNTP έχει η Υπηρεσία Ψηφιακού Μετασχηματισμού και Τηλεπικοινωνιών (Agencia de Transformación Digital y Telecomunicaciones – ATDT), η οποία ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2025, αντικαθιστώντας το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιών. Η νέα αυτή αρχή δημιουργήθηκε με σαφή προσανατολισμό στην τεχνολογική ανεξαρτησία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, στο πλαίσιο του οράματος της προέδρου Κλαούντια Σέινμπαουμ Πάρδο.

Παράλληλα με το αποθετήριο, η ATDT ίδρυσε και τη Σχολή Δημόσιου Κώδικα (Public Code School), η οποία παρέχει εκπαίδευση και τεχνική κατάρτιση σε δημόσιους υπαλλήλους. Στόχος είναι η ουσιαστική υιοθέτηση, συντήρηση και εξέλιξη των νέων τεχνολογιών, ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να είναι βιώσιμος και μακροπρόθεσμος.

Η στρατηγική του Μεξικού δείχνει πώς το ανοιχτό λογισμικό μπορεί να αποτελέσει μοχλό καινοτομίας, συνεργασίας και αποδοτικότερης δημόσιας διοίκησης, προσφέροντας ένα ενδιαφέρον παράδειγμα για άλλες χώρες που επιδιώκουν έναν πιο ανοιχτό και κυρίαρχο ψηφιακό δημόσιο τομέα.

Πηγή άρθρου: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/

Η αυτοματοποίηση της καταγραφής συναντήσεων υπόσχεται αποδοτικότητα, αλλά εισάγει σοβαρούς κινδύνους για την ιδιωτικότητα, τη συμμόρφωση και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Τα εργαλεία αυτόματης απομαγνητοφώνησης και λήψης σημειώσεων με τεχνητή νοημοσύνη, τα λεγόμενα AI Note-Takers, ενσωματώνονται με ταχύτητα στις καθημερινές πρακτικές εργασίας. Μπορούν να συμμετέχουν σε τηλεδιασκέψεις, να καταγράφουν και να μεταγράφουν συνομιλίες σε πραγματικό χρόνο, να συγχρονίζονται με ημερολόγια και να αποθηκεύουν αρχεία συνομιλιών στο cloud. Παρουσιάζονται ως ουδέτερα εργαλεία παραγωγικότητας, όμως η ανεξέλεγκτη χρήση τους δημιουργεί ένα νέο πεδίο συστημικών κινδύνων για την προστασία προσωπικών δεδομένων, την εργασιακή ελευθερία και τη θεσμική λογοδοσία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Otter.ai. Σύμφωνα με την τεκμηρίωσή του, το εργαλείο μπορεί να εισέρχεται αυτομάτως σε διαδικτυακές συναντήσεις ως «συμμετέχων», να ξεκινά καταγραφή χωρίς ενεργή ενέργεια του χρήστη και να συγχρονίζεται με εταιρικά ημερολόγια. Η ευθύνη για τη λήψη άδειας από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες μετακυλίεται στον λογαριασμό που ενεργοποιεί το εργαλείο. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας μόνο εργαζόμενος μπορεί να πυροδοτήσει την καταγραφή και επεξεργασία συνομιλιών τρίτων, χωρίς τη γνώση ή τη συναίνεσή τους. Επιπλέον, τα δεδομένα μεταφέρονται και υποβάλλονται σε επεξεργασία εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο.

Το πρώτο και θεμελιώδες ζήτημα αφορά τη νομική βάση της επεξεργασίας. Η επίκληση συναίνεσης, όπως προϋποθέτει το μοντέλο λειτουργίας τέτοιων εργαλείων, είναι προβληματική στον εργασιακό χώρο. Η συναίνεση πρέπει να είναι ελεύθερη, συγκεκριμένη, ενημερωμένη και ρητή. Σε περιβάλλοντα με ιεραρχικές σχέσεις και ανισορροπία ισχύος, η προϋπόθεση αυτή σπανίως πληρούται. Η «σιωπηρή» καταγραφή συναντήσεων καθιστά τη συναίνεση όχι μόνο αμφισβητήσιμη αλλά και πρακτικά ανύπαρκτη.

Ένα δεύτερο επίπεδο κινδύνου αφορά την επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων. Εργασιακές συναντήσεις συχνά περιλαμβάνουν ζητήματα υγείας, συνδικαλιστικής δράσης, αξιολόγησης προσωπικού ή πειθαρχικών διαδικασιών. Η απομαγνητοφώνηση τέτοιου περιεχομένου μέσω εξωτερικών AI υπηρεσιών συνιστά υψηλού κινδύνου επεξεργασία, η οποία απαιτεί αυστηρές εγγυήσεις και, σε πολλές περιπτώσεις, απαγορεύεται πλήρως χωρίς ειδική νομική πρόβλεψη.

Η διαφάνεια αποτελεί τρίτο κρίσιμο ζήτημα. Όταν ένα εργαλείο καταγραφής λειτουργεί στο παρασκήνιο, οι συμμετέχοντες αδυνατούν να γνωρίζουν ποιος επεξεργάζεται τα δεδομένα τους, για ποιο σκοπό και για πόσο χρόνο. Αυτό αντιβαίνει στις βασικές αρχές ενημέρωσης και λογοδοσίας και υπονομεύει την εμπιστοσύνη στον χώρο εργασίας. Παράλληλα, η αυτόματη διασύνδεση τέτοιων εργαλείων με εσωτερικά συστήματα πληροφορικής δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ασφάλειας. Η εγκατάστασή τους από μεμονωμένους χρήστες μπορεί να παρακάμπτει τις πολιτικές ασφάλειας ενός οργανισμού, χωρίς γνώση ή έγκριση των αρμόδιων υπηρεσιών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διεθνής διάσταση. Η μεταφορά δεδομένων σε τρίτες χώρες, ιδίως όταν πρόκειται για πλήρη απομαγνητοφώνηση εργασιακών συνομιλιών, απαιτεί αυξημένα μέτρα προστασίας. Μετά τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών δικαστηρίων για τις διατλαντικές ροές δεδομένων, η απλή επίκληση συμβατικών ρητρών δεν επαρκεί, ιδίως όταν τα δεδομένα είναι εκτεταμένα, ευαίσθητα και δυνητικά επαναχρησιμοποιήσιμα για εκπαίδευση αλγορίθμων.

Οι νομικοί κίνδυνοι δεν είναι θεωρητικοί. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ήδη ασκηθεί συλλογική αγωγή κατά του Otter.ai, με βασικό ισχυρισμό ότι καταγράφει συνομιλίες μη χρηστών χωρίς συναίνεση και αξιοποιεί το περιεχόμενο για εκπαίδευση μοντέλων. Παρότι το αμερικανικό νομικό πλαίσιο διαφέρει από το ευρωπαϊκό, τα πραγματικά περιστατικά αναδεικνύουν παρόμοιες παθογένειες: έλλειψη ενημέρωσης, αδιαφάνεια και μετακύλιση ευθύνης στους τελικούς χρήστες. Για οργανισμούς εντός ΕΕ, τέτοιες πρακτικές μπορούν να οδηγήσουν όχι μόνο σε διοικητικά πρόστιμα αλλά και σε αξιώσεις αποζημίωσης από εργαζομένους.

Πέρα από τη νομική συμμόρφωση, ανακύπτουν σοβαρά κοινωνικά και οργανωσιακά ζητήματα. Η διαρκής καταγραφή κάθε λέξης δημιουργεί αίσθηση μόνιμης επιτήρησης, με αποδεδειγμένες επιπτώσεις στην ελευθερία έκφρασης, την εμπιστοσύνη και τη συλλογική συνεργασία. Επιπλέον, τα σφάλματα απομαγνητοφώνησης, ιδιαίτερα για μη φυσικούς ομιλητές ή άτομα με ιδιαιτερότητες λόγου, μπορούν να οδηγήσουν σε παρερμηνείες και άδικες αξιολογήσεις. Η ύπαρξη ενός «επίσημου» αλλά λανθασμένου γραπτού αρχείου ενδέχεται να αποκτήσει δυσανάλογο βάρος σε διοικητικές ή νομικές διαδικασίες.

Απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους, η ανάγκη για σαφείς κανόνες χρήσης είναι επιτακτική. Δημόσιοι και ιδιωτικοί οργανισμοί οφείλουν να υιοθετήσουν πολιτικές που να καθορίζουν ποια εργαλεία επιτρέπονται, υπό ποιες προϋποθέσεις και με ποια τεχνικά και οργανωτικά μέτρα. Η χρήση απομαγνητοφώνησης πρέπει να προϋποθέτει προηγούμενη ενημέρωση όλων των συμμετεχόντων και τη δυνατότητα πραγματικής άρνησης. Τα εμπορικού τύπου εργαλεία, που λειτουργούν εκτός θεσμικού ελέγχου, οφείλουν να αποκλείονται από τον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η στροφή προς λύσεις ανοιχτού λογισμικού και τοπικής εγκατάστασης, όπου ο οργανισμός διατηρεί έλεγχο επί των δεδομένων, της αποθήκευσης και της διαγραφής. Τέτοιες προσεγγίσεις ευθυγραμμίζονται με τις αρχές της προστασίας της ιδιωτικότητας εξ ορισμού και εξ σχεδιασμού, μειώνουν την εξάρτηση από τρίτους παρόχους και ενισχύουν τη θεσμική αυτονομία, ιδίως στον δημόσιο τομέα.

Τα AI Note-Takers δεν είναι εγγενώς επιβλαβή. Χωρίς σαφές κανονιστικό και οργανωσιακό πλαίσιο, όμως, μετατρέπονται σε εργαλεία αόρατης επιτήρησης και πηγή σοβαρών νομικών και κοινωνικών κινδύνων. Όπως υπογραμμίζεται και στη σχετική ανάλυση του Social Europe, η ψηφιακή καινοτομία οφείλει να τοποθετεί τα θεμελιώδη δικαιώματα στο επίκεντρο. Η θέσπιση κανόνων για τη χρήση των AI Note-Takers αποτελεί αναγκαίο βήμα για να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογία υπηρετεί την εργασία και όχι το αντίστροφο.

Πηγές άρθρου:

1. AI Note-Takers at Work: The Silent Threat to Privacy and Compliance. Αναλυτική τεκμηρίωση των νομικών και κοινωνικών κινδύνων από τη χρήση AI εργαλείων απομαγνητοφώνησης στον χώρο εργασίας, https://www.socialeurope.eu/ai-note-takers-at-work-the-silent-threat-to-privacy-and-compliance,
2. Otter.ai Documentation and Privacy Information. Επίσημη περιγραφή λειτουργιών, συγχρονισμών και ευθυνών χρήστη του εργαλείου, https://otter.ai/privacy,
3. European Data Protection Supervisor – Orientations on Generative AI (2024). Κατευθυντήριες γραμμές για τη συμμόρφωση και την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων στη χρήση γενετικής ΤΝ, https://edps.europa.eu/system/files/2024-01/edps_orientations_generative_ai_en.pdf,
4. Research on Workplace Surveillance and Chilling Effects. Επιστημονικές μελέτες για τις επιπτώσεις της συνεχούς παρακολούθησης στην εργασιακή συμπεριφορά και εμπιστοσύνη, https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09500170241234567.

Η Κοινότητα Βικιπαιδιστών Ελλάδας και η Ελληνική Βικιπαίδεια γιόρτασαν σε μια διαδικτυακή συνάντηση τα 25α γενέθλια της Wikipedia!

Η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση προχωρά αποφασιστικά προς την ενίσχυση της ψηφιακής της ανεξαρτησίας, θέτοντας ως στόχο την καθολική υιοθέτηση του Open Document Format (ODF) στη δημόσια διοίκηση έως το 2027. Η απόφαση αυτή δεν αφορά μόνο την τεχνική διαλειτουργικότητα, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική απεξάρτησης από ιδιόκτητες τεχνολογίες και ενίσχυσης της διαφάνειας, της ασφάλειας και της βιωσιμότητας των ψηφιακών υποδομών του κράτους.

Η πολιτική δέσμευση διατυπώθηκε ξεκάθαρα τον Μάρτιο του 2025, κατά την 46η συνεδρίαση του Συμβουλίου Σχεδιασμού Πληροφορικής (IT Planungsrat), του κεντρικού πολιτικού οργάνου που καθοδηγεί τον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης στη Γερμανία. Το Συμβούλιο χαιρέτισε το ψήφισμα της 2ης Διάσκεψης Υπουργών Ψηφιακής Πολιτικής (Digitalministerkonferenz – DMK), η οποία είχε πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2024 στο Βερολίνο. Εκεί, οι υπουργοί αναγνώρισαν τα ανοιχτά πρότυπα ως βασικό πυλώνα για την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας και κάλεσαν σε προώθηση ενός ανοικτού προτύπου ανταλλαγής εγγράφων, όπως το ODF, στις διαδικασίες μεταξύ ομοσπονδιακού κράτους και κρατιδίων έως το 2027.

Η σημασία αυτής της μετάβασης είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς μέχρι σήμερα η ανταλλαγή εγγράφων σε εθνικό επίπεδο βασίζεται κυρίως σε μορφότυπους που επιβάλλονται από ιδιόκτητες εφαρμογές γραφείου. Αυτό έχει οδηγήσει στη δημιουργία ενός «ψευδο-προτύπου», το οποίο περιορίζει τον ανταγωνισμό, αυξάνει το κόστος και συχνά λειτουργεί ως τροχοπέδη στον ψηφιακό μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης.

Από την πολιτική δέσμευση στην πρακτική εφαρμογή

Μετά τη διαμόρφωση των πολιτικών στόχων, το IT Planungsrat επικεντρώθηκε στη δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για την εφαρμογή τους. Η συνέχεια αυτής της στρατηγικής επιβεβαιώθηκε στην 48η συνεδρίαση του Συμβουλίου, στις 26 Νοεμβρίου 2025, όπου επαναβεβαιώθηκε ο στόχος του 2027. Σύμφωνα με την απόφαση, οι διοικήσεις των κρατιδίων θα αρχίσουν να υποστηρίζουν σταδιακά το ODF από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Παράλληλα, στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο Τυποποίησης Πληροφορικής (Federal IT Standardisation Board) ανατέθηκε η παρακολούθηση των τεχνικών μεθόδων υλοποίησης και των εμπειριών που θα αποκτηθούν κατά τη μετάβαση. Προβλέπεται μάλιστα αξιολόγηση της διαδικασίας το 2028, με στόχο να διασφαλιστεί υψηλός βαθμός συνοχής και ομοιομορφίας σε εθνικό επίπεδο.

Περιφερειακές εμπειρίες που άνοιξαν τον δρόμο

Αν και το εθνικό πλαίσιο χαράσσεται από ομοσπονδιακά όργανα, αρκετά γερμανικά κρατίδια έχουν ήδη λειτουργήσει ως «εργαστήρια» ψηφιακής κυριαρχίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, το οποίο από το 2012 ξεκίνησε σταδιακά να μειώνει την εξάρτησή του από ιδιόκτητες λύσεις, υιοθετώντας το LibreOffice και ανοιχτά πρότυπα εγγράφων.

Η στρατηγική αυτή οδήγησε σε σημαντική μείωση του κόστους αδειών χρήσης και σε αυξημένη ασφάλεια των δεδομένων. Όπως αναφέρεται και στη στρατηγική ανοικτής καινοτομίας και ανοικτού λογισμικού του κρατιδίου για το 2024, «σημαντικά ορόσημα στον δρόμο προς τον ψηφιακά κυρίαρχο χώρο εργασίας ΤΠΕ είναι η μετάβαση στο Open Document File Format (ODF) και η αντικατάσταση του λογισμικού γραφείου με το LibreOffice».

Η γερμανική πρωτοβουλία στέλνει ένα σαφές μήνυμα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: τα ανοιχτά πρότυπα δεν αποτελούν απλώς τεχνική επιλογή, αλλά στρατηγικό εργαλείο για την ενίσχυση της ψηφιακής ανεξαρτησίας, της διαλειτουργικότητας και της βιώσιμης καινοτομίας στη δημόσια διοίκηση.

Πηγή άρθρου: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/

Το Βίκιελληνιστί είχε τη χαρά να συμμετάσχει στην εκδήλωση «Από τη Μυθολογία στο Διάστημα – Myth2space», μια ξεχωριστή πρωτοβουλία που γεφυρώνει τον αρχαίο ελληνικό μύθο με τη σύγχρονη επιστημονική γνώση και την εξερεύνηση του Διαστήματος.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το World Human Forum, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή.

Στο πλαίσιο της διοργάνωσης αναδείχθηκε ο διαχρονικός ρόλος της ελληνικής μυθολογίας ως πολιτισμικού και γνωστικού υποβάθρου για την επιστήμη, αλλά και η δυναμική της σύγχρονης διαστημικής έρευνας ως πεδίου καινοτομίας, έμπνευσης και διεθνούς συνεργασίας. Μέσα από ομιλίες, συζητήσεις και δράσεις, το κοινό είχε την ευκαιρία να δει πώς οι μύθοι του χθες συνομιλούν με τις αποστολές και τα ερωτήματα του αύριο.

Η παρουσία του Βίκιελληνιστί στην εκδήλωση εντάσσεται στη συνεχή προσπάθεια διάχυσης της ελεύθερης γνώσης στα ελληνικά, της σύνδεσης πολιτισμού και επιστήμης και της ενίσχυσης του δημόσιου διαλόγου γύρω από την επιστημονική γνώση, την ιστορία και την τεχνολογία.

Η εμπειρία του Myth2space επιβεβαίωσε ότι η γνώση δεν έχει σύνορα — ούτε χρονικά ούτε διαστημικά.

Από τα «κοινά» στη βιώσιμη ψηφιακή μετάβαση του δημοσίου

Η ψηφιακή μετάβαση του δημόσιου τομέα στην Ελλάδα παραμένει αποσπασματική, άνιση και εξαρτημένη από κλειστές τεχνολογικές επιλογές που αναπαράγουν υψηλά κόστη, εξάρτηση και θεσμική αδυναμία. Η υιοθέτηση ανοιχτών προτύπων και ανοιχτού λογισμικού δεν συνιστά απλώς μια τεχνική εναλλακτική, αλλά μια συνολική πολιτική στρατηγική που μπορεί να διασφαλίσει σταδιακή, συνεκτική και βιώσιμη μετάβαση σε όλα τα επίπεδα του Δημοσίου: δήμους, περιφέρειες, υπουργεία και εποπτευόμενους φορείς. Κεντρικό σημείο εκκίνησης αυτής της στρατηγικής μπορεί και πρέπει να αποτελέσει η έννοια των «κοινών», ως οριζόντιος άξονας δημόσιας πολιτικής που επαναπροσδιορίζει την τεχνολογία ως συλλογική υποδομή και όχι ως ιδιωτικό αγαθό.

Τα ψηφιακά κοινά ως θεμέλιο δημόσιας πολιτικής

Η προσέγγιση των κοινών επιτρέπει τη μετάβαση από τον σημερινό κατακερματισμό σε κοινά σχεδιασμένες και επαναχρησιμοποιήσιμες υποδομές. Αντί κάθε φορέας να λειτουργεί ως αυτόνομος καταναλωτής τεχνολογίας, το δημόσιο μπορεί να λειτουργήσει ως συντονιστής και εγγυητής κοινών ψηφιακών πόρων. Αυτό το μοντέλο μειώνει το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας, ενισχύει τη διαλειτουργικότητα και δημιουργεί προϋποθέσεις θεσμικού ελέγχου και λογοδοσίας. Κυρίως, όμως, καθιστά εφικτή την κλιμάκωση πολιτικών σε εθνικό επίπεδο χωρίς να ακυρώνεται η αυτονομία της τοπικής αυτοδιοίκησης και της ακαδημαϊκής-ερευνητικής κοινότητας.

Δικτυακές υποδομές ως κοινά

Στο επίπεδο των δικτύων, η λογική των κοινών μεταφράζεται σε έναν ενιαίο κορμό οπτικών ινών, σχεδιασμένο ως δημόσια υποδομή. Σήμερα, παρατηρείται η παράδοξη κατάσταση πολλαπλών παράλληλων δικτύων στον ίδιο φυσικό χώρο, από διαφορετικούς παρόχους, με υψηλό οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος. Ένας κοινός κορμός, ανοιχτός σε παρόχους και δημόσιους φορείς με διαφανείς όρους πρόσβασης, μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής αξίας για δήμους και περιφέρειες, ιδίως σε απομακρυσμένες ή λιγότερο εμπορικά ελκυστικές περιοχές.

Η αξιοποίηση ανοιχτού υλισμικού σε δρομολογητές, μεταγωγείς και λοιπό δικτυακό εξοπλισμό ενισχύει περαιτέρω αυτή τη στρατηγική, επιτρέποντας έλεγχο της αλυσίδας εφοδιασμού, μείωση κόστους και ανάπτυξη τοπικής τεχνογνωσίας. Οι σχετικές διεθνείς πρακτικές δείχνουν ότι τέτοιες επιλογές δεν υστερούν σε αξιοπιστία, αλλά αντίθετα διευκολύνουν την προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες του Δημοσίου.

Υπολογιστικά κέντρα και περιφερειακή κυριαρχία

Στο επίπεδο των υπολογιστικών κέντρων, αναδεικνύεται η ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής αυτοδιοίκησης και των ελληνικών επιχειρήσεων για τη δημιουργία περιφερειακών υποδομών υπολογιστικού νέφους. Η μονομερής εξάρτηση από υπερκεντρικοποιημένα κέντρα δεδομένων, συχνά εκτός εθνικού ελέγχου, δημιουργεί όχι μόνο γεωπολιτικούς αλλά και οργανωτικούς κινδύνους. Περιφερειακά υπολογιστικά κέντρα, βασισμένα σε ανοιχτές αρχιτεκτονικές όπως το Open Compute Project, μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες της δημόσιας διοίκησης, της εκπαίδευσης, της έρευνας και των επιχειρήσεων, με έμφαση στην ενεργειακή αποδοτικότητα και στον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Η εμπειρία από άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι η «κυριαρχία» στο υπολογιστικό νέφος δεν εξαντλείται στην εθνικότητα του παρόχου, αλλά στην ικανότητα του δημόσιου τομέα να γνωρίζει, να μετρά και να κατευθύνει τις δαπάνες του. Η αδυναμία ενοποιημένης εικόνας για το συνολικό κόστος του υπολογιστικού νέφους(cloud) και του ιδιωτικού υπολογιστικού νέφους(on-premises cloud) οδηγεί σε μερικές επιτυχίες χωρίς δομικό μετασχηματισμό, όπως καταδεικνύεται και από την πρόσφατη γαλλική εμπειρία.

Ανοιχτό λογισμικό ως εμβληματική πολιτική επιλογή

Στο επίπεδο του λογισμικού, η μετάβαση στο ανοιχτό λογισμικό μπορεί να αποτελέσει μια καθαρή και εμβληματική πολιτική επιλογή. Μια πρώτη άμεση παρέμβαση είναι η συγκρότηση μόνιμης ομάδας υψηλής εξειδίκευσης, με θεσμική εντολή τον σταδιακό μετασχηματισμό των κεντρικών πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου σε λύσεις ανοιχτού λογισμικού. Η αξία αυτής της επιλογής είναι πολλαπλή: μείωση του κόστους αδειών χρήσης που σήμερα ανέρχεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως, αύξηση της διαφάνειας και ανακατεύθυνση πόρων προς την ελληνική αγορά πληροφορικής για υπηρεσίες υποστήριξης, προσαρμογής και εξέλιξης.

Η δεύτερη παρέμβαση αφορά την καθολική υιοθέτηση ανοιχτού λογισμικού σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Πρόκειται για στρατηγική επένδυση στη ψηφιακή αυτονομία της χώρας και στη διαμόρφωση ανθρώπινου δυναμικού που δεν περιορίζεται στον ρόλο του παθητικού χρήστη εμπορικών πλατφορμών, αλλά αποκτά δεξιότητες δημιουργίας, κατανόησης και ελέγχου της τεχνολογίας.

Τεχνητή Νοημοσύνη, Green AI και δημόσιος έλεγχος

Στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, απαιτείται συνειδητή στρατηγική απεξάρτησης από τα υφιστάμενα γεωπολιτικά και επιχειρηματικά ολιγοπώλια. Η προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στην ανάπτυξη και αξιοποίηση τοπικών, ανοιχτών και χαμηλού κόστους μοντέλων, ιδίως μικρών και μεσαίων γλωσσικών μοντέλων ανοικτού κώδικα. Αυτά τα μοντέλα μπορούν να ελεγχθούν θεσμικά, να προσαρμοστούν στις ανάγκες της δημόσιας διοίκησης και να ενταχθούν με ασφάλεια σε δημόσιες πολιτικές, ευθυγραμμισμένα με τις αρχές του AI Act και της λεγόμενης Green AI, δηλαδή της ενεργειακά και περιβαλλοντικά υπεύθυνης τεχνητής νοημοσύνης.

Η ΤΝ καθιστά σαφές ότι η ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι μόνο ζήτημα λογισμικού, αλλά υποδομών, ενέργειας και χωροθέτησης. Συνεπώς, απαιτείται σχεδιασμός αντίστοιχος με εκείνον της ενεργειακής πολιτικής, με μακροπρόθεσμο ορίζοντα και σαφείς προτεραιότητες.

Από το αφήγημα στην εκτέλεση

Εφόσον αυτή η προσέγγιση αρθρωθεί με τεκμηρίωση σε πολιτικό επίπεδο και υποστηριχθεί από στοχευμένες μελέτες, μπορεί να συγκροτήσει ένα πειστικό αφήγημα με ισχυρή απήχηση στους ειδικούς και στους νέους. Θα καταδείξει ότι μια εναλλακτική ψηφιακή στρατηγική δεν περιορίζεται στη βελτίωση των υπηρεσιών, αλλά συμβάλλει στη δημιουργία ποιοτικών και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας και στην ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πρόταση για εργαστήρια ανοιχτού βιομηχανικού και βιοτεχνικού σχεδιασμού σε κάθε δήμο, ως σταθερά σημεία διασύνδεσης εκπαίδευσης, τοπικής παραγωγής και ψηφιακών υποδομών. Η ψηφιακή κυριαρχία, τελικά, δεν είναι σύνθημα αλλά πειθαρχία εκτέλεσης. Και αυτή ξεκινά από την ικανότητα του κράτους να μετρά, να συγκρίνει και να αποφασίζει με βάση τα κοινά συμφέροντα.

Πηγές άρθρου:

• Sovereign Cloud: Dinum draws a mixed picture between real progress and unfinished governance. Αναλυτική αποτίμηση της γαλλικής πολιτικής cloud first και των ορίων της ψηφιακής κυριαρχίας στην πράξη, https://www.linkedin.com/pulse/sovereign-cloud-dinum-draws-mixed-picture-between-real-mathieu-gitton-lihfe/,
• Το όραμα της ανοιχτής υποδομής, Open Compute Project. Παρουσίαση ανοιχτών αρχιτεκτονικών για ενεργειακά αποδοτικά υπολογιστικά κέντρα, https://openhardware.ellak.gr/2025/11/20/to-orama-tis-aniktis-ipodomis-open-compute-project-ocp/,
• Ανοιχτό υλικό σε δρομολογητές και switches. Τεκμηρίωση της μετάβασης από κλειστές σε ανοιχτές δικτυακές υποδομές, https://openhardware.ellak.gr/2025/10/21/open-hardware-dromologites-ke-switches-apo-tin-idea-stin-praxi/,
• Ανοιχτή Τεχνητή Νοημοσύνη και χαμηλού κόστους LLMs. Ανάλυση για τοπικά, ανοιχτά και βιώσιμα μοντέλα ΤΝ στο πλαίσιο της Green AI, https://openhardware.ellak.gr/2025/11/18/2553/.

Οι εκδηλώσεις δεν σταματούν καθώς αυτήν την εβδομάδα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τις ανοιχτές τεχνολογίες και την καινοτομία! Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) σας προτείνει να τις παρακολουθήσετε και να τις διαδώσετε. Μπορείτε επίσης να δείτε περισσότερες εκδηλώσεις για τις επόμενες εβδομάδες ή να καταχωρίσετε τη δική σας εκδήλωση στο: https://ellak.gr/events.

Γιατί η εκπαίδευση, η έρευνα και ο δημόσιος τομέας χρειάζονται πραγματικά ανοιχτές τεχνολογίες γλώσσας

Η μετάφραση αποτελεί θεμελιώδη υποδομή για την πρόσβαση στη γνώση, την εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και τη διασυνοριακή συνεργασία. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τα νευρωνικά μοντέλα μετάφρασης δεν είναι απλώς εργαλεία παραγωγικότητας, αλλά κρίσιμα δομικά στοιχεία των ψηφιακών οικοσυστημάτων μάθησης, των ανοιχτών εκπαιδευτικών πόρων και της επιστημονικής επικοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη ανακοίνωση του TranslateGemma αναδεικνύει τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια της σημερινής προσέγγισης στα «ανοιχτά» μοντέλα μετάφρασης.

Το TranslateGemma είναι μια νέα οικογένεια μοντέλων μετάφρασης που βασίζεται στο Gemma 3 και διατίθεται σε εκδόσεις 4B, 12B και 27B παραμέτρων. Τα μοντέλα καλύπτουν 55 γλώσσες και επιδεικνύουν εντυπωσιακή αποδοτικότητα, καθώς σε ορισμένα benchmarks υπερτερούν μοντέλων διπλάσιου μεγέθους. Η τεχνική τους υπεροχή οφείλεται σε μια διαδικασία απόσταξης γνώσης από τα πιο ισχυρά μοντέλα της Google, μέσω συνδυασμού επιβλεπόμενης εκπαίδευσης και ενισχυτικής μάθησης με εξελιγμένα κριτήρια αξιολόγησης ποιότητας μετάφρασης.

Η τεχνική πρόοδος είναι αδιαμφισβήτητη. Ωστόσο, το TranslateGemma αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα πολιτικής και στρατηγικής: το γεγονός ότι τα μοντέλα διατίθενται ως «open weights» και όχι ως ελεύθερο ή ανοιχτού κώδικα λογισμικό με την έννοια που ορίζεται από το οικοσύστημα του ελεύθερου λογισμικού. Οι άδειες χρήσης του Gemma επιβάλλουν περιορισμούς, απαιτούν αποδοχή όρων και δεν επιτρέπουν πλήρη ελευθερία επαναχρησιμοποίησης, αναδιανομής και ενσωμάτωσης σε δημόσιες υποδομές χωρίς νομική αβεβαιότητα.

Η σημασία της μετάφρασης για τα Ανοικτά Εκπαιδευτικά Περιεχόμενα

Για την κοινότητα των Ανοικτών Εκπαιδευτικών Πόρων, η μετάφραση δεν είναι δευτερεύουσα λειτουργία. Είναι προϋπόθεση για τη διάδοση της γνώσης σε διαφορετικές γλωσσικές και πολιτισμικές κοινότητες. Χωρίς αξιόπιστα και ελεύθερα εργαλεία μετάφρασης, η παραγωγή και επαναχρησιμοποίηση ανοιχτού περιεχομένου παραμένει άνιση, ευνοώντας τις γλώσσες υψηλών πόρων και αποκλείοντας μικρότερες γλωσσικές κοινότητες, όπως η ελληνική.

Ένα πραγματικά ανοιχτό μοντέλο μετάφρασης επιτρέπει σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εκπαιδευτικές κοινότητες να προσαρμόζουν, να εκπαιδεύουν εκ νέου και να ενσωματώνουν τη μετάφραση σε πλατφόρμες ανοιχτής μάθησης χωρίς εξαρτήσεις από εμπορικούς παρόχους. Αντίθετα, τα μοντέλα με περιοριστικές άδειες δημιουργούν μορφές τεχνολογικού εγκλωβισμού, ακόμη και όταν διατίθενται δωρεάν.

Αποδοτικότητα και τοπική αξιοποίηση

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του TranslateGemma είναι η αποδοτικότητα των μικρότερων μοντέλων. Η δυνατότητα εκτέλεσης ενός 4B ή 12B μοντέλου σε κινητές συσκευές ή σε φορητούς υπολογιστές ανοίγει τον δρόμο για τοπική, offline μετάφραση. Αυτό είναι κρίσιμο για σχολεία, βιβλιοθήκες και δημόσιους φορείς που δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να στέλνουν δεδομένα σε απομακρυσμένα υπολογιστικά νέφη.

Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί πλήρως αυτή η δυνατότητα στον δημόσιο τομέα και στην εκπαίδευση, απαιτείται νομική σαφήνεια και ελευθερία χρήσης. Τα πραγματικά ανοιχτά μοντέλα επιτρέπουν την εγκατάσταση σε εθνικές ή ευρωπαϊκές υποδομές, τη μακροχρόνια συντήρηση και την προσαρμογή στις ανάγκες της εκπαιδευτικής πολιτικής χωρίς εξάρτηση από τις στρατηγικές επιλογές ενός ιδιωτικού παρόχου.

Πολυγλωσσία και γλώσσες χαμηλών πόρων

Το TranslateGemma έχει εκπαιδευτεί σε 55 γλώσσες και πειραματικά σε εκατοντάδες επιπλέον γλωσσικά ζεύγη. Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία των μεγάλων δεδομένων και της απόσταξης γνώσης για τη βελτίωση της ποιότητας μετάφρασης σε γλώσσες χαμηλών πόρων. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματική ενίσχυση της γλωσσικής πολυμορφίας απαιτεί τη συμμετοχή της ακαδημαϊκής και εκπαιδευτικής κοινότητας στη συνεχή εκπαίδευση και αξιολόγηση των μοντέλων.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μοντέλα που επιτρέπουν πλήρη πρόσβαση στον κώδικα εκπαίδευσης, στα δεδομένα και στις παραμέτρους, υπό άδειες συμβατές με την ανοιχτή επιστήμη. Διαφορετικά, η έρευνα περιορίζεται σε ρόλο παθητικού χρήστη και όχι συνδιαμορφωτή της τεχνολογίας.

Από τα open weights στα πραγματικά ανοιχτά μοντέλα

Το TranslateGemma αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς πιο αποδοτικά και ποιοτικά μοντέλα μετάφρασης. Παράλληλα, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι το «ανοιχτό» δεν είναι μονοδιάστατη έννοια. Για την εκπαίδευση, τα Ανοικτά Εκπαιδευτικά Περιεχόμενα και τη δημόσια διοίκηση, χρειαζόμαστε μοντέλα μετάφρασης που να είναι όχι μόνο τεχνικά προσβάσιμα, αλλά και νομικά και θεσμικά ελεύθερα.

Η επένδυση σε πραγματικά ανοιχτά μοντέλα μετάφρασης, με άδειες συμβατές με τις αρχές του ελεύθερου λογισμικού, αποτελεί στρατηγική επιλογή ψηφιακής κυριαρχίας. Επιτρέπει τη δημιουργία τοπικής τεχνογνωσίας, την ενίσχυση της γλωσσικής πολυμορφίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών γνώσης που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.

Πηγές άρθρου:

TranslateGemma: A new suite of open translation models. Ανακοίνωση και τεχνική επισκόπηση των μοντέλων TranslateGemma, της αρχιτεκτονικής και των επιδόσεών τους, https://ai.google.dev/gemma/translate,

Gemma License and Open Weights Explanation. Ανάλυση της άδειας χρήσης Gemma και των διαφορών μεταξύ open weights και πραγματικά ανοιχτού λογισμικού, https://ai.google.dev/gemma/terms,

Open Source AI and Language Models in Education. Τεκμηρίωση για τον ρόλο των ανοιχτών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση και τα OER, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000385409,

WMT24 Machine Translation Benchmarks. Περιγραφή των benchmarks WMT24 που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση συστημάτων μηχανικής μετάφρασης, https://www.statmt.org/wmt24/.

Η επίσημη αναγνώριση των DCAT-AP και Core Vocabularies ως «labelled solutions» στο πλαίσιο του Interoperable Europe Act αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό ορόσημο για την ευρωπαϊκή κοινότητα διαλειτουργικότητας και ειδικότερα για την κοινότητα SEMIC. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώνει τον στρατηγικό ρόλο των συγκεκριμένων σημασιολογικών προτύπων στη διευκόλυνση της διασυνοριακής και διατομεακής ανταλλαγής δεδομένων στον δημόσιο τομέα.

Η αναγνώριση αυτή δεν είναι απλώς τυπική. Αντικατοπτρίζει μια συλλογική προσπάθεια πολλών ετών από θεσμούς, εμπειρογνώμονες και δημόσιους οργανισμούς, με στόχο τη δημιουργία κοινών προτύπων που καθιστούν τα δημόσια δεδομένα πιο ευρετήρια, κατανοητά και επαναχρησιμοποιήσιμα. Με τον τρόπο αυτό, ενισχύεται η ψηφιακή μετάβαση των δημόσιων υπηρεσιών και υποστηρίζεται η υλοποίηση πολιτικών που βασίζονται στα δεδομένα.

Η απόφαση ελήφθη κατά την τρίτη συνεδρίαση του Interoperable Europe Board στις Βρυξέλλες, στις 4 Δεκεμβρίου 2025, παράλληλα με την υιοθέτηση της πρώτης Interoperable Europe Agenda και τις συζητήσεις για το Next Generation European Interoperability Framework. Οι εξελίξεις αυτές συνθέτουν ένα συνεκτικό όραμα για μια πιο συνδεδεμένη, αποδοτική και διαλειτουργική Ευρώπη.

Τι είναι το DCAT-AP

Το DCAT-AP (Data Catalogue Vocabulary – Application Profile for Europe) είναι ένα ευρωπαϊκό προφίλ εφαρμογής του διεθνούς προτύπου DCAT του W3C. Χρησιμοποιείται για την περιγραφή συνόλων δεδομένων σε καταλόγους ανοικτών δεδομένων, επιτρέποντας την ομοιόμορφη τεκμηρίωση και αναζήτησή τους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Χάρη στο DCAT-AP, τα δεδομένα που δημοσιεύονται από διαφορετικούς δημόσιους φορείς μπορούν να εντοπίζονται και να συνδυάζονται ευκολότερα, ενισχύοντας τη διαφάνεια, την καινοτομία και την επαναχρησιμοποίηση της δημόσιας πληροφορίας.

Τι είναι τα Core Vocabularies

Τα Core Vocabularies είναι ένα σύνολο βασικών σημασιολογικών λεξιλογίων που αναπτύχθηκαν για να περιγράφουν κοινές έννοιες του δημόσιου τομέα, όπως πρόσωπα, οργανισμούς, τοποθεσίες και δημόσιες υπηρεσίες. Στόχος τους είναι να λειτουργούν ως κοινή «γλώσσα» μεταξύ συστημάτων και διοικήσεων.

Με τη χρήση των Core Vocabularies, διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα μπορούν να ανταλλάσσουν δεδομένα με κοινή σημασία, μειώνοντας τις ασάφειες και τα κόστη ολοκλήρωσης.

Η σημασία τους για την Ευρώπη

Η αναγνώριση των DCAT-AP και Core Vocabularies στο πλαίσιο του Interoperable Europe Act υπογραμμίζει τη σημασία της σημασιολογικής διαλειτουργικότητας ως θεμέλιο της ψηφιακής διακυβέρνησης. Τα πρότυπα αυτά συμβάλλουν στη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού ψηφιακού χώρου δεδομένων, όπου οι δημόσιες πληροφορίες μπορούν να ρέουν απρόσκοπτα πέρα από σύνορα και διοικητικά εμπόδια.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι δημόσιες πολιτικές και υπηρεσίες βασίζονται όλο και περισσότερο στα δεδομένα, τα DCAT-AP και Core Vocabularies αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για μια πιο ανοικτή, αποδοτική και συνεργατική Ευρώπη.

Πηγή άρθρου: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/

Η συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης έχει ωριμάσει. Δεν αφορά πλέον απλώς την εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων στις σχολικές αίθουσες, αλλά τη συνολική αναδιαμόρφωση του παιδαγωγικού παραδείγματος. Στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής βρίσκεται η ευημερία στην ψηφιακή εκπαίδευση, ως συνδυασμός σωματικής, γνωστικής, κοινωνικής και ψυχοσυναισθηματικής ισορροπίας για μαθητές, εκπαιδευτικούς και σχολικές κοινότητες. Το ερώτημα δεν είναι αν θα χρησιμοποιήσουμε ψηφιακές τεχνολογίες, αλλά πώς και με ποιες αξίες.

Το πρόσφατο ερευνητικό έργο του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προτείνει ένα μοντέλο αναδυόμενων πρακτικών που αναδεικνύει την ανάγκη για ολιστικές και συμπεριληπτικές προσεγγίσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, το ανοιχτό λογισμικό, το ανοιχτό υλισμικό, το ανοιχτό εκπαιδευτικό περιεχόμενο και η συνεργατική μάθηση δεν αποτελούν απλώς τεχνικές επιλογές, αλλά θεμελιώδεις παιδαγωγικές και πολιτικές αρχές.

Η ευημερία ως κριτήριο σχεδιασμού της ψηφιακής εκπαίδευσης

Η ευημερία στην ψηφιακή εκπαίδευση ορίζεται ως μια δυναμική κατάσταση που επιτρέπει στα άτομα να συμμετέχουν θετικά σε ψηφιακά περιβάλλοντα μάθησης, να αναπτύσσουν τις δυνατότητές τους και να δρουν με ασφάλεια και αυτονομία. Η έρευνα αναδεικνύει ότι οι αρνητικές επιπτώσεις της άκριτης χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών, όπως η κόπωση, το άγχος, η διάσπαση προσοχής ή ο αποκλεισμός, δεν είναι αναπόφευκτες.

Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η σημασία των ανοιχτών τεχνολογιών. Το ανοιχτό λογισμικό επιτρέπει διαφάνεια, έλεγχο, προσαρμογή και παιδαγωγική αυτονομία. Οι εκπαιδευτικοί και οι σχολικές κοινότητες μπορούν να επιλέγουν και να διαμορφώνουν εργαλεία με βάση τις πραγματικές τους ανάγκες, χωρίς εξαρτήσεις από εμπορικά μοντέλα που συχνά ενσωματώνουν εθιστικά ή αδιαφανή χαρακτηριστικά.

Ανοιχτό λογισμικό και υλισμικό ως παιδαγωγική υποδομή

Η χρήση ανοιχτού λογισμικού στην εκπαίδευση συνδέεται άμεσα με τη μείωση του ψηφιακού χάσματος και την ενίσχυση της γνωστικής και κοινωνικής ευημερίας. Πλατφόρμες μάθησης, εργαλεία συνεργασίας και συστήματα διαχείρισης σχολικών διαδικασιών που βασίζονται σε ανοιχτό κώδικα επιτρέπουν ισότιμη πρόσβαση, ανεξαρτησία από προμηθευτές και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.

Αντίστοιχα, το ανοιχτό υλισμικό, από εργαστήρια φυσικών επιστημών μέχρι 3D εκτυπώσεις για όλους τους μαθητές, ενισχύει τη συμπερίληψη και τη βιωματική μάθηση. Η δυνατότητα κατανόησης και τροποποίησης των τεχνολογικών εργαλείων ενισχύει την κριτική σκέψη, την αυτοπεποίθηση και τη δημιουργικότητα των μαθητών, μετατρέποντάς τους από παθητικούς χρήστες σε ενεργούς συνδημιουργούς.

Ανοιχτό εκπαιδευτικό περιεχόμενο και συνεργατική μάθηση

Το ανοιχτό εκπαιδευτικό περιεχόμενο αποτελεί βασικό πυλώνα ενός ψηφιακού οικοσυστήματος που προάγει την ευημερία. Η ελεύθερη πρόσβαση σε ποιοτικό, προσαρμόσιμο και πολυγλωσσικό περιεχόμενο μειώνει τις ανισότητες, υποστηρίζει διαφορετικά μαθησιακά στυλ και ενισχύει την αυτορρύθμιση της μάθησης. Παράλληλα, επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να λειτουργούν ως σχεδιαστές μαθησιακών εμπειριών και όχι απλώς ως διαμεσολαβητές έτοιμου υλικού.

Η συνεργατική μάθηση, ιδιαίτερα όταν υποστηρίζεται από ανοιχτές ψηφιακές υποδομές, ενισχύει την κοινωνική και ψυχολογική ευημερία. Μέσα από ομαδικές εργασίες, ψηφιακή αφήγηση, συμμετοχικό σχεδιασμό και ανταλλαγή γνώσης, οι μαθητές αναπτύσσουν δεξιότητες επικοινωνίας, ενσυναίσθησης και συλλογικής ευθύνης. Η έρευνα δείχνει ότι τέτοιες πρακτικές λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στο άγχος, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τον ψηφιακό εκφοβισμό.

Ολόκληρο το σχολείο ως κοινότητα μάθησης και φροντίδας

Κεντρικό συμπέρασμα του προτεινόμενου μοντέλου είναι η ανάγκη για μια άλλη προσέγγιση του σχολείου. Η ευημερία στην ψηφιακή εκπαίδευση δεν μπορεί να επιτευχθεί αποσπασματικά ή μόνο μέσα στην τάξη. Απαιτεί στρατηγική ηγεσία, συνεχή επιμόρφωση εκπαιδευτικών και συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών και τους παρόχους τεχνολογίας.

Οι ανοιχτές τεχνολογίες διευκολύνουν αυτή τη συνεργασία, καθώς βασίζονται σε κοινά πρότυπα, διαλειτουργικότητα και κοινότητες πρακτικής. Επιπλέον, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για διαρκή αξιολόγηση, προσαρμογή και συλλογική μάθηση, στοιχεία απαραίτητα σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο ψηφιακό περιβάλλον.

Προς μια πολιτική ανοιχτών και υγιών ψηφιακών οικοσυστημάτων

Η αλλαγή παραδείγματος στην εκπαίδευση προϋποθέτει και πολιτικές επιλογές. Η ενσωμάτωση της ευημερίας ως κεντρικού στόχου της ψηφιακής εκπαίδευσης απαιτεί επενδύσεις σε ανοιχτές υποδομές, στήριξη της επιμόρφωσης, και θεσμική αναγνώριση των ανοιχτών εκπαιδευτικών πρακτικών. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι όπου οι πολιτικές συνδυάζουν τεχνολογία, παιδαγωγική και κοινωνική διάσταση, τα αποτελέσματα είναι πιο βιώσιμα και δίκαια.

Η εκπαίδευση του 21ου αιώνα δεν χρειάζεται περισσότερη τεχνολογία, αλλά καλύτερα σχεδιασμένη, ανοιχτή και ανθρωποκεντρική τεχνολογία. Μια τεχνολογία που υπηρετεί τη μάθηση και την ευημερία, και όχι το αντίστροφο.

Πηγές άρθρου:

Promoting Well-being in Digital Education, Proposal for a Model of Emerging Practices
Εκτενής μελέτη του Joint Research Centre για την ευημερία στην ψηφιακή εκπαίδευση, με ανάλυση πολιτικών, πρακτικών και μοντέλο εφαρμογής, https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC14441,

Digital Education Action Plan 2021–2027
Στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για ποιοτική, συμπεριληπτική και βιώσιμη ψηφιακή εκπαίδευση, https://education.ec.europa.eu/focus-topics/digital-education/action-plan,

UNESCO – Open Educational Resources Recommendation
Θεμελιώδης αναφορά για τον ρόλο του ανοιχτού περιεχομένου στην ισότιμη πρόσβαση στη γνώση, https://www.unesco.org/en/open-educational-resources,

OECD – Education and Well-being
Ανάλυση της σχέσης μάθησης, ψηφιακών δεξιοτήτων και ευημερίας, https://www.oecd.org/education/global-competence/education-and-well-being/.

Γιατί η ελληνική γλώσσα χρειάζεται μια εθνική και ευρωπαϊκή ανοικτή υποδομή δεδομένων

Η εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων βασίζεται σε τεράστιους όγκους κειμένου, όμως η ποσότητα χωρίς καθαρή αδειοδότηση και τεκμηριωμένη προέλευση δημιουργεί νομική αβεβαιότητα, περιορισμένη επαναχρησιμοποίηση και χαμηλή επιστημονική αξιοπιστία. Το German Commons αποτελεί σημείο καμπής: 154,56 δισ. tokens, 41 πηγές, επτά θεματικοί τομείς, με ρητές ανοικτές άδειες ανά τεκμήριο και πλήρως αναπαραγώγιμη διαδικασία παραγωγής.

Η αξία του German Commons δεν εξαντλείται στο μέγεθος. Βρίσκεται στη λογική της υποδομής: θεσμικοί πάροχοι, αυστηρή πολιτική αδειοδότησης, καθαρισμός, αποδιπλοποίηση, προστασία προσωπικών δεδομένων και ανοικτός κώδικας. Έτσι, το σώμα των κειμένων λειτουργεί ως κοινό αγαθό πάνω στο οποίο μπορούν να χτιστούν πραγματικά ανοικτά γλωσσικά μοντέλα, χωρίς εξαρτήσεις από αδιαφανή δεδομένα του διαδικτύου.

Η ελληνική γλώσσα έχει ακόμη μεγαλύτερες απαιτήσεις. Δεν είναι μία σύγχρονη μορφή, αλλά ένα συνεχές τριών χιλιετιών: αρχαία ελληνικά, κοινή, βυζαντινά, καθαρεύουσα, δημοτική, σύγχρονα ελληνικά, μαζί με διαλέκτους, διαφορετικά ορθογραφικά συστήματα και εξειδικευμένα υφολογικά επίπεδα. Η απουσία αυτής της διαχρονικής και κοινωνικής ποικιλίας από τα σύνολα εκπαίδευσης οδηγεί σε μοντέλα περιορισμένης κατανόησης και πολιτισμικής φτώχειας.

Σήμερα, υπάρχουν σημαντικοί ελληνικοί γλωσσικοί πόροι, αλλά είναι κατακερματισμένοι. Ερευνητικές υποδομές και ανοικτές πηγές δημόσιου τομέα, πολιτισμού και εκπαίδευσης παράγουν δεδομένα υψηλής αξίας, χωρίς όμως ενοποιημένη αρχιτεκτονική, ενιαία πολιτική αδειών και επαναχρησιμοποιήσιμα pipelines. Το κενό δεν είναι τεχνικό, αλλά θεσμικό και οργανωτικό.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του GlossAPI είναι κομβικός. Το GlossAPI συγκροτεί μια ανοικτή υποδομή για «Greek AI-ready data», με εργαλεία ανοικτού κώδικα για συλλογή, καθαρισμό, τεκμηρίωση και διάθεση ελληνικών γλωσσικών δεδομένων. Οι αρχές του ευθυγραμμίζονται πλήρως με τη λογική ενός Greek Commons: διαφάνεια, ανοικτά πρότυπα, ηθική ΤΝ και συμμετοχική ανάπτυξη.

Πρόταση πολιτικής: Greek Commons ως δημόσια υποδομή

Το Greek Commons πρέπει να θεσμοθετηθεί ως εθνική υποδομή ψηφιακού κοινού αγαθού, με σαφή εντολή:

• να συγκεντρώνει και να ενοποιεί ελληνικά γλωσσικά δεδομένα από τον δημόσιο τομέα, την έρευνα, τον πολιτισμό και την εκπαίδευση,
• να επιβάλλει ρητές ανοικτές άδειες και τεκμηρίωση προέλευσης ανά τεκμήριο,
• να λειτουργεί με ανοικτό κώδικα και αναπαραγώγιμα pipelines,
• να είναι διαθέσιμο για ερευνητική, εκπαιδευτική και παραγωγική χρήση.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Greek Commons πρέπει να ενταχθεί ως κόμβος σε μια ευρωπαϊκή ομοσπονδία γλωσσικών commons, σε συνέργεια με πρωτοβουλίες όπως τα Digital Commons και το Interoperable Europe. Έτσι, η ελληνική γλώσσα θα αποκτήσει ισότιμη παρουσία στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα ΤΝ, ενισχύοντας τη γλωσσική πολυμορφία, την ψηφιακή κυριαρχία και την ανοικτή καινοτομία.

Πηγή άρθρου: https://glossapi.gr

Το πραγματικό ρίσκο δεν είναι το περιεχόμενο, είναι το «ίχνος» γύρω του

Το WhatsApp προβάλλεται ως ασφαλές επειδή οι συνομιλίες προστατεύονται με end to end encryption. Στην πράξη όμως, η ιδιωτικότητα κρίνεται από τα μεταδεδομένα: ποιος επικοινωνεί με ποιον, πότε, πόσο συχνά, από ποια συσκευή, με ποια IP, από ποια γεωγραφική περιοχή, σε ποιον κύκλο επαφών. Αυτά τα στοιχεία δεν χρειάζεται να αποκαλύψουν το κείμενο ενός μηνύματος για να αποκαλύψουν σχέσεις, ρουτίνες, κοινωνικά δίκτυα, ακόμη και επαγγελματικές διασυνδέσεις.

Το WhatsApp ανήκει στην οικογένεια Meta και, σύμφωνα με τις πολιτικές του, λειτουργεί μέσα σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα όπου η διαμοίραση ορισμένων πληροφοριών εντός της οικογένειας εταιρειών αποτελεί μέρος του μοντέλου λειτουργίας. Αυτό είναι το δομικό πρόβλημα: ακόμη κι αν το περιεχόμενο είναι κρυπτογραφημένο, η «εμπορευματοποίηση του περιβάλλοντος δεδομένων» παραμένει.

Κρυπτογράφηση με προαιρετικά κενά: αντίγραφα ασφαλείας και ανάκτηση λογαριασμού

Ένα από τα πιο συνηθισμένα σημεία όπου η ασφάλεια υποχωρεί δεν είναι η συνομιλία, αλλά το backup. Τα αντίγραφα ασφαλείας σε iCloud ή Google Drive δεν είναι αυτόματα end to end encrypted· απαιτούν ρητή ενεργοποίηση. Αν δεν ενεργοποιηθεί, το ρίσκο μεταφέρεται στο οικοσύστημα αποθήκευσης και στις διαδικασίες ανάκτησης, εκεί όπου ιστορικά συμβαίνουν οι περισσότερες παραβιάσεις (λάθος ρυθμίσεις, αδύναμοι λογαριασμοί cloud, κοινωνική μηχανική). Με απλά λόγια, πολλοί χρήστες ζουν σε μια «ψευδαίσθηση πλήρους κρυπτογράφησης», ενώ ένα κρίσιμο τμήμα του ιστορικού τους μπορεί να προστατεύεται λιγότερο από όσο νομίζουν.

Από messenger σε πλατφόρμα: αυξάνει η πίεση, αυξάνει και το ρίσκο

Καθώς το WhatsApp εξελίσσεται σε πλατφόρμα (κανάλια, επαγγελματικά εργαλεία, ενσωματώσεις αυτοματισμών/AI), αυξάνεται η ρυθμιστική και πολιτική πίεση: εποπτεία περιεχομένου, συμμόρφωση, «ασφάλεια ανηλίκων», υποχρεώσεις διαχείρισης συστημικών κινδύνων. Στην ΕΕ, το πλαίσιο του Digital Services Act προβλέπει αυστηρότερες υποχρεώσεις για πολύ μεγάλες πλατφόρμες πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο χρηστών. Όταν μια υπηρεσία μπαίνει σε τέτοια κατηγορία, το οικοσύστημα κινήτρων της αλλάζει: περισσότερη τυποποίηση, περισσότερες πολιτικές «κινδύνου», περισσότερη διαπραγμάτευση ανάμεσα σε ιδιωτικότητα και έλεγχο.

Γιατί η λύση είναι ανοιχτό λογισμικό και ανοικτά πρωτόκολλα

Η μετάβαση δεν είναι «αντι-WhatsApp μόδα». Είναι επιλογή ψηφιακής αυτοπροστασίας και τεχνολογικής αυτοδιάθεσης. Οι λύσεις ανοιχτού λογισμικού προσφέρουν τρία πρακτικά πλεονεκτήματα:

Πρώτον, ελεγξιμότητα. Ο κώδικας είναι δημόσιος, άρα ανεξάρτητοι ερευνητές και κοινότητες μπορούν να εντοπίζουν προβλήματα, να αξιολογούν αλλαγές και να πιέζουν για διορθώσεις. Δεν πρόκειται για μαγική ασπίδα, αλλά μειώνει δραστικά το «τυφλό σημείο εμπιστοσύνης».

Δεύτερον, λιγότερα αντικρουόμενα κίνητρα. Όταν μια υπηρεσία δεν είναι ενσωματωμένη σε μια διαφημιστική μηχανή πολλαπλών πλατφορμών, η πίεση για αξιοποίηση μεταδεδομένων ως επιχειρηματικό πλεονέκτημα είναι μικρότερη.

Τρίτον, αρχιτεκτονική επιλογών. Με ανοικτά πρωτόκολλα μπορείτε να αλλάξετε πάροχο ή να αυτο-φιλοξενήσετε(selfhosting), αντί να εγκλωβιστείτε σε μία εταιρεία, σε μία πολιτική δεδομένων και σε ένα μονομερές χρονοδιάγραμμα αλλαγών.

Δύο ρεαλιστικές επιλογές για την «επόμενη μέρα»

Signal: είναι ιδιαίτερα καλή επιλογή για καθημερινή ιδιωτική επικοινωνία, με ισχυρή κρυπτογράφηση και ανοικτό κώδικα πελάτη. Είναι σχεδιασμένο ως «λιτό» εργαλείο ιδιωτικότητας, όχι ως πλατφόρμα οικοσυστήματος.

Matrix (με εφαρμογές όπως Element): είναι η επιλογή όταν θέλετε κάτι περισσότερο από messenger. Προσφέρει ομοσπονδία (federation), δυνατότητα αυτο-φιλοξενίας και διαλειτουργικότητα μέσω ανοικτών APIs. Για κοινότητες, ομάδες έργου, εκπαιδευτικούς φορείς και οργανισμούς που θέλουν κυριαρχία δεδομένων, είναι η πιο στρατηγική διαδρομή.

Μετάβαση χωρίς τριβή: μικρά βήματα, μεγάλο αποτέλεσμα

Ξεκινήστε από τον κύκλο που σας «κρατά» στο WhatsApp: οικογένεια, βασική ομάδα εργασίας, δύο-τρεις στενοί φίλοι. Δημιουργήστε εκεί την πρώτη ομάδα στο Signal ή στο Matrix και κρατήστε το WhatsApp μόνο ως «γέφυρα» για περιορισμένο διάστημα. Ένα σύντομο μήνυμα τύπου «μετακομίζω για λόγους ιδιωτικότητας, θα με βρεις εδώ» αρκεί. Η μαζική αλλαγή έρχεται όταν ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων κάνει την πρώτη κίνηση και προσφέρει ένα καθαρό, απλό νέο σημείο συνάντησης.

Ιδιωτικότητα δεν είναι ρύθμιση. Είναι επιλογή υποδομής. Και η πιο σταθερή υποδομή σήμερα είναι αυτή που χτίζεται σε ανοιχτό λογισμικό και ανοικτά πρότυπα.

Πηγές άρθρου:

1. WhatsApp Privacy Policy. Τι δεδομένα επεξεργάζεται το WhatsApp και πώς εντάσσεται στην οικογένεια Meta: https://www.whatsapp.com/legal/privacy-policy-eea.
2. WhatsApp Help Center: About end-to-end encrypted backup. Τεκμηρίωση για το πώς λειτουργούν τα end to end encrypted backups και τι προϋποθέτουν: https://faq.whatsapp.com/490592613091019.
3. European Commission: DSA – Very large online platforms and search engines. Σελίδα πολιτικής για το καθεστώς VLOP/VLOSE και το όριο χρηστών στην ΕΕ: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/dsa-vlops.
4. Signal-Android. Το SIGNAL είναι ανοικτού κώδικα και o κώδικας είναι διαθέσιμος για έλεγχο/συνεισφορά: https://github.com/signalapp/Signal-Android
5. Matrix Specification. Προδιαγραφή του ανοικτού πρωτοκόλλου Matrix (federation, ανοικτά APIs, αποκέντρωση): https://spec.matrix.org/.
6. Element: Open Source (Matrix). Περιγραφή της σχέσης Element/Matrix και της ανοικτής φύσης του οικοσυστήματος, με δυνατότητες self-hosting: https://element.io/open-source
7. Matrix/Element/Jitsi Homeserver στην ΕΕΛΛΑΚ. Η εγκατάσταση Matrix/Element/Jitsi και Nextcloud θα σας επιτρέψει να πάρετε τον έλεγχο των δεδομένων σας: https://opensource.ellak.gr/2021/05/03/nextcloud-installation-for-the-needs-of-an-organization/ .

Στις, 15 Ιανουαρίου 2026, η Βικιπαίδεια γιόρτασε την 25η επέτειό της. Πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, το 2001, οι Jimmy Wales και Larry Sanger ξεκίνησαν ένα πρωτοποριακό εγχείρημα που θα άλλαζε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα προσεγγίζει και μοιράζεται τη γνώση. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα φιλόδοξο όραμα – μια ελεύθερη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν όλοι – εξελίχθηκε στη σπονδυλική στήλη της γνώσης στο διαδίκτυο.

Ένα τέταρτο του αιώνα ελεύθερης πρόσβασης

Σε αυτά τα 25 χρόνια, η Wikipedia απέδειξε τη δύναμη της συνεργασίας. Από μια λευκή σελίδα, μεταμορφώθηκε σε ένα παγκόσμιο αποθετήριο με πάνω από 65 εκατομμύρια λήμματα σε περισσότερες από 300 γλώσσες. Δεν είναι απλώς μια ιστοσελίδα· είναι η σπονδυλική στήλη της πληροφορίας στο διαδίκτυο, τροφοδοτώντας την εκπαίδευση, την έρευνα, ακόμη και τις σύγχρονες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.

Αυτό το επίτευγμα ανήκει στους εκατομμύρια εθελοντές που αφιέρωσαν χρόνο για να γράψουν, να διορθώσουν και να υπερασπιστούν την αξιοπιστία των πληροφοριών. Είναι η απόδειξη ότι άνθρωποι από διαφορετικές κουλτούρες και υπόβαθρα μπορούν να συνεργαστούν για έναν κοινό, ανιδιοτελή σκοπό.

Η ελληνική φωνή στην παγκόσμια χορωδία

Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο οικοσύστημα, η ελληνική γλώσσα έχει τη δική της δυναμική παρουσία. Η Ελληνική Βικιπαίδεια, που ξεκίνησε το ταξίδι της το 2002, αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της παγκόσμιας προσπάθειας. Μαζί με τις υπόλοιπες γλωσσικές εκδόσεις, συμβάλλει στο όραμα ενός κόσμου όπου κάθε άνθρωπος μπορεί να μοιραστεί ελεύθερα το σύνολο της γνώσης.

Ως μέλη του Wikimedia User Group Greece, είμαστε περήφανοι που αποτελούμε κομμάτι αυτής της ιστορίας. Η σημερινή επέτειος δεν αφορά μόνο αριθμούς ή στατιστικά, αλλά τις αξίες που μας ενώνουν: την ελευθερία της πληροφορίας, την ουδετερότητα και την ανοιχτή πρόσβαση για όλους.

Ο ρόλος του Wikimedia User Group Greece

Το Wikimedia Community User Group Greece, το οποίο αναγνωρίστηκε επίσημα από την Επιτροπή Συνεργατών τον Ιούλιο του 2013 και είναι εγγεγραμμένος φορέας στην Ελλάδα από τον Δεκέμβριο του 2019, συνεχίζει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της Βικιπαίδειας και των άλλων εγχειρημάτων Wikimedia στην Ελλάδα. Οργανώνουμε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συνεργασίες, workshops, editathons, και διαγωνισμούς φωτογραφίας όπως τα Wiki Loves Monuments και Wiki Loves Earth.

Χρόνια πολλά Wikipedia! Συνεχίζουμε να γράφουμε ιστορία, λήμμα προς λήμμα.

Πηγή άρθρου: https://blog.wikimedia.gr/

Η ραγδαία ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών έχει οδηγήσει σε αυξημένη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων, καθιστώντας την ιδιωτικότητα ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της σύγχρονης κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, το λογισμικό ανοιχτού κώδικα (open-source software) προσφέρει μια εναλλακτική προσέγγιση στη διαχείριση των δεδομένων, βασισμένη στη διαφάνεια, τη συνεργασία και τη συλλογική ευθύνη.

Διαφάνεια ως θεμέλιο της προστασίας δεδομένων

Κεντρικό χαρακτηριστικό του λογισμικού ανοιχτού κώδικα είναι η δημόσια διαθεσιμότητα του πηγαίου κώδικα. Αυτό επιτρέπει σε προγραμματιστές και ειδικούς ασφάλειας να εξετάζουν λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα συλλέγονται, αποθηκεύονται και επεξεργάζονται. Σε αντίθεση με τις κλειστές (proprietary) λύσεις, όπου οι εσωτερικές διαδικασίες παραμένουν αδιαφανείς, το open-source μειώνει την ανάγκη εμπιστοσύνης σε δηλώσεις τρίτων και επιτρέπει τεχνική επαλήθευση.

Η διαφάνεια αυτή διευκολύνει και τη συμμόρφωση με κανονιστικά πλαίσια όπως ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR) . Οι οργανισμοί μπορούν να ελέγξουν εάν το λογισμικό ακολουθεί αρχές όπως η ελαχιστοποίηση δεδομένων, ο περιορισμός σκοπού και η ασφαλής επεξεργασία προσωπικών πληροφοριών.

Κοινοτική εποπτεία και εντοπισμός ευπαθειών

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι η κοινοτική εποπτεία. Τα έργα ανοιχτού κώδικα αναπτύσσονται και συντηρούνται από κοινότητες προγραμματιστών που λειτουργούν συλλογικά. Μέσα από δημόσιες πλατφόρμες συνεργασίας, οι χρήστες μπορούν να αναφέρουν σφάλματα, να προτείνουν βελτιώσεις και να εντοπίζουν πιθανούς κινδύνους για την ιδιωτικότητα.

Η ύπαρξη αυτής της συλλογικής διαδικασίας επιτρέπει τον ταχύτερο εντοπισμό και τη διόρθωση ευπαθειών. Παρόλα αυτά, η αποτελεσματικότητα του μοντέλου εξαρτάται από την ενεργή συμμετοχή της κοινότητας. Αν ένα έργο δεν συντηρείται επαρκώς ή δεν έχει ενεργούς συντελεστές, ακόμη και η διαφάνεια του κώδικα δεν αρκεί για να εγγυηθεί την ασφάλεια.

Ενσωμάτωση τεχνικών προστασίας της ιδιωτικότητας

Πολλά σύγχρονα έργα ανοιχτού κώδικα ενσωματώνουν τεχνικές προστασίας της ιδιωτικότητας απευθείας στον σχεδιασμό τους. Παραδείγματα αποτελούν η χρήση ισχυρής κρυπτογράφησης, η προστασία των δεδομένων σε μεταφορά και αποθήκευση, καθώς και η εφαρμογή ελέγχων πρόσβασης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ενσωμάτωση προηγμένων τεχνικών, όπως η διαφορική ιδιωτικότητα, κυρίως σε βιβλιοθήκες που σχετίζονται με ανάλυση δεδομένων και μηχανική μάθηση. Οι τεχνικές αυτές επιτρέπουν τη στατιστική επεξεργασία δεδομένων χωρίς να αποκαλύπτονται ευαίσθητες πληροφορίες για μεμονωμένα άτομα, ενισχύοντας την προστασία της ιδιωτικότητας σε μεγάλα σύνολα δεδομένων.

Στρατηγικές αποθήκευσης δεδομένων σε έργα ανοιχτού κώδικα

Τα έργα ανοιχτού κώδικα υιοθετούν ποικίλες στρατηγικές αποθήκευσης δεδομένων, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Συχνά χρησιμοποιούνται ανοιχτού κώδικα βάσεις δεδομένων, οι οποίες προσφέρουν ευελιξία, επεκτασιμότητα και διαφάνεια. Παράλληλα, διαδεδομένη είναι η χρήση κατανεμημένων συστημάτων αποθήκευσης, τα οποία εξασφαλίζουν υψηλή διαθεσιμότητα και ανθεκτικότητα σε σφάλματα.

Επιπλέον, συστήματα κατανεμημένης αποθήκευσης αρχείων επιτρέπουν την ταυτόχρονη πρόσβαση πολλών χρηστών, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο για συνεργατικά έργα. Η ενσωμάτωση λύσεων cloud, μέσω ανοιχτών προτύπων ή πλατφορμών, προσφέρει δυνατότητες κλιμάκωσης, εφεδρικών αντιγράφων και ανάκτησης δεδομένων, διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο της διαχείρισης των πληροφοριών.

Ο ρόλος της διακυβέρνησης και της βιωσιμότητας

Η προστασία της ιδιωτικότητας συνδέεται άμεσα με τη μακροχρόνια βιωσιμότητα ενός έργου ανοιχτού κώδικα. Έργα με ξεκάθαρη δομή διακυβέρνησης, σαφείς διαδικασίες ελέγχου και τεκμηριωμένες κατευθυντήριες γραμμές τείνουν να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα ζητήματα ασφάλειας και προστασίας δεδομένων.

Η ύπαρξη χρηματοδότησης, χορηγιών ή θεσμικής υποστήριξης επιτρέπει τη συνεχή συντήρηση, την τακτική αναβάθμιση και την έγκαιρη αντιμετώπιση ευπαθειών. Χωρίς αυτούς τους μηχανισμούς, ακόμη και τα πιο διαφανή έργα μπορεί να εκτεθούν σε κινδύνους λόγω έλλειψης πόρων ή ανθρώπινου δυναμικού.

Η ευθύνη των χρηστών και των προγραμματιστών

Παρότι το λογισμικό ανοιχτού κώδικα προσφέρει ισχυρά εργαλεία και πλαίσια για την προστασία της ιδιωτικότητας, η τελική ευθύνη ανήκει στους χρήστες και στους οργανισμούς που το υλοποιούν. Η ασφαλής διαχείριση κλειδιών, η σωστή παραμετροποίηση των συστημάτων και η τήρηση βέλτιστων πρακτικών αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική προστασία των δεδομένων.

Το open-source δεν εξαλείφει τους κινδύνους, αλλά μεταφέρει την ιδιωτικότητα από ένα κλειστό και αδιαφανές μοντέλο σε ένα συμμετοχικό και ελέγξιμο πλαίσιο, όπου η υπευθυνότητα μοιράζεται.

Συμπέρασμα

Το λογισμικό ανοιχτού κώδικα αντιμετωπίζει τις ανησυχίες για την ιδιωτικότητα των δεδομένων μέσα από τη διαφάνεια, την κοινοτική συνεργασία και την τεχνική και οργανωτική υπευθυνότητα. Παρέχει τα εργαλεία και το πλαίσιο για ασφαλή διαχείριση δεδομένων, χωρίς όμως να υποκαθιστά την ανάγκη για σωστή υλοποίηση και συνεχή συντήρηση. Σε έναν κόσμο όπου η προστασία της ιδιωτικότητας είναι κρίσιμη, το open-source αποτελεί μια ισχυρή και αξιόπιστη προσέγγιση, όταν χρησιμοποιείται με γνώση και υπευθυνότητα.

Πηγή άρθρου: https://milvus.io/

Σήμερα, 15 Ιανουαρίου 2026, η Βικιπαίδεια γιορτάζει την 25η επέτειό της. Πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, το 2001, οι Jimmy Wales και Larry Sanger ξεκίνησαν ένα πρωτοποριακό εγχείρημα που θα άλλαζε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα προσεγγίζει και μοιράζεται τη γνώση. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα φιλόδοξο όραμα – μια ελεύθερη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν όλοι – εξελίχθηκε στη σπονδυλική στήλη της γνώσης στο διαδίκτυο.

Ένα τέταρτο του αιώνα ελεύθερης πρόσβασης

Σε αυτά τα 25 χρόνια, η Wikipedia απέδειξε τη δύναμη της συνεργασίας. Από μια λευκή σελίδα, μεταμορφώθηκε σε ένα παγκόσμιο αποθετήριο με πάνω από 65 εκατομμύρια λήμματα σε περισσότερες από 300 γλώσσες. Δεν είναι απλώς μια ιστοσελίδα· είναι η σπονδυλική στήλη της πληροφορίας στο διαδίκτυο, τροφοδοτώντας την εκπαίδευση, την έρευνα, ακόμη και τις σύγχρονες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.

Αυτό το επίτευγμα ανήκει στους εκατομμύρια εθελοντές που αφιέρωσαν χρόνο για να γράψουν, να διορθώσουν και να υπερασπιστούν την αξιοπιστία των πληροφοριών. Είναι η απόδειξη ότι άνθρωποι από διαφορετικές κουλτούρες και υπόβαθρα μπορούν να συνεργαστούν για έναν κοινό, ανιδιοτελή σκοπό.

Η ελληνική φωνή στην παγκόσμια χορωδία

Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο οικοσύστημα, η ελληνική γλώσσα έχει τη δική της δυναμική παρουσία. Η Ελληνική Βικιπαίδεια, που ξεκίνησε το ταξίδι της το 2002, αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της παγκόσμιας προσπάθειας. Μαζί με τις υπόλοιπες γλωσσικές εκδόσεις, συμβάλλει στο όραμα ενός κόσμου όπου κάθε άνθρωπος μπορεί να μοιραστεί ελεύθερα το σύνολο της γνώσης.

Ως μέλη του Wikimedia User Group Greece, είμαστε περήφανοι που αποτελούμε κομμάτι αυτής της ιστορίας. Η σημερινή επέτειος δεν αφορά μόνο αριθμούς ή στατιστικά, αλλά τις αξίες που μας ενώνουν: την ελευθερία της πληροφορίας, την ουδετερότητα και την ανοιχτή πρόσβαση για όλους.

Ο ρόλος του Wikimedia User Group Greece

Το Wikimedia Community User Group Greece, το οποίο αναγνωρίστηκε επίσημα από την Επιτροπή Συνεργατών τον Ιούλιο του 2013 και είναι εγγεγραμμένος φορέας στην Ελλάδα από τον Δεκέμβριο του 2019, συνεχίζει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της Βικιπαίδειας και των άλλων εγχειρημάτων Wikimedia στην Ελλάδα. Οργανώνουμε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συνεργασίες, workshops, editathons, και διαγωνισμούς φωτογραφίας όπως τα Wiki Loves Monuments και Wiki Loves Earth.

Χρόνια πολλά Wikipedia! Συνεχίζουμε να γράφουμε ιστορία, λήμμα προς λήμμα.

Στο σημερινό, ταχέως εξελισσόμενο ψηφιακό περιβάλλον, η δυνατότητα αποτελεσματικού διαμοιρασμού, επαναχρησιμοποίησης και διακυβέρνησης λογισμικού ανοιχτού κώδικα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται το publiccode.yml, μια προδιαγραφή μεταδεδομένων που αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο το ανοιχτό λογισμικό του δημόσιου τομέα τεκμηριώνεται, εντοπίζεται και επαναχρησιμοποιείται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό που ξεκίνησε ως ιταλική πρωτοβουλία, εξελίχθηκε πλέον σε ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για τη διαφάνεια, τη διαλειτουργικότητα και την ποιότητα.

Μια κοινή «γλώσσα» για την ορατότητα του ανοιχτού λογισμικού

Το publiccode.yml αναπτύχθηκε αρχικά υπό την αιγίδα του Developers Italia, μιας κοινότητας αφιερωμένης στην ανάπτυξη ελεύθερου λογισμικού για την υποστήριξη των ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών της Ιταλίας. Πρόκειται για ένα τυποποιημένο, αναγνώσιμο από μηχανές προφίλ για έργα ανοιχτού κώδικα, το οποίο περιλαμβάνει βασικές πληροφορίες όπως το όνομα του έργου, την περιγραφή, την άδεια χρήσης, την κατάσταση ανάπτυξης και τα στοιχεία επικοινωνίας.

Αυτή η δομημένη προσέγγιση επιτρέπει σε δημόσιους λειτουργούς, προγραμματιστές και φορείς χάραξης πολιτικής να εντοπίζουν, να αξιολογούν και να επαναχρησιμοποιούν λύσεις με ευκολία, ενισχύοντας τη συνεργασία και μειώνοντας τον κατακερματισμό. Βασισμένο στη μορφή YAML, το publiccode.yml είναι απλό στη χρήση και ευέλικτο, επιτρέποντας την προσαρμογή του στις εθνικές ανάγκες, χωρίς να χάνει τον βασικό του πυρήνα.

Η εξέλιξη του publiccode.yml σε ευρωπαϊκό πρότυπο

Από την εισαγωγή του το 2020, το publiccode.yml κατέστη υποχρεωτικό για όλα τα έργα λογισμικού του δημόσιου τομέα στην Ιταλία, θέτοντας ένα ισχυρό πρότυπο διαφάνειας και διαλειτουργικότητας. Η ιταλική πρωτοπορία άνοιξε τον δρόμο για την ευρύτερη ευρωπαϊκή υιοθέτηση.

Ένα καθοριστικό ορόσημο σε αυτή την πορεία ήταν η δημιουργία του Καταλόγου Λύσεων Ανοιχτού Κώδικα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU Open Source Solutions Catalogue – EU OSS Catalogue) το 2025. Ο κατάλογος αυτός χρησιμοποιεί το publiccode.yml ως βασική προδιαγραφή μεταδεδομένων, διασφαλίζοντας ότι κάθε καταχωρημένη λύση πληροί ένα ελάχιστο επίπεδο τεχνικής σαφήνειας και διαφάνειας. Η ύπαρξη έγκυρου αρχείου publiccode.yml αποτελεί πλέον προϋπόθεση για την ένταξη μιας λύσης στον κατάλογο, καθιστώντας το θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ανοιχτού λογισμικού.

Γνώσεις από την Ομάδα Εργασίας του publiccode.yml

Για να κατανοηθεί καλύτερα η φιλοσοφία και η διακυβέρνηση του publiccode.yml, μέλη της Ομάδας Εργασίας, όπως ο Fabio Bonelli, τονίζουν τον ανοιχτό και συμμετοχικό χαρακτήρα της διαδικασίας. Οποιοσδήποτε μπορεί να προτείνει βελτιώσεις μέσω του GitHub, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη συλλογική ευθύνη.

Η Συντονιστική Επιτροπή (Steering Committee), που αποτελείται σήμερα από έξι μέλη, δημιουργήθηκε για να προσδώσει δομή, συνέχεια και διασφάλιση ποιότητας σε μια διαδικασία που προηγουμένως βασιζόταν κυρίως σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες. Αν και η εισαγωγή ενός θεσμικού πλαισίου συνεπάγεται έναν βαθμό γραφειοκρατίας, η αυτοματοποίηση πολλών διαδικασιών έχει καταστήσει τη λειτουργία πιο αποδοτική. Η εθελοντική συμμετοχή και οι ανοιχτές, ασύγχρονες συζητήσεις παραμένουν βασικά χαρακτηριστικά, ενισχύοντας την αξιοπιστία και τη βιωσιμότητα της προδιαγραφής.

Το όραμα για το μέλλον

Καθώς ο EU OSS Catalogue συνεχίζει να αναπτύσσεται, αναμένεται η ευρύτερη υιοθέτηση του publiccode.yml από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι ιδιοκτήτες λύσεων ενθαρρύνονται να προσθέτουν αρχεία publiccode.yml στα έργα τους και να αιτούνται την ένταξή τους στον κατάλογο, αυξάνοντας την ορατότητα και τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης των λύσεων, ενώ παράλληλα ενισχύεται η ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία.

Πέρα από την απλή καταχώριση λύσεων, τα κράτη μέλη καλούνται να συμβάλουν ενεργά στη συνεχή εξέλιξη του publiccode.yml, προτείνοντας βελτιώσεις, συμμετέχοντας σε συζητήσεις της κοινότητας και λαμβάνοντας μέρος στη Συντονιστική Επιτροπή. Αυτή η συλλογική προσέγγιση διασφαλίζει ότι η προδιαγραφή θα παραμείνει ισχυρή, σύγχρονη και προσαρμοσμένη στις ανάγκες μιας διασυνδεδεμένης Ευρώπης.

Πηγή άρθρου: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/

Η Ιταλία υιοθέτησε πρόσφατα μια νομοθετική τροποποίηση που επεκτείνει τη διάρκεια των αποκλειστικών δικαιωμάτων για τις λεγόμενες «απλές» (μη δημιουργικές) φωτογραφίες από 20 σε 70 έτη. Πρόκειται για μια δραστική αλλαγή, η οποία –ελλείψει διορθωτικών παρεμβάσεων– απειλεί να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά και στο κοινό κτήμα.

Η διττή φύση της φωτογραφίας στο ιταλικό δίκαιο

Για δεκαετίες, το ιταλικό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας αναγνώριζε τη διττή φύση της φωτογραφίας:

• Δημιουργικές φωτογραφίες, οι οποίες προστατεύονται ως πλήρη έργα πνευματικής ιδιοκτησίας για 70 χρόνια μετά τον θάνατο του δημιουργού.
• Απλές, τεκμηριωτικές φωτογραφίες, οι οποίες προστατεύονται μόνο για 20 χρόνια από τη δημιουργία τους, καθώς ο ρόλος τους είναι κυρίως πληροφοριακός και όχι καλλιτεχνικός.

Αυτή η ισορροπία επέτρεψε σε αρχεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, ερευνητές, εκπαιδευτικούς και στο ευρύ κοινό να έχουν πρόσβαση, να ψηφιοποιούν και να επαναχρησιμοποιούν εκατομμύρια εικόνες που καταγράφουν τη σύγχρονη κοινωνική και πολιτιστική ιστορία της Ιταλίας.

Μια «τεχνική» τροποποίηση με τεράστιες συνέπειες

Η υπόθεση ξεκινά στις 8 Οκτωβρίου 2025, όταν η Ιταλική Γερουσία ενέκρινε το νομοσχέδιο DDL 1184 με τίτλο «Απλοποίηση και ψηφιοποίηση διοικητικών διαδικασιών». Πρόκειται για ένα πολυθεματικό νομοθετικό πακέτο που καλύπτει εντελώς άσχετους μεταξύ τους τομείς – από τις λιμενικές δραστηριότητες έως την ασφάλεια στην εργασία.

Ανάμεσα σε αυτές τις τεχνικές διατάξεις, σχεδόν απαρατήρητη, ενσωματώθηκε η Τροπολογία 15.0.2, η οποία εισάγει νέα διατύπωση του Άρθρου 92 του Ιταλικού Νόμου περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σύμφωνα με αυτή:

Το αποκλειστικό δικαίωμα επί των φωτογραφιών διαρκεί έως το τέλος του εβδομηκοστού έτους μετά την παραγωγή τους.

Με μία μόνο πρόταση, οι απλές τεκμηριωτικές φωτογραφίες εξισώνονται χρονικά με τα πλήρη, δημιουργικά έργα, κλειδώνοντας ουσιαστικά το υλικό αυτό πίσω από ένα καθεστώς αποκλειστικότητας 70 ετών.

Αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών

Πολιτιστικοί οργανισμοί, ακαδημαϊκές ενώσεις, ερευνητές, βιβλιοθήκες και επαγγελματίες των αρχείων απηύθυναν ανοιχτή επιστολή προς την Υπουργό Πολιτισμού της Ιταλίας, πριν την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Οι ανησυχίες τους ήταν ξεκάθαρες:

Εάν εγκριθεί, η τροπολογία αυτή θα προκαλέσει ανυπολόγιστη ζημιά στην ιστορική έρευνα, την ακαδημαϊκή ελευθερία και την αξιοποίηση της ιταλικής φωτογραφικής κληρονομιάς, περιορίζοντας αδικαιολόγητα το κοινό κτήμα.

Οι υπογράφοντες τονίζουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των απλών φωτογραφιών δεν έχει δημιουργικό χαρακτήρα. Η αξία τους έγκειται στο ότι λειτουργούν ως πηγές γνώσης. Η ψηφιοποίησή τους κατέστη εφικτή ακριβώς επειδή εισέρχονταν στο κοινό κτήμα μετά από 20 χρόνια, συχνά με τη χρήση δημόσιων πόρων.

Η ψήφιση του νόμου και τα ανοιχτά ερωτήματα

Παρά τις προειδοποιήσεις, η Βουλή των Αντιπροσώπων (Camera Act No. 2655) ενέκρινε το νομοσχέδιο στις 26 Νοεμβρίου 2025. Ο νόμος της 2ας Δεκεμβρίου 2025, αρ. 182, δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυβέρνησης (Gazzetta Ufficiale, Σειρά Ι, αρ. 281 της 3ης Δεκεμβρίου 2025) και τέθηκε σε ισχύ στις 18 Δεκεμβρίου 2025.

Παραμένουν, ωστόσο, κρίσιμα ερωτήματα:

• Θα εφαρμοστεί η 70ετής προστασία μόνο σε μελλοντικές φωτογραφίες;
• Ή θα ισχύσει και αναδρομικά για υλικό που δεν είχε ακόμη περάσει στο κοινό κτήμα;

Η δεύτερη εκδοχή θα επιδείνωνε δραματικά τις επιπτώσεις, αφαιρώντας από το κοινό πρόσβαση σε υλικό που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ελεύθερα επαναχρησιμοποιήσιμο.

Γιατί το κοινό κτήμα έχει σημασία

Η επέκταση αυτής της προστασίας δεν πλήττει μόνο την πολιτιστική κληρονομιά της Ιταλίας. Θέτει σε κίνδυνο θεμελιώδεις αρχές όπως η ανοιχτή πρόσβαση, η διαφάνεια και η ορθολογική αξιοποίηση δημόσιων επενδύσεων – αρχές που κατοχυρώνονται τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι οργανισμοί και οι ερευνητές που αντιδρούν δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν τις προσπάθειες υπεράσπισης του κοινού κτήματος και ζητούν έναν ουσιαστικό διάλογο, με στόχο την αποκατάσταση της προηγούμενης νομοθετικής ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία και την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση.

Πηγή άρθρου: https://communia-association.org/

Τους τελευταίους μήνες, η έννοια της ψηφιακής κυριαρχίας πέρασε από τα εξειδικευμένα φόρουμ στην πρώτη γραμμή της δημόσιας συζήτησης στην Ευρώπη. Μεγάλα ευρωπαϊκά μέσα, όπως το NRC στην Ολλανδία, το Handelsblatt στη Γερμανία και το The Register στο Ηνωμένο Βασίλειο, αφιέρωσαν εκτενή ρεπορτάζ στο ζήτημα, αποτυπώνοντας όχι μόνο την τρέχουσα κατάσταση αλλά και ένα κρίσιμο σημείο καμπής.

Η σημερινή πραγματικότητα

Ένα βασικό συμπέρασμα των δημοσιογραφικών αναλύσεων είναι ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από τις αμερικανικές Big Tech δεν θεωρείται πλέον απλώς τεχνολογικό ζήτημα, αλλά σοβαρός πολιτικός και οικονομικός κίνδυνος. Το NRC περιγράφει την Ευρώπη ως μια «ψηφιακή αποικία», ενώ το Handelsblatt δείχνει πώς η ανησυχία αυτή έχει φτάσει πλέον στα διοικητικά συμβούλια εταιρειών και στα υπουργεία, επιταχυνόμενη από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ. Το The Register μιλά ξεκάθαρα για μια Ευρώπη που «αρχίζει να σοβαρεύεται».

Ωστόσο, η αυξανόμενη συνειδητοποίηση δεν έχει μεταφραστεί ακόμη σε βαθιές, δομικές αλλαγές. Οι κυβερνήσεις μιλούν για κυριαρχία, οι επιχειρήσεις επανεκτιμούν τους κινδύνους και το ενδιαφέρον για ευρωπαϊκές εναλλακτικές λύσεις αυξάνεται. Παράλληλα, όμως, οι μεγάλοι πάροχοι cloud προσπαθούν να επανατοποθετήσουν τα προϊόντα τους ως «κυρίαρχες» λύσεις, σε μια πρακτική που πολλοί δημοσιογράφοι χαρακτηρίζουν εύστοχα ως sovereignty washing: αλλαγή στο branding χωρίς ουσιαστική αλλαγή σε ιδιοκτησία, έλεγχο ή νομική εξάρτηση.

Το κρίσιμο σημείο, όπως τονίζει ιδιαίτερα το NRC, δεν είναι τόσο η έλλειψη κανονισμών όσο η ζήτηση. Αν οι δημόσιες προμήθειες συνεχίσουν να στρέφονται αυτόματα προς τη Microsoft, την Google και την Amazon, η εξάρτηση θα παραμείνει, ανεξάρτητα από τη ρητορική περί κυριαρχίας.

Γιατί η συζήτηση δεν έχει τελειώσει

Αρκετά από τα άρθρα καταλήγουν σε έναν σκεπτικιστικό τόνο. Επισημαίνεται ότι οι hyperscalers εξακολουθούν να προσφέρουν ασυναγώνιστη ολοκλήρωση υπηρεσιών και ότι πολλοί CIOs θεωρούν το ρίσκο της μετάβασης μεγαλύτερο από τον γεωπολιτικό κίνδυνο της εξάρτησης. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές λύσεις συχνά παρουσιάζονται ως κατακερματισμένες.

Παρόλα αυτά, υπάρχουν σοβαροί λόγοι για μεγαλύτερη αισιοδοξία.

Πρώτον, οι εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν. Ευρωπαϊκοί πάροχοι όπως το Nextcloud και το Proton δεν είναι θεωρητικά εγχειρήματα. Λειτουργούν σε μεγάλη κλίμακα, αναπτύσσονται σταθερά και χρησιμοποιούνται από δημόσιες διοικήσεις, δικαστήρια, υπουργεία και οργανισμούς με υψηλές απαιτήσεις ασφάλειας. Αυτό καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι «οι πελάτες δεν θέλουν να αγοράσουν» ή ότι «οι προμηθευτές δεν θέλουν να επενδύσουν».

Δεύτερον, η ταχύτητα των εξελίξεων είναι μεγαλύτερη απ’ όσο συχνά πιστεύεται. Η ευρωπαϊκή τεχνολογική ιστορία δείχνει ότι μεγάλες αλλαγές χρειάζονται χρόνο – χαρακτηριστικό παράδειγμα η Airbus. Όμως, η πολιτική και κοινωνική δυναμική γύρω από την ψηφιακή κυριαρχία και το EuroStack έχει αναπτυχθεί εντυπωσιακά γρήγορα σε σύγκριση με προηγούμενα παραδείγματα.

Τρίτον, το πραγματικό εμπόδιο είναι οι προμήθειες. Πολλοί δημόσιοι οργανισμοί συνεχίζουν να ανανεώνουν μακροχρόνια συμβόλαια με κυρίαρχους παρόχους, να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο μετάβασης ως μεγαλύτερο από τον κίνδυνο εξάρτησης και να αγνοούν ευρωπαϊκές λύσεις ακόμη και όταν καλύπτουν τις λειτουργικές ανάγκες. Σε πολλές περιπτώσεις, οι απαιτήσεις δεν ξεπερνούν μια βασική υποδομή cloud, την οποία ευρωπαϊκοί πάροχοι μπορούν ήδη να προσφέρουν.

Ο ρόλος του EuroStack και το επόμενο βήμα

Το EuroStack δεν σχεδιάστηκε ως μια απλή συμμαχία προμηθευτών ή ένα think tank. Ο στόχος του είναι πιο συγκεκριμένος: να μειώσει τον κατακερματισμό μέσω διαλειτουργικότητας και κοινών προτύπων, να φέρει σε επαφή όσους θέλουν να «χτίσουν» με όσους είναι διατεθειμένοι να αλλάξουν, και να αναδείξει πότε η «έλλειψη εναλλακτικών» είναι στην πράξη έλλειψη πολιτικής βούλησης.

Η ψηφιακή κυριαρχία δεν σημαίνει την άμεση αντικατάσταση της Microsoft ή της Google. Σημαίνει ελευθερία κινήσεων: τη δυνατότητα επιλογής, διαπραγμάτευσης και λειτουργίας χωρίς κρίσιμα γεωπολιτικά σημεία αποτυχίας.

Η Ευρώπη άργησε και παραμένει κατακερματισμένη. Όμως, όπως δείχνουν οι πρόσφατες εξελίξεις, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η εξάρτηση αποτελεί πρόβλημα. Είναι ποιοι είναι διατεθειμένοι να δράσουν. Και σε πολλά σημεία, οι τροχοί έχουν ήδη αρχίσει να γυρίζουν.

Πηγή άρθρου: https://nextcloud.com/

Σε μια περίοδο όπου η τεχνολογική καινοτομία εξελίσσεται ταχύτερα από τα θεσμικά πλαίσια που τη ρυθμίζουν, η ανάγκη για ουσιαστική διαφάνεια και λογοδοσία στη δημόσια διοίκηση καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ. Απαντώντας σε αυτήν την πρόκληση, η Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς και η ΕΕΛ/ΛΑΚ διοργανώνουν το Ετήσιο Συνέδριο με τίτλο «Ανοιχτά Δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη: Νέες Δυνατότητες & Προκλήσεις στη Διαφάνεια, τις Δημόσιες Συμβάσεις και τους Προϋπολογισμούς», την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, στη Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου.

Ημερομηνία: 21.01.2026
Ώρα: 10:00 – 16:00
Χώρος: Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Ζωγράφου

Αμφιθέατρο Πολυμέσων – Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου (Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Ζωγράφου)

Φόρμα εγγραφής: https://opengov.ellak.gr/register-conf/

Πρόγραμμα Ημερίδας

09:30 | Προσέλευση – Εγγραφές

10:00 – 10:15 | Χαιρετισμοί & Εισαγωγή
Γιώργος Χατζηγιαννάκης, Πρόεδρος Δ.Σ. Διεθνούς Διαφάνειας Ελλάδας
Ηρακλής Βαρλάμης, Μέλος Δ.Σ. ΕΕΛΛΑΚ, Καθηγητής Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

10:15 – 10:30 | Κεντρική Ομιλία
Δημήτρης Παπαστεργίου, Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης

10:30 – 11:30 | 1η Ενότητα

«ΤΝ και Ανοιχτά Δεδομένα: Από τη Διαύγεια στη Στοχευμένη Διαφάνεια»

• Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος, ΓΓ Πληροφοριακών Συστημάτων & Ψηφιακής Διακυβέρνησης (tbc)
• Βασίλης Βεσκούκης, Καθηγητής, ΕΜΠ
• Πάνος Λουρίδας, Διευθυντής Έρευνας & Ανάπτυξης, ΕΔΥΤΕ
• Έφη Στεφοπούλου, Εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης

Συντονιστής: Αλέξανδρος Μελίδης, Γενικός Διευθυντής, ΕΕΛΛΑΚ

11:30 – 11:40 | Διάλειμμα

11:40 – 12:40 | 2η Ενότητα

«Δημόσιες Συμβάσεις & ΤΝ: Αλγοριθμική Διαφάνεια και Λογοδοσία»

• Θανάσης Δεληγιάννης, Ερευνητής
• Παναγιώτης Καρκατσούλης, Εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης
• Βασίλης Μπόκος, Γενικός Γραμματέας Δήμου Αθηναίων
• Στέφανος Λουκόπουλος, Vouliwatch
• Θανάσης Πρίφτης, Ynternet – HEG-GE

Συντονίστρια: Αλεξία Καλαϊτζή, Δημοσιογράφος, Καθημερινή

12:40 – 13:40 | Γεύμα

13:40 – 14:40 | 3η Ενότητα

«Διαφάνεια στην Πράξη: Προτάσεις και Καινοτομία»

• Μιχάλης Βαφόπουλος, CEO Linked Business A.E.
• Γιώργος Κασάπας, Εθνική Αρχή Διαφάνειας
• Γιάννης Ραγκούσης, πρώην Υπουργός
• Τάνια Σκραπαλιώρη, Homo Digitalis
• Πρόδρομος Τσιαβός, Ίδρυμα Ωνάση

Συντονιστής: Σωτήριος Μπρέγιαννος, Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω

14:40 – 15:00 | Συμπεράσματα
Άγγελος Κασκάνης – Αλέξανδρος Μελίδης

15:00 – 16:00 | Networking

Ένας αναλυτικός οδηγός για δημιουργούς, χρήστες και επιχειρήσεις

Το ανοιχτό λογισμικό (open source software) αποτελεί σήμερα τη ραχοκοκαλιά της σύγχρονης τεχνολογίας. Από λειτουργικά συστήματα και cloud υποδομές έως εργαλεία DevOps και τεχνητής νοημοσύνης, η συντριπτική πλειονότητα των τεχνολογιών βασίζεται σε έργα ανοιχτού κώδικα. Στον πυρήνα αυτής της πραγματικότητας βρίσκονται οι άδειες ανοιχτού λογισμικού.

Οι άδειες αυτές δεν είναι μια τυπική λεπτομέρεια. Καθορίζουν το πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί, τροποποιηθεί, διανεμηθεί και εμπορευματοποιηθεί ένα έργο. Η κατανόησή τους είναι κρίσιμη τόσο για μεμονωμένους developers όσο και για οργανισμούς και startups.

Γιατί πρέπει να σε ενδιαφέρουν οι άδειες ανοιχτού λογισμικού;

Οποιαδήποτε επαφή με ανοιχτό κώδικα – είτε:

• χρησιμοποιείς μια βιβλιοθήκη,
• συνεισφέρεις σε ένα project,
• ή δημιουργείς το δικό σου open source έργο,

συνεπάγεται αποδοχή συγκεκριμένων νομικών όρων.

Η άδεια:

• προστατεύει τις προθέσεις του δημιουργού,
• διασφαλίζει τα δικαιώματα της κοινότητας,
• καθορίζει αν και πώς μπορεί ο κώδικας να χρησιμοποιηθεί εμπορικά,
• επηρεάζει τη βιωσιμότητα ενός έργου και τη σχέση του με τρίτους (π.χ. cloud providers).

Τι είναι μια άδεια ανοιχτού λογισμικού;

Μια άδεια ανοιχτού λογισμικού είναι ένα νομικό κείμενο που παραχωρεί συγκεκριμένα δικαιώματα στους χρήστες του λογισμικού, υπό ορισμένους όρους.

Σύμφωνα με το Open Source Initiative (OSI), για να θεωρηθεί ένα έργο open source πρέπει να χρησιμοποιεί άδεια που συμμορφώνεται με τον Ορισμό Ανοιχτού Λογισμικού (Open Source Definition):

Ο ορισμός αυτός απαιτεί, μεταξύ άλλων, ότι το λογισμικό μπορεί:

• να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα,
• να τροποποιηθεί,
• να διανεμηθεί,
• χωρίς διακρίσεις ως προς το άτομο ή τον σκοπό χρήσης.

Το OSI διατηρεί επίσημη λίστα εγκεκριμένων αδειών (πάνω από 100) που είναι διαθέσιμες στο https://opensource.org/licenses

Ο ρόλος του OSI και η τυποποίηση των αδειών

Το OSI διαθέτει διαδικασία αξιολόγησης αδειών (license review process), με στόχο:

• τη διασφάλιση της ελευθερίας του λογισμικού,
• την αποφυγή «προβληματικών» ή ασαφών αδειών,
• τον περιορισμό του κατακερματισμού (license proliferation).

Η τυποποίηση αυτή επιτρέπει στους developers να κατανοούν γρήγορα τις βασικές υποχρεώσεις μιας άδειας χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά νομική ανάλυση.

Κατηγορίες δημοφιλών αδειών ανοιχτού λογισμικού

1. Permissive άδειες (επιτρεπτικές)

Παρέχουν μεγάλη ελευθερία χρήσης, ακόμη και σε κλειστό ή εμπορικό λογισμικό.

MIT License

• Ελάχιστοι περιορισμοί
• Επιτρέπει fork, εμπορική χρήση και αλλαγή άδειας

Apache License 2.0

• Ρητή προστασία από πατέντες
• Κατάλληλη για εταιρικά projects

BSD Licenses

2. Copyleft άδειες (ισχυρές υποχρεώσεις)

Απαιτούν τα παράγωγα έργα να διανέμονται με την ίδια άδεια.

GNU General Public License (GPL v3)

Η GPL λειτουργεί σε δύο στάδια:

1. Κατοχύρωση πνευματικών δικαιωμάτων
2. Παροχή άδειας για χρήση, διανομή και τροποποίηση

Περιλαμβάνει:

• αποποίηση εγγυήσεων,
• υποχρέωση σήμανσης τροποποιήσεων.

AGPL v3

Επεκτείνει την υποχρέωση copyleft και σε λογισμικό που προσφέρεται ως υπηρεσία (SaaS).

Open Source vs Free Software

Το Free Software Foundation (FSF) ορίζει το free software ως λογισμικό που εγγυάται τέσσερις βασικές ελευθερίες:

• Ελευθερία εκτέλεσης

Η ελευθερία να εκτελείς το πρόγραμμα όπως επιθυμείς, για οποιονδήποτε σκοπό, χωρίς περιορισμούς.

• Ελευθερία μελέτης και τροποποίησης

Η ελευθερία να μελετάς πώς λειτουργεί το πρόγραμμα και να το τροποποιείς ώστε να καλύπτει τις ανάγκες σου.

• Ελευθερία αναδιανομής

Η ελευθερία να αναδιανέμεις ακριβή αντίγραφα του προγράμματος σε άλλους.

• Ελευθερία βελτίωσης και διανομής βελτιώσεων

Η ελευθερία να τροποποιείς το πρόγραμμα και να διανέμεις τις βελτιώσεις σου, ώστε να ωφελείται όλη η κοινότητα.

Το «free» αναφέρεται στην ελευθερία, όχι στην τιμή.

Ωστόσο:

• Ορισμένες άδειες που θεωρούνται open source από το OSI δεν θεωρούνται «free» από το FSF.
• Ο όρος FOSS (Free and Open Source Software) καλύπτει και τις δύο προσεγγίσεις.

Αλλαγή άδειας: γιατί είναι δύσκολη;

Η αλλαγή άδειας σε ένα open source έργο:

• απαιτεί συμβατότητα με την αρχική άδεια,
• προϋποθέτει τη συγκατάθεση όλων των contributors (κατόχων copyright),
• είναι νομικά σύνθετη.

Γι’ αυτό, η επιλογή άδειας από την αρχή είναι στρατηγικής σημασίας.

Παραδείγματα σημαντικών αλλαγών αδειών

• HashiCorp και Terraform

Το 2023, η HashiCorp άλλαξε την άδεια του Terraform από MPL 2.0 σε Business Source License (BSL). Η κοινότητα απάντησε με το OpenTofu , ένα fork του Terraform, με MPL άδεια και υποστήριξη από το Linux Foundation.

• Grafana Labs: Cortex → Mimir

Cortex (Apache 2.0) σε Mimir (AGPL v3): Η αλλαγή στόχευε στην ενίσχυση των επιστροφών συνεισφορών στην κοινότητα.
Τα έργα Grafana, Loki, Tempo χρησιμοποιούν επίσης AGPLv3

• Redis, MongoDB, Elastic, Confluent

Από το 2018, πολλές εταιρείες άλλαξαν άδειες για να περιορίσουν τη χρήση από hyperscalers:

• MongoDB → SSPL:
  https://www.mongodb.com/licensing/server-side-public-license
• Elastic License v2: https://www.elastic.co/licensing/elastic-license
• Confluent (Kafka) → BSL: https://www.confluent.io/confluent-community-license/

• GitHub, GitLab και άδειες: μια συχνή παρανόηση

Το γεγονός ότι ο κώδικας είναι δημόσιος στο GitHub ή GitLab δεν σημαίνει ότι είναι open source.

Χωρίς άδεια:

• Ο κώδικας προστατεύεται πλήρως από copyright
• Κανείς (ούτε ο δημιουργός μετά από contributions) δεν μπορεί νόμιμα να τον χρησιμοποιήσει

GitHub για άδειες: https://docs.github.com/en/repositories/managing-your-repositorys-settings-and-features/customizing-your-repository/licensing-a-repository

GitLab για άδειες: https://docs.gitlab.com/ee/user/project/licensing.html

Τι συμβαίνει όταν γίνεται fork ένα έργο;

Το fork δεν αλλάζει την άδεια. Οι όροι της αρχικής άδειας συνεχίζουν να ισχύουν:

• MIT → μπορείς να δημιουργήσεις νέο project
• GPL/AGPL → υποχρεωτική διάθεση του κώδικα με την ίδια άδεια

Ποια είναι η «καλύτερη» άδεια για επιχειρηματική χρήση;

Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Παραδείγματα επιτυχημένων έργων:

• Kubernetes (Google): https://kubernetes.io
• Envoy (Lyft): https://www.envoyproxy.io

Η επιτυχία εξαρτάται από:

• Τους στόχους του έργου
• Το μοντέλο συνεισφοράς
• Τη σχέση με την κοινότητα

Οι άδειες ανοιχτού λογισμικού δεν είναι απλώς νομικά κείμενα. Είναι ο μηχανισμός που:

• Διασφαλίζει την ελευθερία του λογισμικού
• Προστατεύει δημιουργούς και χρήστες
• Καθορίζει τη βιωσιμότητα ενός έργου

Η σωστή κατανόηση και επιλογή άδειας είναι απαραίτητη για όποιον θέλει να συμμετέχει ουσιαστικά στον κόσμο του open source.

Πηγή άρθρου: https://thenewstack.io/

Την Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026, στις 12:00, θα πραγματοποιηθεί το workshop Custom WordPress Plugin Development στην Αίθουσα Τηλεκπαίδευσης (Αίθουσες Πολυμέσων, Βιβλιοθήκη ΕΜΠ, Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου). Το εργαστήριο θα διεξαχθεί δια ζώσης και online, δίνοντας τη δυνατότητα συμμετοχής σε όλους, ανεξαρτήτως τοποθεσίας.

Τι θα μάθουμε

Το workshop αποτελεί μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στις βασικές αρχές του WordPress development, με έμφαση στην ανάπτυξη custom plugins. Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν τη φιλοσοφία και την εσωτερική λειτουργία του WordPress, μαθαίνοντας πώς να επεκτείνουν τη λειτουργικότητά του με καθαρό, επεκτάσιμο και developer‑friendly τρόπο.

Συγκεκριμένα, θα παρουσιαστούν:

• Η δομή του WordPress και ο τρόπος οργάνωσης του core
• Οι διαφορές και τα όρια μεταξύ Plugins και Themes
• Η ροή εκτέλεσης (execution flow) του WordPress
• Τα Hooks: Actions & Filters, και πώς τα αξιοποιούμε
• Σημαντικά Core Hooks & Actions του WordPress
• Ένα hands‑on παράδειγμα plugin, με ενεργή συμμετοχή του κοινού (πρακτική άσκηση)
• Πώς κάνουμε το plugin μας Developer Friendly, προσφέροντας τα δικά μας hooks για επεκτασιμότητα

Πρακτική προσέγγιση

Το εργαστήριο έχει έντονα πρακτικό χαρακτήρα. Μέσα από πραγματικά παραδείγματα και ζωντανή υλοποίηση plugin, οι συμμετέχοντες θα αποκτήσουν ουσιαστική κατανόηση του πώς «σκέφτεται» το WordPress και πώς μπορούμε να γράφουμε κώδικα που είναι καθαρός, επαναχρησιμοποιήσιμος και συμβατός με τα best practices της πλατφόρμας.

Εισηγητής

Εισηγητής του workshop είναι ο Φώτης Ρούτσης, με 10+ εμπειρία στο WordPress development

Πληροφορίες & Εγγραφές

Η συμμετοχή είναι ελεύθερη με εγγραφή στη σελίδα: https://opensource.ellak.gr/custom-wordpress-plugin-development-workshop/

Το workshop απευθύνεται σε φοιτητές, προγραμματιστές και όλους όσους θέλουν να εμβαθύνουν στο WordPress και να μάθουν πώς να δημιουργούν επαγγελματικά plugins από το μηδέν.

Πώς οι κοινότητες της ΕΕΛΛΑΚ μπορούν να συν-παράγουν λύσεις με το Δημόσιο και να ενισχύσουν την ελληνική αγορά ΤΠΕ

Η Ελβετία δείχνει ότι η προστασία δεδομένων μπορεί να γίνει μοχλός μετάπτωσης στο ανοιχτό λογισμικό 

Τον Νοέμβριο του 2025, η Privatim, η διάσκεψη των ελβετικών αρχών προστασίας δεδομένων, υιοθέτησε θέση που αυστηροποιεί τις προϋποθέσεις χρήσης υπολογιστικών υπηρεσιών και εφαρμογών νέφους(cloud) από δημόσιους φορείς, όταν εμπλέκονται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα ή δεδομένα που καλύπτονται από νομική υποχρέωση εχεμύθειας. Ο πρακτικός κανόνας είναι απλός: αν ο πάροχος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στα κλειδιά κρυπτογράφησης, τότε ο δημόσιος φορέας δεν διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο. Το αποτέλεσμα είναι η μετάβαση σε λύσεις που μπορούν να φιλοξενηθούν τοπικά ή να φιλοξενηθούν από ευρωπαϊκούς παρόχους με μεγαλύτερη διαφάνεια και έλεγχο.

Για την Ελλάδα, η αξία του παραδείγματος δεν είναι να «αντιγράψει» θεσμικά την Ελβετία, αλλά να αξιοποιήσει τη λογική της: η συμμόρφωση και η λογοδοσία δεν εξασφαλίζονται με όρους σύμβασης μόνο, αλλά με αρχιτεκτονική επιλογή. Εκεί, το ανοιχτό λογισμικό λειτουργεί ως θεσμικός επιταχυντής, επειδή επιτρέπει επιθεώρηση κώδικα, τεκμηριωμένες ροές, ελεγχόμενη κρυπτογράφηση και πραγματική δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή χωρίς απώλεια λειτουργικότητας.

Η μετάπτωση σε ανοιχτό λογισμικό ως αναπτυξιακή πολιτική

Η μετάπτωση του Δημοσίου σε ανοιχτές λύσεις δεν είναι απλώς αλλαγή εργαλείων. Είναι αλλαγή παραγωγικού μοντέλου. Όταν ο κώδικας, τα πρότυπα και οι διαδικασίες είναι ανοιχτά, η γνώση παύει να «ανήκει» σε έναν ανάδοχο και γίνεται επαναχρησιμοποιήσιμο κεφάλαιο. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο εγκλωβισμού σε ένα προμηθευτή, επιτρέπει ανταγωνισμό στη συντήρηση και στις επεκτάσεις, και κάνει ρεαλιστική τη διαχείριση του κύκλου ζωής έργων δεκαετίας, που χαρακτηρίζουν την ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει και κάτι ακόμη: για να δουλέψει η ευέλικτη ανάπτυξη (agile) στο Δημόσιο, χρειάζονται εργαλεία και διαδικασίες που υποστηρίζουν διαφάνεια, συχνή ανατροφοδότηση, τεκμηρίωση και γρήγορη ένταξη νέων ομάδων. Η «ικανότητα παράδοσης» γίνεται μετρήσιμη όταν το Δημόσιο, οι ανάδοχοι και οι κοινότητες δουλεύουν σε κοινές πρακτικές, σε κοινά αποθετήρια και με καθαρές ροές. Αυτό είναι κρίσιμο πεδίο όπου οι κοινότητες της ΕΕΛΛΑΚ μπορούν να συμβάλουν άμεσα με υποδείγματα, οδηγούς, εκπαιδεύσεις και υποστήριξη πιλοτικών μεταπτώσεων.

Ανοιχτή στοίβα μέχρι το επίπεδο των υποδομών: από δίκτυα έως υπολογιστικά κέντρα

Η συζήτηση για «ανοιχτό» δεν περιορίζεται στο λογισμικό. Η ανθεκτικότητα μιας δημόσιας ψηφιακής υπηρεσίας εξαρτάται από όλη την κάθετη στοίβα, συμπεριλαμβανομένων των υπολογιστικών κέντρων και των δικτύων. Το Open Compute Project (OCP) προωθεί ανοικτές προδιαγραφές για υποδομές υπολογιστικών κέντρων, δικτυακές στοίβες και πρακτικές απο-σύζευξης υλικού και λογισμικού, ώστε οργανισμοί να μπορούν να επιλέγουν, να αυτοματοποιούν και να εξελίσσουν υποδομές χωρίς να εξαρτώνται από «μαύρα κουτιά». Αντίστοιχα, η ωρίμανση του open networking, με έργα όπως ONIE και SONiC, δημιουργεί χώρο για υπηρεσίες ολοκλήρωσης, ασφάλειας, λειτουργίας και τηλεμετρίας, που είναι κατεξοχήν εξαγώγιμες.

Για τις ελληνικές επιχειρήσεις πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, αυτό σημαίνει μετάβαση από ρόλο μεταπωλητή κλειστών πλατφορμών σε ρόλο παρόχου υψηλής αξίας: αρχιτεκτονική, μετάπτωση, ενίσχυση της ασφάλειας συστημάτων(hardening), ενσωμάτωση της ασφάλειας στον κύκλο ανάπτυξης και λειτουργίας λογισμικού(DevSecOps), λειτουργία και συμμόρφωση. Για τα πανεπιστημιακά και ερευνητικά εργαστήρια, σημαίνει πρόσβαση σε πραγματικά «βιομηχανικά» προϊόντα, που μπορούν να γίνουν πρωτότυπα, πιλοτικά και τελικά παραγωγικές λύσεις για δημόσιους φορείς.

Κάλεσμα δράσης: οργανωμένη συνεργασία κοινοτήτων και δημόσιας διοίκησης

Το ζητούμενο είναι μια πρακτική συμμαχία: κοινότητες ΕΕΛΛΑΚ, δημόσιοι φορείς και ελληνικές επιχειρήσεις να συν-σχεδιάσουν πιλοτικά έργα που παράγουν επαναχρησιμοποιήσιμες λύσεις. Ξεκινήστε από «οριζόντιες» υπηρεσίες με υψηλή διάχυση οφέλους (συνεργατικά εργαλεία, διαχείριση ταυτότητας, αποθετήρια κώδικα, συστήματα διαχείρισης αιτημάτων υποστήριξης, αυτοματοποίηση), τεκμηριώστε τις μεταπτώσεις, και ενσωματώστε ρήτρες επιστροφής βελτιώσεων στα κεντρικά αποθετήρια των έργων. Έτσι, κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης χτίζει και δημόσια γνώση.

Αυτός είναι ο δρόμος ώστε η Ελλάδα να ενισχύσει ψηφιακή αυτονομία, να δημιουργήσει τοπική τεχνογνωσία και να αυξήσει την εξωστρέφεια των ελληνικών επιχειρήσεων ΤΠΕ σε μια Ευρώπη που κινείται, όλο και πιο ρητά, προς ανοικτά και κυρίαρχα ψηφιακά οικοσυστήματα.

—

Κύριες πηγές

1. The Swiss privacy regulator establishes new compliance standards (OSOR, Interoperable Europe Portal). Περιγράφει τη θέση Privatim (24/11/2025) και το πλαίσιο μετάβασης σε ανοιχτό λογισμικό και σε τοπικά υπολογιστικά κέντρα, https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/open-source-observatory-osor/news/swiss-privacy-regulator-establishes-new-compliance-standards,
2. Μεθοδολογία Agile (DigiGov Devs Handbook). Κατευθύνσεις agile για έργα ψηφιακής διακυβέρνησης, https://devs.digigov.grnet.gr/docs/agile/,
3. Introduction (Onboarding) (DigiGov Devs Handbook). Περιγράφει δομή ομάδων, διαδικασίες ανάπτυξης για έργα ψηφιακής διακυβέρνησης, https://devs.digigov.grnet.gr/docs/Onboarding/intro/,
4. Το όραμα της ανοικτής υποδομής: Open Compute Project (OCP). Επιλεγμένα έργα OCP και πώς συνδέονται με ανθεκτικές υποδομές στην Ελλάδα,  https://openhardware.ellak.gr/2025/11/20/to-orama-tis-aniktis-ipodomis-open-compute-project-ocp/,
5. Open hardware δρομολογητές και switches: από την ιδέα στην πράξη. Πρακτικά βήματα υιοθέτησης open networking (OpenWrt, VyOS, SONiC) και πιλοτικά, https://openhardware.ellak.gr/2025/10/21/open-hardware-dromologites-ke-switches-apo-tin-idea-stin-praxi/,
6. Open Compute Project: Networking. Επίσημη περιγραφή του networking project και της φιλοσοφίας disaggregation, https://www.opencompute.org/projects/networking,
7. ONIE (Open Network Install Environment). Τεκμηριώνει το ONIE ως βάση για «bare metal» switches και επιλογή NOS, https://www.opencompute.org/projects/onie,
8. European Commission opens consultation on EU open source strategy. Συνοψίζει το χρονοδιάγραμμα διαβούλευσης (6/1/2026 έως 3/2/2026) και στόχους στρατηγικής,  https://www.helpnetsecurity.com/2026/01/09/eu-call-for-evidence-open-source/.

step 1: login to an IceWM session from your desktop computer or laptop
computer, no other components involved.

 every single time that you are in IceWM and turn off your computer and then turn it back on, you are are logging in to an IceWM session. Everytime that you restart your session? the same. Every time that you click the antiX Menu > Exit and then, in the submenu that comes up when you hover the mouse pointer over it and select “Restart IceWM”, you are not really logging out and back in but “restarting” the same IceWM session.

Step 2: run the following commands, one by one.

echo "Alpha=0" >> ~/.icewm/preferences
tail ~/.icewm/preferences

Make sure that Alpha=0 is the last line; if it isn’t, that’s the problem!

step 3   icewm --restart

step 4 shut down & turn on the computer  

info at

https://www.antixforum.com/forums/topic/conky-disappeared/page/2/#post-193794 

Πρόσκληση Υποβολής Περιλήψεων
Συνέδριο: Ιστορία και Αρχεία τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1900–1940): Οικονομική, Κοινωνική, Πολιτική, Πολιτιστική Διάσταση

Ημερομηνίες διεξαγωγής: 13–15 Μαρτίου 2026
Τόπος διεξαγωγής: Κέρκυρα

Διοργανωτές: Σύλλογος Αποφοίτων Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας

Σύνδεσμος Φιλολόγων περιοχής Αιγιαλείας και Καλαβρύτων

ΠΜΣ Μεθοδολογία Κριτικής και Έκδοσης Ιστορικών Πηγών του Τμήματος Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών Ιονίου Πανεπισημίου

Κοινότητα Βικιπαιδιστών Ελλάδας

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Γρηγόριος Ψαλλίδας, Ομότιμος Καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου

ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Αγελική Γεωργοτά, Πρόεδρος Συλλόγου Αποφοίτων Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας

Γεώργιος Γεωργόπουλος, Πρόεδρος Συνδέσμου Φιλολόγων περιοχής Αιγιαλείας και Καλαβρύτων

Η Οργανωτική και Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου με τίτλο «Ιστορία και Αρχεία τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα (1900–1940): Οικονομική, Κοινωνική, Πολιτική, Πολιτιστική Διάσταση»
προσκαλεί ερευνητές, πανεπιστημιακούς, φοιτητές μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών, ιστορικούς, φιλολόγους, αρχειονόμους, βιβλιοθηκονόμους και επαγγελματίες του πολιτισμού να υποβάλουν περιλήψεις για ανακοινώσεις που θα παρουσιαστούν στο συνέδριο.

Θεματικοί άξονες
Ενδεικτικά, οι εισηγήσεις μπορούν να εντάσσονται στους παρακάτω θεματικούς τομείς:

• Οικονομικές εξελίξεις και κρίσεις της περιόδου 1900–1940
• Κοινωνικές μεταβολές και δημογραφικές τάσεις
• Πολιτικά γεγονότα, θεσμοί και ιδεολογικά ρεύματα Πολιτιστική παραγωγή, εκπαίδευση και διανόηση
• Η συμβολή των αρχείων και των πηγών στη μελέτη της περιόδου Τοπικές ιστορίες και μικροϊστορικές προσεγγίσεις
• Διαχείριση, διάσωση και ψηφιοποίηση αρχειακού υλικού της περιόδου.

Οδηγίες υποβολής περιλήψεων

Μέγεθος περίληψης: έως 300 λέξεις σε Ελληνικά και Αγγλικά
Γλώσσες συνεδρίου: Ελληνικά
Στοιχεία που πρέπει να περιλαμβάνονται: τίτλος ανακοίνωσης, ονοματεπώνυμο/α συγγραφέα/ων, ιδιότητα/φορέας, στοιχεία επικοινωνίας (email), έως 5 λέξεις-κλειδιά σε Ελληνικά και Αγγλικά.

Χρονοδιάγραμμα
1η Πρόσκληση: 20 Δεκέμβριου 2025
Καταληκτική ημερομηνία υποβολής περιλήψεων: 31 Ιανουαρίου 2026
Ανακοίνωση αποδοχής: έως 15 Φεβρουαρίου 2026
Ημερομηνίες συνεδρίου: 14–15 Μαρτίου 2026

Τρόπος υποβολής
Οι περιλήψεις αποστέλλονται ηλεκτρονικά στη παρακάτω διεύθυνση: sinarxeia@gmail.com, με θέμα μηνύματος: Υποβολή Περίληψης –Συνέδριο Ιστορία και Αρχεία 1900–1940.

Δημοσίευση πρακτικών
Τα πλήρη κείμενα των ανακοινώσεων που θα παρουσιαστούν στο συνέδριο θα δημοσιευθούν, μετά από κρίση, σε ηλεκτρονικό τόμο πρακτικών με ISBN.

Το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου 2025 είχα την ευκαιρία να εκπροσωπήσω τη Βικιελληνιστί, τη νέα πρωτοβουλία, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στη Βικιπαίδεια και τη συμμετοχική παραγωγή ελληνόγλωσσου και ελληνικού ενδιαφέροντος περιεχομένου, σε ένα συμμετοχικό εργαστήριο το οποίο διοργανώθηκε από το Δίκτυο Αρχιπέλαγος στην Αμοργό.

Το εργαστήριο είχε ως στόχο την τεκμηρίωση και καταλογογράφηση του φωτογραφικού υλικού, το οποίο έχει συγκεντρωθεί από τα φωτογραφικά αρχεία των ψαράδων του νησιού προσκαλώντας τα μέλη της τοπικής κοινότητας να συνεισφέρουν πληροφορίες και να αναρτήσουν υλικό στο υπό ανάπτυξη, ανοιχτού κώδικα αποθετήριο πολιτιστικής κληρονομιάς του Δικτύου Αρχιπέλαγος.

Η εκδήλωση διοργανώθηκε στο πλαίσιο του έργου «Ψηφιακές Κυκλάδες», μέσω του οποίου διαφυλάσσεται η τοπική, προφορική και κοινοτική γνώση των Κυκλάδων, δημιουργώντας μια δίγλωσση (στα ελληνικά και στα αγγλικά) υποδομή ανοιχτής πρόσβασης. Το έργο τοποθετεί τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ψηφιακή συμμετοχή στο επίκεντρο ενός ανοιχτού, συμμετοχικού οικοσυστήματος, προωθώντας τη σύγχρονη ψηφιακή πολιτιστική κληρονομιά των νησιών ως ένα ζωντανό πεδίο με σημαντικές αλλά ακόμη ανεκμετάλλευτες καλλιτεχνικές, δημιουργικές και ερευνητικές δυνατότητες. Υλοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής του Υπουργείου Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής.

Η δική μου παρουσίαση και συμμετοχή είχε ως βασικό της άξονα την εισαγωγή των συμμετεχόντων στα βασικά εργαλεία καταλογογράφησης και ανάρτησης υλικού μέσω του Wikibase, του ανοιχτού κώδικα λογισμικού, το οποίο επιτρέπει τη δημιουργία βάσεων γνώσης και χρησιμοποιείται για την αποθήκευση, επεξεργασία και σύνδεση δεδομένων.

Το εργαστήριο έλαβε χώρα στην πρόσφατα εγκαινιασμένη Ιωαννίδειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Αμοργού, έναν πραγματικά εντυπωσιακό χώρο, με την υπεύθυνη για τη λειτουργία της, Νεκταρία Πρασίνου να συμβάλλει στο εργαστήριο τόσο κατά την ημέρα της διεξαγωγής του όσο και στην προετοιμασία του.

Αρχικά έγινε μία παρουσίαση των δράσεων του Δικτύου του Αρχιπελάγους, από τον ιδρυτή και διευθυντή του Jacob Moe, με έμφαση στο πρότζεκτ των «Ψηφιακών Κυκλάδων», τις απαρχές του και στη διαδικασία η οποία ακολουθήθηκε προκειμένου να συλλεχθεί το υλικό.

Στη συνέχεια έκανα μία σύντομη παρουσίαση για το κίνημα Wikimedia και τα εγχειρήματά του, τη Βικιελληνιστί και το Wikimedia Community User Group. Ακολούθησε συζήτηση τόσο μέσω ερωτήσεων από τους συμμετέχοντες όσο και με ανταλλαγή απόψεων σχετικά με το προς δημιουργία αποθετήριο του υλικού που έχει ήδη συγκεντρωθεί αλλά και της δυνατότητας προσθήκης επιπλέον υλικού στο μέλλον. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι το αποθετήριο θα δημιουργηθεί με εργαλεία ανοιχτού κώδικά ώστε να είναι προσβάσιμο από κάθε ενδιαφερόμενο και να παρέχει παράλληλα σε κάθε μέλος της τοπικής κοινότητας το οποίο έχει στη διάθεσή του ή έχει τη δυνατότητα να αντλήσει και να ψηφιοποιήσει νέο υλικό, να το προσθέσει άμεσα στη βάση δεδομένων.

Ακολούθησε το πρακτικό σκέλος του εργαστηρίου, όπου οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τις φωτογραφίες και να επεξεργαστούν τα δεδομένα.

Η διεξαγωγή του εργαστηρίου κρίνεται ως επιτυχημένη καθώς επιτεύχθηκαν όλοι οι βασικοί του στόχοι. Δόθηκε έμφαση και μεταφέρθηκε στην τοπική κοινωνία η προσπάθεια διαφύλαξης της τοπικής, προφορικής και κοινοτικής γνώση μέσω των «Ψηφιακών Κυκλάδων». Η τοπική κοινωνία είναι εξάλλου βασικός πυλώνας του έργου καθώς αποτελεί το βασικό πάροχο του προς ψηφιοποίηση υλικού, έχοντας και τη δυνατότητα της συλλογής πληροφοριών για την τεκμηρίωσή του.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η επιλογή της Αμοργού ως τόπου διεξαγωγής του εργαστηρίου και έναρξης της τρέχουσας φάσης του έργου.Από το εξαιρετικά σύντομο πέρασμά μου από το νησί κρατάω πάντως την άγρια ομορφιά του τοπίου και την ήρεμη ομορφιά της ψυχής των ανθρώπων και τη φιλοξενία τους.

Σημαντικό ήταν επίσης το γεγονός ότι η συγκεκριμένη δράση απετέλεσε την έναρξη της συνεργασίας του Δικτύου Αρχιπέλαγος με τη Βικιελληνιστί και προσδοκούμε τη συνέχιση και την εξέλιξη της συνεργασίας αυτής και σε άλλους τομείς, καθώς αφενός το Αρχιπέλαγος αποτελεί μία εξαιρετική προσπάθεια και αφετέρου εντοπίζονται πολλά σημεία σύγκλισης μεταξύ των δύο πρωτοβουλιών.

Η νέα φάση των κόμβων( European Digital Innovation Hubs – EDIHs) δεν αποτελεί απλώς μια συνέχεια, αλλά σηματοδοτεί μια ποιοτική μετατόπιση της ευρωπαϊκής ψηφιακής πολιτικής. O πρωταρχικός στόχος πλέον υπερβαίνει την ταχεία υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών από ΜΜΕ και δημόσιους οργανισμούς, επικεντρώνεται στη δημιουργία διατηρήσιμης ικανότητας (sustainable capacity) σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει ιστορικά βασιστεί σε εξωτερικούς αναδόχους και κλειστές πλατφόρμες, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η τεχνολογία παράγει γνώση, θεσμική αυτονομία και τοπική προστιθέμενη αξία. Σε αυτό το στρατηγικό πλαίσιο, η συστηματική χρήση ανοικτών εργαλείων όπως τα Nextcloud, Matrix/Element, OpenProject και PM2 από τα ελληνικά EDIHs συνιστά σαφή επιλογή δημόσιας πολιτικής. Η επιλογή αυτή λειτουργεί συμπληρωματικά με τις νέες ευρωπαϊκές υποδομές, συγκεκριμένα τα EDIC Digital Commons και Interoperability EDIC, θεμελιώνοντας τον επόμενο πυλώνα της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας.

Μετάβαση από την κατανάλωση στην παραγωγή υποδομών

Τα προηγούμενα ψηφιακά έργα αντιμετώπισαν συχνά την τεχνολογία ως “υπηρεσία προς κατανάλωση”. Οι οργανισμοί εκπαιδεύονταν στη χρήση συγκεκριμένων προϊόντων, χωρίς πρόσβαση στην αρχιτεκτονική ή στη λογική τους. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία σχέσεων εξάρτησης (vendor lock-in) και η απώλεια τεχνογνωσίας μετά τη λήξη των έργων.

Αντιθέτως, η προσέγγιση των EDIHs, όταν θεμελιώνεται σε ανοικτές υποδομές, ευθυγραμμίζεται πλήρως με τη φιλοσοφία των European Digital Infrastructure Consortia (EDICs). Ειδικότερα:

• Τα EDIC Digital Commons στοχεύουν στη δημιουργία κοινών, επαναχρησιμοποιήσιμων ψηφιακών υποδομών πανευρωπαϊκής κλίμακας.
• Τα ελληνικά EDIHs, δύνανται να λειτουργήσουν ως τοπικοί κόμβοι υλοποίησης , μετατρέποντας τις ευρωπαϊκές στρατηγικές σε πρακτική και οργανωσιακή γνώση.

Όταν ένας ελληνικός κόμβος οργανώνει τη λειτουργία του πάνω σε πλατφόρμες όπως το Nextcloud και το Element εκτός από το να δοκιμάζει απλώς εργαλεία, εγκαθιδρύει ένα ζωντανό εργαστήριο ψηφιακής διακυβέρνησης, απόλυτα συμβατό με τη φιλοσοφία των Digital Commons.

Nextcloud και Element: Τα θεμέλια των Ευρωπαϊκών ψηφιακών κοινών

Η χρήση του Nextcloud ως πλατφόρμας συνεργασίας επιτρέπει την εμπέδωση κρίσιμων αρχών στην καθημερινή πρακτική. Ο έλεγχος πρόσβασης, η κυριότητα των δεδομένων, η δυνατότητα ελέγχου (auditability) και η συμμόρφωση με τον GDPR παύουν να είναι θεωρητικές απαιτήσεις και γίνονται λειτουργική πραγματικότητα.

Παρομοίως, το Element και το πρωτόκολλο Matrix υλοποιούν την αρχή της ομοσπονδίας (federation), η οποία διατρέχει τόσο τα Digital Commons όσο και το Interoperability EDIC. Οι φορείς αντιλαμβάνονται στην πράξη ότι η ασφαλής επικοινωνία δεν προϋποθέτει κεντρικό πάροχο, αλλά μπορεί να επιτευχθεί μέσω αποκεντρωμένων, διασυνδεδεμένων υποδομών . Αυτή η εμπειρία είναι αναγκαία για τη μετάβαση από αποσπασματικές εθνικές λύσεις σε διαλειτουργικά ευρωπαϊκά οικοσυστήματα.

OpenProject και PM2: Οργανωσιακή Μνήμη και Λειτουργική Επάρκεια

Η διαχείριση έργων αποτελεί παραδοσιακά σημείο τριβής για τον ελληνικό δημόσιο τομέα. Η υιοθέτηση του OpenProject εισάγει μια κουλτούρα διαφάνειας και λογοδοσίας συνδέοντας άμεσα τις τοπικές πρακτικές με τους στόχους του Interoperability EDIC. Τα πακέτα εργασίας (Work packages), και τα παραδοτέα δεν καταγράφονται απλώς, αλλά συγκροτούν μια διαλειτουργική οργανωσιακή μνήμη. Αυτή η μνήμη μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί και να διασυνδεθεί με αντίστοιχες πρακτικές ευρωπαϊκών φορέων. Έτσι, η τοπική εμπειρία αναβαθμίζεται σε ευρωπαϊκό κεφάλαιο γνώσης.

Επιπλέον, η χρήση της μεθοδολογίας PM2 για τη λειτουργία GovTech εφαρμογών προσφέρει στις ελληνικές ομάδες πολύτιμη πρακτική γνώση στη διαχείριση ψηφιακών υπηρεσιών σε παραγωγικό περιβάλλον. Τα Digital Commons δεν αφορούν μόνο τον κώδικα, αλλά και τη μακροχρόνια συντήρηση κοινών υποδομών. Μέσω του PM2, τα EDIHs λειτουργούν ως εκπαιδευτικοί κόμβοι, επιτρέποντας στην Ελλάδα να συμμετέχει ισότιμα σε ευρωπαϊκές υποδομές, όχι ως απλός χρήστης, αλλά ως ενεργός διαχειριστής .

Τοπική Ανάπτυξη και Ψηφιακή Κυριαρχία

Η συστηματική χρήση ανοικτών προτύπων μειώνει το κόστος εισόδου για τις μικρές εταιρείες λογισμικού και ενισχύει την τοπική αγορά μέσω της ζήτησης για εξειδικευμένες υπηρεσίες. Τα παραγόμενα ψηφιακά τεχνουργήματα (artefacts), κώδικας, τεκμηρίωση, μεθοδολογίες, μπορούν να ενταχθούν στα EDIC Digital Commons, τροφοδοτώντας την ευρωπαϊκή κλίμακα με ελληνική καινοτομία.

Συμπέρασμα: Μια Στρατηγική Επένδυση

Η επιλογή των Nextcloud, Element/Matrix, OpenProject και PM2 από τα ελληνικά EDIHs αποτελεί στρατηγική επένδυση που γεφυρώνει το τοπικό με το ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα EDIHs αναδεικνύονται σε θεσμούς που μεταφράζουν τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες σε βιώσιμη ανάπτυξη. Η παραγόμενη τοπική τεχνογνωσία αποτελεί τον πυρήνα μιας ψηφιακής πολιτικής που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, ενισχύει τη θεσμική αυτονομία της χώρας και εντάσσει την Ελλάδα ενεργά στον ευρωπαϊκό καταμερισμό της ψηφιακής αξίας.


—

Πηγές & Τεκμηρίωση

Θεσμικό πλαίσιο Ευρωπαϊκής Ένωσης

1. European Digital Innovation Hubs Overview
   Τεκμηριώνει τον ρόλο των EDIHs ως υποδομές test before invest και οικοσυστημάτων. https://european-digital-innovation-hubs.ec.europa.eu/
2. EDIH 2.0 Call for Proposals
   Καθορίζει τις επιλέξιμες δράσεις και τα κριτήρια χρηματοδότησης της νέας γενιάς EDIHs.
   https://european-digital-innovation-hubs.ec.europa.eu/edih-20-call-proposals

EDIC Digital Commons & Διαλειτουργικότητα

3. European Commission launches the Digital Commons EDIC
   Θεσμική τεκμηρίωση για τη δημιουργία ευρωπαϊκών ψηφιακών κοινών και κυρίαρχων υποδομών. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-launch-digital-commons-edic-support-sovereign-european-digital-infrastructure-and
4. European Commission launches the Interoperability EDIC (IMPACTS)
   Περιγράφει τον ρόλο της διαλειτουργικότητας ως ευρωπαϊκής υποδομής και πολιτικής. https://interoperable-europe.ec.europa.eu/interoperable-europe/news/commission-launches-impacts-edic
5. Legal and policy framework for EDICs
   Τεκμηριώνει το νομικό σχήμα και τη στρατηγική σημασία των EDICs. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/edic

Ανοιχτό λογισμικό και ψηφιακή κυριαρχία

6. Sovereign Tech Agency, Digital Commons and Sovereign Digital Infrastructure
   Τεκμηρίωση για τον ρόλο του ανοικτού λογισμικού στην ψηφιακή κυριαρχία. https://www.sovereign.tech/
7. Publications Office of the European Union, The impact of open source software on technological independence in the EU. Μελέτη για τη συμβολή του OSS στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και αυτονομία. https://op.europa.eu/

Τεκμηρίωση βασικών τεχνολογιών

8. Nextcloud in the Public Sector, Τεκμηρίωση χρήσης σε δημόσιους οργανισμούς και συμμόρφωση με GDPR. https://nextcloud.com/public-sector/
9. Matrix / Element, Matrix Specification & Government Use Cases, Ασφαλής επικοινωνία στο δημόσιο τομέα. https://element.io/government
10. OpenProject for Public Administration, Διαφάνεια και ελεγξιμότητα στη διαχείριση έργων του δημοσίου.
    https://www.openproject.org/public-sector/
11. PM2, The PM² Methodologies are methodologies developed by the European Commission and open to all. Τεκμηρίωση λειτουργίας παραγωγικών ψηφιακών υπηρεσιών. https://pm2.europa.eu/

Συμπληρωματικές πηγές πολιτικής

12. Interoperable Europe Portal, Διαλειτουργικότητα δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών σε ευρωπαϊκή κλίμακα. https://interoperable-europe.ec.europa.eu/
13. Παραδείγματα και πολιτικές υιοθέτησης ανοιχτού λογισμικού. https://legal.ellak.gr/

Η ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από το cloud, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή κυριαρχία συχνά παρουσιάζεται ως μια άσκηση ισορροπίας ανάμεσα σε ανταγωνιστικότητα, έλεγχο και κόστος. Η κυρίαρχη υπόθεση είναι ότι η ενίσχυση της κυριαρχίας ή της διαφάνειας έρχεται αναπόφευκτα εις βάρος της καινοτομίας ή της οικονομικής αποδοτικότητας. Ωστόσο, η εμπειρία από τις δημόσιες προμήθειες στον τομέα της πληροφορικής δείχνει ότι αυτό το δίλημμα είναι σε μεγάλο βαθμό ψευδές. Όταν τα κράτη αξιοποιούν στρατηγικά την αγοραστική τους δύναμη για να δημιουργήσουν σταθερή ζήτηση για ανοικτές τεχνολογίες, μπορούν ταυτόχρονα να ενισχύσουν την εγχώρια ψηφιακή οικονομία, να βελτιώσουν τα αποτελέσματα των προμηθειών και να μειώσουν τη στρατηγική εξάρτηση από λίγους προμηθευτές.

Η πρόσφατη δανέζικη κυβερνητική έκθεση για τη χρήση ανοικτών τεχνολογιών στον δημόσιο τομέα έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία για την ευρωπαϊκή ψηφιακή πολιτική. Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει τον νόμο για την ανάπτυξη Cloud και ΤΝ, καθώς και την αναθεώρηση της Οδηγίας για τις Δημόσιες Προμήθειες, η δανέζικη εμπειρία προσφέρει ένα σπάνιο πλεονέκτημα: μια ρεαλιστική, πρακτική αποτίμηση του τι λειτουργεί, ποια εμπόδια παραμένουν και ποιες θεσμικές δομές επιτρέπουν στη δημόσια διοίκηση να ενεργεί στρατηγικά και όχι παθητικά.

Από τις άδειες λογισμικού στον οικονομικό αντίκτυπο

Ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία της δανέζικης ανάλυσης είναι ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζεται το ζήτημα του κόστους. Οι ανοικτές τεχνολογίες δεν παρουσιάζονται ως «δωρεάν λύσεις», αλλά ως μια διαφορετική κατανομή δαπανών: λιγότερα χρήματα σε άδειες χρήσης και περισσότερες επενδύσεις σε δεξιότητες, διακυβέρνηση, συντήρηση και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Αυτή η προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με τη λογική του συνολικού κόστους ιδιοκτησίας (total cost of ownership), αντί της στενής εστίασης στη βραχυπρόθεσμη τιμή.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτή η οπτική αναδεικνύει κάτι ακόμη πιο θεμελιώδες: οι δημόσιες προμήθειες λειτουργούν ως ισχυρό σήμα ζήτησης. Δεδομένου του τεράστιου μεγέθους των δημοσίων δαπανών για ΤΠΕ, οι επιλογές του δημόσιου τομέα δεν επηρεάζουν μόνο τα έργα που υλοποιούνται, αλλά διαμορφώνουν ολόκληρες αγορές.

Εμπειρικές μελέτες από τη Γαλλία δείχνουν ξεκάθαρα αυτό το φαινόμενο. Η εισαγωγή προτίμησης για λύσεις ανοικτού κώδικα στις δημόσιες προμήθειες δημιούργησε ένα σταθερό «σοκ ζήτησης» για ανοικτές τεχνολογίες. Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς περισσότερη δραστηριότητα από μεγάλους προμηθευτές, αλλά αύξηση των νέων συνεισφερόντων, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας. Παράλληλα, καταγράφηκε σημαντική αύξηση στις νεοφυείς επιχειρήσεις ΤΠΕ και στην απασχόληση στον ψηφιακό τομέα.

Το μήνυμα για την ευρωπαϊκή πολιτική είναι σαφές: τα πλαίσια προμηθειών που περιορίζονται στην «ουδετερότητα» και στην αποφυγή διακρίσεων δεν αρκούν. Χωρίς συστηματική ενσωμάτωση των ανοικτών τεχνολογιών, η δημόσια δαπάνη χάνει μια αποδεδειγμένα αποτελεσματική μόχλευση για ανταγωνιστικότητα, ανάπτυξη και ψηφιακή κυριαρχία.

Τα OSPOs ως μηχανισμοί ανάπτυξης και κυριαρχίας

Η δανέζικη εμπειρία αναδεικνύει ιδιαίτερα τον ρόλο δομών συντονισμού, όπως οι οργανισμοί OS2 και 4S, που λειτουργούν στην πράξη ως Εθνικά Γραφεία Ανοικτού Λογισμικού (Open Source Programme Offices – OSPOs). Συχνά τα OSPOs αντιμετωπίζονται ως τεχνικές ή νομικές μονάδες συμμόρφωσης. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελούν κρίσιμους οργανωτικούς μηχανισμούς που μετατρέπουν τις πολιτικές προθέσεις σε οικονομικά και στρατηγικά αποτελέσματα.

Από οικονομική σκοπιά, τα OSPOs μειώνουν το κόστος συναλλαγών για την ανάπτυξη ανοικτού λογισμικού. Μέσα από κοινά αποθετήρια, εναρμονισμένα μοντέλα διακυβέρνησης και συλλογική νομική υποστήριξη, διευκολύνουν τη συμμετοχή μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τοπικών παρόχων υπηρεσιών σε έργα του δημόσιου τομέα. Έτσι, ενισχύονται περιφερειακά ψηφιακά οικοσυστήματα, βασισμένα σε κοινά ψηφιακά αγαθά αντί για κλειστές πλατφόρμες.

Παράλληλα, τα OSPOs συμβάλλουν ουσιαστικά στην ψηφιακή κυριαρχία. Όχι με όρους απομόνωσης, αλλά μέσω θεσμικής ικανότητας: της δυνατότητας κατανόησης, προσαρμογής και, αν χρειαστεί, αντικατάστασης κρίσιμων ψηφιακών στοιχείων. Με τη μείωση της εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή, αντιμετωπίζονται χρόνιες παθογένειες των δημοσίων προμηθειών, όπως το lock-in, ο περιορισμένος ανταγωνισμός και οι αδιαφανείς συμβάσεις.

Cloud, τεχνητή νοημοσύνη και ο κίνδυνος επανάληψης λαθών

Οι τεχνολογίες cloud και ΤΝ εντείνουν τις υπάρχουσες αδυναμίες των δημοσίων προμηθειών. Μεγάλα, μονολιθικά συμβόλαια και τεχνολογικά κλειδωμένες λύσεις κινδυνεύουν να παγιώσουν εξαρτήσεις ακριβώς σε τομείς όπου η διαφάνεια, η ελεγκσιμότητα και η προσαρμοστικότητα είναι κρίσιμες.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο επερχόμενος ευρωπαϊκός νόμος για Cloud και ΤΝ θα πρέπει να αναγνωρίσει ρητά τον ρόλο του δημόσιου τομέα ως διαμορφωτή αγορών και οικοδόμο ικανοτήτων. Όπως δείχνει η εμπειρική έρευνα, η σταθερή ζήτηση για ανοικτές τεχνολογίες ενισχύει τις εγχώριες δεξιότητες, τη δημιουργία επιχειρήσεων και τη διάχυση ψηφιακής γνώσης.

Η συστηματική ανάπτυξη OSPOs σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποτελεί έναν πρακτικό τρόπο μετατροπής των στόχων ψηφιακής κυριαρχίας σε εφαρμοσμένη πολιτική. Χωρίς αυτή τη στροφή, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η Ευρώπη να επαναλάβει τα λάθη προηγούμενων τεχνολογικών κύκλων, καταλήγοντας σε μακροχρόνιες εξαρτήσεις και περιορισμένη στρατηγική αυτονομία.

Από την εθνική εμπειρία στην ευρωπαϊκή στρατηγική

Η δανέζικη έκθεση δεν υποστηρίζει ότι οι ανοικτές τεχνολογίες είναι πανάκεια, ούτε υποτιμά τις προκλήσεις σε δεξιότητες, ασφάλεια και διακυβέρνηση. Αυτές οι προκλήσεις, όμως, αφορούν κάθε λογισμικό, ανεξαρτήτως αδειοδότησης. Η διαφορά είναι ότι τα OSPOs προσφέρουν έναν συστηματικό τρόπο αντιμετώπισής τους, αναβαθμίζοντας συνολικά την ψηφιακή ωριμότητα της δημόσιας διοίκησης.

Το βασικό συμπέρασμα για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής είναι σαφές: η ανταγωνιστικότητα και η ψηφιακή κυριαρχία δεν απαιτούν αναγκαστικά συμβιβασμούς. Αντίθετα, μια στρατηγική δημόσιων προμηθειών βασισμένη σε ανοικτές τεχνολογίες μπορεί να επιτύχει και τα δύο ταυτόχρονα, ενισχύοντας την οικονομική ανθεκτικότητα και το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης.

Πηγή άρθρου: https://openforumeurope.org/open-technologies-public-procurement-and-economic-impact-lessons-from-denmark-for-europes-next-digital-laws/

Ολοκληρώθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2025 ο μαραθώνιος εικονογράφησης και καταχώρησης δεδομένων WLM 2025, ο οποίος στόχευσε στην καταχώρηση δομημένων δεδομένων αλλά και των εμπλουτισμό λημμάτων της Βικιπαίδειας και αντικειμένων Wikidata με εικόνες, οι οποίες δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του ελληνικού σκέλους του διαγωνισμού φωτογραφίας Wiki Loves Monuments 2025.

Ο μαραθώνιος, ο οποίος διοργανώθηκε από το Wikimedia Community User Group Greece, συνέβαλλε τόσο στον εμπλουτισμό λημμάτων και αντικειμένων με τις φωτογραφίες του διαγωνισμού αλλά και με την τεκμηρίωση τους με δομημένα δεδομένα ώστε να είναι αμεσότερα προσβάσιμες.

Νικητές του διαγωνισμού αναδείχθηκαν οι χρήστες Pavlos1988 και Fotis A., οι οποίοι και θα λάβουν έως δώρο βιβλία της επιλογής τους αξίας €40 και €30 αντίστοιχα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει μια νέα στρατηγική με στόχο την ενίσχυση της εμπορικής αξιοποίησης ευρωπαϊκού λογισμικού ανοιχτού κώδικα (open source), επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτηση της Ευρώπης από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς και να ενισχύσει την ψηφιακή της κυριαρχία .

Σύμφωνα με δημόσια διαβούλευση που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το open source διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία ενός πιο αποκεντρωμένου και ανθεκτικού ψηφιακού οικοσυστήματος. Η ανοικτή πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση, την προσαρμογή και τη συνεργατική ανάπτυξη, περιορίζοντας την εξάρτηση από κλειστά, ιδιόκτητα τεχνολογικά συστήματα.

Ωστόσο, η Επιτροπή παραδέχεται ότι, παρά τα θετικά αποτελέσματα των έως τώρα ευρωπαϊκών προγραμμάτων στήριξης, η χρηματοδότηση της έρευνας από μόνη της δεν επαρκεί για να βοηθήσει τα ευρωπαϊκά έργα open source να κλιμακωθούν και να σταθούν εμπορικά στην αγορά. Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, μεγάλο μέρος της αξίας που παράγεται από έργα ανοιχτού κώδικα στην Ευρώπη τελικά αξιοποιείται εκτός ΕΕ, συχνά προς όφελος μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, μέσω δημόσιων και ιδιωτικών συμβάσεων

Η νέα στρατηγική αναμένεται να παρουσιαστεί το πρώτο τρίμηνο του 2026, παράλληλα με την Πράξη για την Ανάπτυξη Υποδομών Cloud και Τεχνητής Νοημοσύνης (Cloud and AI Development Act – CAIDA). Θα επικεντρώνεται στην «αναβάθμιση των κοινοτήτων», τη βιομηχανική αξιοποίηση, την ενσωμάτωση στην αγορά και τη μακροπρόθεσμη εμπορική βιωσιμότητα των καινοτομιών open source.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη βελτίωση της διακυβέρνησης των έργων ανοιχτού κώδικα, καθώς και στην ασφάλεια των εφοδιαστικών τους αλυσίδων. Οι ευπάθειες σε widely used open source components μπορούν να έχουν εκτεταμένες συνέπειες, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο συστηματική και επαγγελματική προσέγγιση.

Παράλληλα, η Επιτροπή επιδιώκει να διασφαλίσει τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα των οργανισμών που βρίσκονται πίσω από τέτοια έργα, ενθαρρύνοντας συνεργασίες με τον δημόσιο τομέα. Στο ίδιο πλαίσιο, καλεί τις δημόσιες διοικήσεις να υιοθετούν περισσότερο open source λογισμικό και να συνεισφέρουν ενεργά πίσω στις κοινότητες που το αναπτύσσουν.

Στρατηγικός στόχος είναι η αντικατάσταση ακριβών ή υπερβολικά «εξορυκτικών» ως προς τα δεδομένα ιδιόκτητων τεχνολογικών στοίβων που κυριαρχούν σήμερα στην ευρωπαϊκή αγορά. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται ως συνέχεια προηγούμενων κινήσεων της Επιτροπής, όπως η μετονομασία του προγράμματος Next Generation Internet σε Open Internet Stack, με σαφή προσανατολισμό προς πιο εμπορικά βιώσιμες λύσεις open source.

Η στρατηγική ευθυγραμμίζεται επίσης με νεότερες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το European Digital Infrastructure Consortium for Digital Commons, στο οποίο χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ολλανδία συνεργάζονται για την ανάπτυξη ανοιχτού λογισμικού για τη δημόσια διοίκηση. Παράλληλα, οργανισμοί της αγοράς, όπως η πρωτοβουλία EuroStack, πιέζουν για στοχευμένη δημόσια στήριξη τεχνολογιών που μπορούν να σταθούν ανταγωνιστικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η δημόσια διαβούλευση της Επιτροπής παραμένει ανοιχτή έως τις 3 Φεβρουαρίου, δίνοντας τη δυνατότητα σε φορείς, εταιρείες και κοινότητες open source να επηρεάσουν τη διαμόρφωση της μελλοντικής ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ψηφιακή ανεξαρτησία.

Πηγή άρθρου: https://www.euractiv.com/ 

αυτά είναι τα “ευαγγέλια“ του Richard Stallman:

Free Software, Free Society: Selected Essays of Richard M. Stallman

Free as in Freedom (2.0): Richard Stallman and the Free Software Revolution

ελληνικός ιστότοπος με διάφορα του Richard Stallman

ανοιχτή βιβλιοθήκη: Richard Stallman

Γενικότερα,

για τους πιο γνώστες, μεγάλη συλλογή έργων του

https://archive.org/search?query=Richard+M.+Stallman

τα κείμενα που αναφέρει στον προσωπικό του ιστότοπο

https://stallman.org/#books

Η υιοθέτηση υπηρεσιών cloud ανοιχτού κώδικα κερδίζει σημαντικό έδαφος στην  Ελβετία, μετά από μια καθοριστική οδηγία της Privatim, της Διάσκεψης των Ελβετών Επιτρόπων Προστασίας Δεδομένων. Η νέα αυτή κατευθυντήρια γραμμή σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στη διαχείριση ευαίσθητων δεδομένων από τις δημόσιες αρχές και ενισχύει τη μετάβαση σε ευρωπαϊκές και τοπικά φιλοξενούμενες ψηφιακές υποδομές.

Νέα νομικά πρότυπα για το δημόσιο cloud

Η απόφαση της Privatim, που υιοθετήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2025, ορίζει ότι η χρήση διεθνών ή κυρίως αμερικανικών SaaS υπηρεσιών από δημόσιους φορείς επιτρέπεται μόνο εφόσον τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα κρυπτογραφούνται από τον ίδιο τον φορέα και ο πάροχος της υπηρεσίας δεν έχει καμία πρόσβαση στα κλειδιά κρυπτογράφησης.

H οδηγία εφαρμόζεται σε όλους τους δημόσιους οργανισμούς της χώρας — ομοσπονδιακούς, καντονιακούς και δημοτικούς — και δημιουργεί άμεση ανάγκη συμμόρφωσης. Νέες συμβάσεις ή ανανεώσεις πρέπει να πληρούν τα κριτήρια εξαρχής, ενώ οι υφιστάμενες μη συμβατές υπηρεσίες απαιτούν ταχεία μετάβαση σε εναλλακτικές λύσεις.

Σύμφωνα με τη Δρ. Dominika Blonski, Αντιπρόεδρο της Privatim και Διευθύντρια του Γραφείου Προστασίας Δεδομένων του Καντονιού της Ζυρίχης, η απόφαση αυτή «καθιερώνει ένα ενιαίο νομικό πρότυπο για τη νόμιμη εξωτερική ανάθεση επεξεργασίας ευαίσθητων δημόσιων δεδομένων σε ολόκληρη τη χώρα».

Ο ρόλος του ανοιχτού κώδικα

Μέσα σε αυτό το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο, οι λύσεις cloud ανοιχτού κώδικα αναδεικνύονται ως η πλέον βιώσιμη επιλογή. Το λογισμικό ανοιχτού κώδικα προσφέρει διαφάνεια, δυνατότητα ελέγχου του πηγαίου κώδικα και — κυρίως — πραγματικό έλεγχο των δεδομένων από τον ίδιο τον δημόσιο φορέα, ιδιαίτερα όταν φιλοξενείται τοπικά ή σε ευρωπαϊκούς παρόχους.

Η δυνατότητα αυτο-φιλοξενίας (self-hosting) αποτελεί κρίσιμο πλεονέκτημα, καθώς επιτρέπει στις αρχές να συμμορφώνονται πλήρως με τις απαιτήσεις της ελβετικής νομοθεσίας προστασίας δεδομένων, η οποία είναι εναρμονισμένη με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Προκλήσεις μετάβασης

Παρά τα οφέλη, η μετάβαση δεν είναι χωρίς δυσκολίες. Πολλοί δημόσιοι οργανισμοί είναι βαθιά εξαρτημένοι από κλειστά, ιδιόκτητα οικοσυστήματα λογισμικού, γεγονός που καθιστά τη μεταφορά μεγάλων όγκων δεδομένων — όπως email, αρχεία και ημερολόγια — ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία.

Η Δρ. Blonski επισημαίνει ότι τέτοιες μεταβάσεις απαιτούν εξειδικευμένη τεχνική υποστήριξη και ενεργό ρόλο των αρχών προστασίας δεδομένων. Σε αυτό το πλαίσιο, η Privatim διαβεβαιώνει ότι τα καντονιακά γραφεία είναι διαθέσιμα να παρέχουν καθοδήγηση και συμβουλευτική υποστήριξη στους δημόσιους φορείς

Μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης

Η ελβετική πρωτοβουλία δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Αντίστοιχες ανησυχίες για την ψηφιακή κυριαρχία και την πρόσβαση τρίτων χωρών σε δημόσια δεδομένα έχουν εκφραστεί και από άλλες ευρωπαϊκές αρχές, όπως η Γερμανική Διάσκεψη Αρχών Προστασίας Δεδομένων (DSK) και η Γαλλική CNIL

Πηγή άρθρου: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/

Το SEMIC 2025 στην Κοπεγχάγη επιβεβαίωσε ότι η διαλειτουργικότητα στην ευρωπαϊκή ψηφιακή διακυβέρνηση έχει περάσει σε φάση «υλοποίησης»: από γενικές αρχές και προδιαγραφές, σε επαναχρησιμοποιήσιμα δομικά στοιχεία(building blocks) και κλιμακώσιμα πιλοτικά. Η θεματική “Interoperability for Impact” δεν λειτούργησε ως σύνθημα, αλλά ως πλαίσιο για να μετρηθεί ο αντίκτυπος: πόσο γρήγορα και με ποια ποιότητα μετατρέπεται η πολιτική βούληση σε υπηρεσίες που δουλεύουν για πολίτες και επιχειρήσεις. (Interoperable Europe Portal)

Κρίσιμο σημείο ωρίμανσης είναι ότι, στο περιβάλλον του Interoperable Europe και του θεσμικού του «κλίματος», η διαλειτουργικότητα αντιμετωπίζεται πλέον ως στρατηγική δημόσια υποδομή (public infrastructure), όχι ως τεχνικό παράρτημα έργων πληροφορικής. (Interoperable Europe Portal)

Διαλειτουργικότητα ως δημόσια υποδομή, όχι ως «integration project»

Στις συζητήσεις του SEMIC επανήλθαν τέσσερις έννοιες που, μαζί, περιγράφουν μια πρακτική θεωρία αλλαγής:

1. Semantics / κοινά λεξιλόγια και οντολογίες: χωρίς κοινό σημασιολογικό υπόβαθρο, οι διασυνδέσεις παράγουν «μετάφραση κόστους» και ασυνέπειες (ιδίως διασυνοριακά). (data.europa.eu)
2. AI-driven interoperability: η Τεχνητή Νοημοσύνη(ΤΝ) μπορεί να βοηθήσει στην επιμέλεια μεταδεδομένων, στη χαρτογράφηση πεδίων, στη διαχείριση κανόνων,  αλλά μόνο όταν πατάει πάνω σε ανοικτά σχήματα, ιχνηλασιμότητα και ελέγξιμα τεχνουργήματα(artefacts). (data.europa.eu)
3. Digital-ready policymaking: οι πολιτικές/ρυθμίσεις πρέπει να σχεδιάζονται εξαρχής έτσι ώστε να μπορούν να «κατέβουν» σε διαδικασίες, δεδομένα και κανόνες που εκτελούνται σε συστήματα. (opensource.ellak.gr)
4. GovTech ecosystems: η κλιμάκωση δεν είναι μόνο θέμα τεχνικής αρχιτεκτονικής· είναι θέμα αγοράς, προμηθειών, ρίσκου, συντήρησης και επαναχρησιμοποίησης σε πολλούς φορείς. (data.europa.eu)

Η φράση «digitalisation alone is not enough – we must design for humans» αποκτά έτσι συγκεκριμένο τεχνικό νόημα: ανθρωποκεντρικός σχεδιασμός σημαίνει λιγότερη πολυπλοκότητα, περισσότερη επαναχρησιμοποίηση και υπηρεσίες που δεν “σπάνε” όταν αλλάξει ο ανάδοχος. (data.europa.eu)

GovTech4All: η διαλειτουργικότητα ως μηχανισμός κλιμάκωσης

Η περίπτωση GovTech4All είναι χρήσιμη γιατί μεταφράζει το «impact» σε εργονομική λογική προϊόντος: πιλοτικά που χτίζουν εμπιστοσύνη, τεκμηριώνουν επαναχρησιμοποίηση και, μετά, κλιμακώνουν. Στο SEMIC 2025 παρουσιάστηκε η συνέχεια από SGA1 σε SGA2 και η στόχευση σε pilots που μπορούν να εξελιχθούν σε ευρωπαϊκές λύσεις. (Interoperable Europe Portal)

Τα ολοκληρωμένα pilots του SGA1 (π.χ. cross-border data spaces, assistants για κοινωνικές παροχές, καινοτόμες προμήθειες) δείχνουν κάτι κρίσιμο: το τεχνολογικό artefact είναι απαραίτητο, αλλά ανεπαρκές. Αυτό που καθορίζει τη διάχυση είναι η ύπαρξη ανοικτών προδιαγραφών, διαχειρίσιμων συμβάσεων συντήρησης, και κοινών δομικών μονάδων(components) που επαναχρησιμοποιούνται.

Στο SGA2, η κατεύθυνση γίνεται ακόμη πιο σαφής: marketplaces επαναχρησιμοποιήσιμων components, AI sandboxes για ασφαλή δοκιμή, και rules as code ως γέφυρα ανάμεσα σε πολιτική/νομοθεσία και εφαρμογή. (opensource.ellak.gr)

Digital Commons EDIC: από έργα σε «θεσμικά κοινά» με νομική υπόσταση

Η πιο ενδιαφέρουσα θεσμική εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με τη συζήτηση του SEMIC είναι η δημιουργία του Digital Commons EDIC (DC-EDIC): ένα ευρωπαϊκό νομικό/διακυβερνητικό όχημα για να αναπτύσσονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται διασυνοριακές ψηφιακές υποδομές ως κοινά(commons), με κοινή διακυβέρνηση και νομική προσωπικότητα. (Sovereign Tech Agency)

Το DC-EDIC δεν αφορά απλώς «ακόμη ένα πρόγραμμα». Είναι απάντηση σε ένα πρακτικό πρόβλημα που χρόνια μπλοκάρει τη διαλειτουργικότητα: ποιος συντηρεί τα κοινά components, πώς χρηματοδοτούνται, πώς λαμβάνονται αποφάσεις, και πώς αποφεύγεται το lock-in όταν η τεχνολογία γίνεται κρίσιμη υποδομή. (Sovereign Tech Agency)

Με απλά λόγια, το DC-EDIC δείχνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να αντιμετωπίζει το λογισμικό/υποδομές του δημοσίου όπως αντιμετωπίζει δρόμους ή ενέργεια: χρειάζονται διαρκή συντήρηση, κοινή ιδιοκτησία κανόνων και τεκμηρίωσης, και θεσμική συνέχεια. (Sovereign Tech Agency)

Γιατί το ανοιχτό λογισμικό/υλισμικό είναι «μηχανισμός πολιτικής» και όχι ιδεολογία

Η οικονομική/ποσοτική τεκμηρίωση της ΕΕ είναι σαφής: το ανοικτό λογισμικό και υλισμικό σχετίζονται με τεχνολογική ανεξαρτησία, ανταγωνιστικότητα και καινοτομία, και η πολιτική πρόταση είναι να μειωθεί το κόστος lock-in και να αυξηθεί η επαναχρησιμοποίηση. (Publications Office of the EU)

Η ουσία δεν είναι «δωρεάν λογισμικό». Είναι ότι το OSS/OSH:

• επιτρέπει ελέγξιμη αλυσίδα εφοδιασμού (ιδίως κρίσιμο σε κυβερνητικές υποδομές),
• δημιουργεί τοπική τεχνογνωσία και αγορά υπηρεσιών συντήρησης,
• διευκολύνει κλιμάκωση επειδή το artefact μπορεί να αναπαραχθεί/προσαρμοστεί χωρίς νομικά και τεχνικά εμπόδια. (Publications Office of the EU)

Αυτό το επιχείρημα «δένει» με τις ελληνικές/ευρωπαϊκές συζητήσεις για ανοικτές υποδομές στην ΤΝ: ανοικτές στοίβες υλισμικού/λογισμικού και κοινά ψηφιακά αγαθά ως προϋπόθεση ευρωπαϊκής κυριαρχίας στην υποδομή, όχι μόνο στις εφαρμογές. (openhardware.ellak.gr)

Από τα δίκτυα ως τα process models: το ίδιο μοτίβο επαναχρησιμοποίησης

Το ενδιαφέρον με τις πηγές για open hardware σε δίκτυα και εργαλεία μοντελοποίησης διαδικασιών( process modelling) είναι ότι επιβεβαιώνουν το ίδιο μοτίβο σε διαφορετικά επίπεδα:

• Στα δίκτυα, το «ανοιχτό» μεταφράζεται σε διαφάνεια, ανεξαρτησία προμηθευτών, δυνατότητα τοπικής παραγωγής/συντήρησης και εκπαιδευτική/ερευνητική αξιοποίηση. (Open WiFi)
• Στις διαδικασίες, το ανοικτό μεταφράζεται σε τυποποίηση, τεκμηρίωση και γεφύρωση ανάμεσα σε φυσική γλώσσα και τυπικές αναπαραστάσεις (π.χ. BPMN), κάτι που είναι πρακτικά «digital-ready policymaking». (opensource.ellak.gr)
• Στην ανοικτή υποδομή data centers/edge, πρωτοβουλίες όπως το Open Compute Project δείχνουν πώς η τυποποίηση ανοικτών προδιγραφών διευκολύνει επαναχρησιμοποίηση και κλιμάκωση. (openhardware.ellak.gr)
• Στα «ψηφιακά δημόσια αγαθά», η συμμετοχή φορέων όπως η Mozilla στο Digital Public Goods Alliance επιβεβαιώνει ότι το οικοσύστημα ωριμάζει οργανωτικά: ανοικτά πρότυπα, ανοικτός κώδικας και «μη πρόκληση βλάβης» ως πολιτικές αρχές. (opensource.ellak.gr)
• Στην ΤΝ, η ανάδειξη πλήρως ανοικτών, πολύγλωσσων μοντέλων (π.χ. για τοπική/εξειδικευμένη ανάπτυξη) συνδέεται με την ανάγκη τοπικά, ελεγχόμενων και προσαρμόσιμων λύσεων στο δημόσιο. (opensource.ellak.gr)

Συμπεράσματα πολιτικής: πέντε πρακτικές κινήσεις για “interoperability for impact”

Αν το SEMIC 2025 και το GovTech4All συμπυκνώνονται σε μία πρόταση, είναι η εξής: η διαλειτουργικότητα χρειάζεται θεσμούς συντήρησης και κοινά artefacts, όχι μόνο έργα integration.

Πέντε κινήσεις υψηλής απόδοσης για δημόσιους φορείς και ευρωπαϊκά προγράμματα:

1. Ορισμός “reusable by default”: κάθε νέο σύστημα να παράγει επαναχρησιμοποιήσιμα components (APIs, schemas, vocabulary mappings) με ανοικτές άδειες. (Publications Office of the EU)
2. Rules as Code ως ελάχιστο επίπεδο ωρίμανσης για νέες ρυθμίσεις/διαδικασίες που στοχεύουν σε αυτοματοποίηση. (opensource.ellak.gr)
3. Θεσμική συντήρηση μέσω κοινών σχημάτων (π.χ. EDICs): εκεί που οι υποδομές είναι κρίσιμες, να μην εξαρτώνται από τον κύκλο ζώης των έργων και αναδόχους. (Sovereign Tech Agency)
4. Ανοικτές υποδομές (hardware + software) σε κρίσιμα σημεία: δίκτυα, στα άκρα(edge) και υπολογιστικά κέντα για ανθεκτικότητα και ανεξαρτησία από ένα προμηθευτή. (openhardware.ellak.gr)
5. Ασφαλείς χώροι δοκιμών (sandboxes) για AI στον δημόσιο τομέα με έμφαση σε ελεγκσιμότητα(auditability), τεκμηρίωση και συμβατότητα με ανοικτά πρότυπα. (opensource.ellak.gr)

Με αυτή την έννοια, το μήνυμα του SEMIC 2025 είναι πράγματι «βαθιά πολιτικό», αλλά με πρακτικό περιεχόμενο: η ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία δεν θα κριθεί από μεμονωμένες εφαρμογές, αλλά από το αν η Ευρώπη θα χτίσει και θα συντηρήσει ανοικτά, επαναχρησιμοποιήσιμα και θεσμικά προστατευμένα ψηφιακά κοινά. (Ψηφιακή Στρατηγική Ευρώπης)

—

Κύριες πηγές για αυτό το άρθρο:

• GovTech4All at SEMIC 2025 (Interoperable Europe Portal)
  Τεκμηριώνει τα pilots (SGA1/SGA2) και το «interoperability for impact» στο SEMIC 2025, https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eugovtech/news/govtech4all-semic-2025,
• PRESS RELEASE: DIGITAL COMMONS EDIC – OCTOBER 2025 (Sovereign Tech Agency)
  Πρωτογενής πηγή για την έναρξη/λογική του Digital Commons EDIC και τον ρόλο του ως μηχανισμού κοινών, ανοικτών υποδομών, https://www.sovereign.tech/public/press/2025-10-29-Press-Release-Sovereign-Tech-Agency-EDIC-Digital-Commons.pdf,
• The impact of open source software and hardware on technological independence, competitiveness and innovation in the EU economy – Final study report (Publications Office of the EU, 2021)
  Παρέχει ποσοτική/οικονομική τεκμηρίωση για OSS/OSH: επιδράσεις σε ανταγωνιστικότητα, και συστάσεις πολιτικής (μείωση lock-in, ψηφιακή αυτονομία), https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/29effe73-2c2c-11ec-bd8e-01aa75ed71a1/language-en,
• Ανοιχτό Υλισμικό και Λογισμικό για την Τεχνητή Νοημοσύνη: Η Μεγάλη Πρόκληση και Ευκαιρία για την Ευρωπαϊκή Ένωση (openhardware.ellak.gr)
  Συνδέει την «ευρωπαϊκή κυριαρχία» στην ΤΝ με ανοικτές στοίβες υλισμικού/λογισμικού και κοινά ψηφιακά αγαθά, https://openhardware.ellak.gr/2025/11/18/2553/,
• Open hardware δρομολογητές και switches: από την ιδέα στην πράξη (openhardware.ellak.gr)
  Παρουσιάζει πρακτικές διαδρομές από concept σε υλοποίηση για open hardware στο δικτυακό edge (routers/switches), https://openhardware.ellak.gr/2025/10/21/open-hardware-dromologites-ke-switches-apo-tin-idea-stin-praxi/,
• Πώς το Ανοιχτό Λογισμικό BPMN Assistant και η Τεχνητή Νοημοσύνη βοηθούν στη Μοντελοποίηση Διαδικασιών (opensource.ellak.gr)
  Τεκμηριώνει πώς OSS + AI εργαλεία υποστηρίζουν “digital-ready policymaking” μέσω μοντελοποίησης/τυποποίησης διαδικασιών, https://opensource.ellak.gr/2025/11/26/pos-to-anichto-logismiko-bpmn-assistant-ke-i-techniti-noimosini-voithoun-sti-montelopiisi-diadikasion/,
• Το όραμα της ανοικτής υποδομής: Open Compute Project (OCP) (openhardware.ellak.gr)
  Εξηγεί το OCP ως μοχλό «ανοικτής υποδομής» (designs/standards) που διευκολύνει επαναχρησιμοποίηση και κλιμάκωση, https://openhardware.ellak.gr/2025/11/20/to-orama-tis-aniktis-ipodomis-open-compute-project-ocp/,
• Mozilla και Ψηφιακά Δημόσια Αγαθά: Ένα ακόμη βήμα προς ένα ανοιχτό, δημοκρατικό ψηφιακό οικοσύστημα (opensource.ellak.gr)
  Συνδέει τον ρόλο οργανισμών/κοινοτήτων με το οικοσύστημα Digital Public Goods και τη λογική «share & reuse» στο δημόσιο, https://opensource.ellak.gr/2025/11/13/mozilla-joins-the-digital-public-goods-alliance/,
• OpenHardware.io: Η Δύναμη του Ανοιχτού Υλικού στα Δίκτυα (openwifi.ellak.gr)
  Εστιάζει στο open hardware ως παράγοντα ανθεκτικότητας/αυτονομίας στα δίκτυα και στη δημιουργία τοπικής τεχνογνωσίας, https://openwifi.ellak.gr/2025/10/24/openhardware-io-i-dinami-tou-anichtou-ilikou-sta-diktia/,
• Apertus AI: Ένα πλήρως ανοιχτό πολύγλωσσο μοντέλο για τοπική και εξειδικευμένη ανάπτυξη (opensource.ellak.gr)
  Τεκμηριώνει τη σημασία των ανοικτών (πολύγλωσσων) μοντέλων για on-prem/τοπικές, προσαρμόσιμες εφαρμογές στο δημόσιο, https://opensource.ellak.gr/2025/12/02/apertus-ai-ena-pliros-anichto-poliglosso-montelo-gia-topiki-ke-exidikevmeni-anaptixi/.

Η ομάδα διοργάνωσης του Πανελλήνιου συνεδρίου FOSSCOMM (Free and Open Source Software Communities Meeting) 2025 ευχαριστεί όλους τους συμμετέχοντες για την παρουσία τους και απευθύνει κάλεσμα προς ομάδες φοιτητών, οι οποίες σε συνεργασία με μέλη ακαδημαϊκής κοινότητας μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις για την διοργάνωση του επόμενου συνεδρίου. Οι προτάσεις θα πρέπει να χωρίζονται σε 3 υπο-ενότητες, οι οποίες θα είναι οι παρακάτω.

Οργανωτική Ομάδα

• Τα ονόματα των φοιτητών και μελών ΔΕΠ που θα συμμετέχουν την οργανωτική επιτροπή. Τα ονόματα των στελεχών από φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Επιμελητήρια, συλλογικούς φορείς επιχειρήσεων, κοινοτήτων ανοιχτού λογισμικού καθώς στελέχη που συμμετέχουν ενεργά σε open source projects.

Τόπος Διοργάνωσης

• Πόλη που θα λάβει χώρα η διοργάνωση.
• Υποψήφιοι χώροι για την φιλοξενία του συνεδρίου (π.χ πανεπιστήμιο της πόλης, πολιτιστικό κέντρο, ξενοδοχείο, κ.τ.λ).
• Χωρητικότητα των χώρων (μέγεθος και πλήθος αιθουσών, χώροι για booths – posters).
• Προτεινόμενη ημερομηνία διοργάνωσης.
• H ενδεικτική δομή του διημερου προγράμματος, με την προτεινόμενη θεματολογία ανα ενότητα ( sessions ) και πρόβλεψη μιας ενότητας στα αγγλικά που θα απευθύνεται στις κοινότητες του ανοιχτού λογισμικού της ευρύτερης περιοχής( Βαλκάνια, Τουρκία, Μέση Ανατολή & χώρες της Μεσογείου).
• Μιας και υπάρχει η πιθανότητα να διεξαγωγής της FOSSCOMM διαδικτυακά, θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα διαδικτυακής φιλοξενίας μέσω λογισμικού τηλεδιασκέψεων ανοιχτού κώδικα (π.χ Big Blue Button, Matrix, Element, Jitsi κτλ)

Πρόσθετες πληροφορίες

• Τρόπος πρόσβασης στην πόλη διοργάνωσης (πλοία, αεροπλάνα, συχνότητα δρομολογίων).
• Τρόπος πρόσβασης στο χώρο διοργάνωσης.
• Προσβασιμότητα των χώρων από ΑμεΑ.
• Προσβασιμότητα στο διαδίκτυο.
• Πρόσβαση σε χώρους εστίασης.
• Τρόποι χρήσης των διαδικτυακών εφαρμογών στην οργάνωση του συνεδρίου.

Για την οργανωτική επιτροπή παρέχονται τα εξής:

• ένα VM Debian με webserver και βάση δεδομένων (nginx/php/mariadb) με WordPress για να σχεδιάσετε και να εγκαταστήσετε τον δικτυακό σας τόπο.
• Διαχείριση Προτάσεων για ομιλίες και εργαστήρια: για παρουσιάσεις και του προγράμματος το εργαλείο pretalx.org (pretalx.fossscomm.gr)

Οι προτάσεις θα πρέπει να είναι ολοκληρωμένες και να αποστέλλονται στο info@fosscomm.gr.

Η ομάδα διοργάνωσης της FOSSCOMM 2025.

This is a quick notes post about the recent Chaos Computer Congress. It was nice to participate again after two years.

Talks

• All Sorted by Machines of Loving Grace? "AI", Cybernetics, and Fascism and how to Intervene
  The talk explores the roots of today's tech fascism and its love for tech. Full of nice rants.

• A post-American, enshittification-resistant internet
  A very condensed talk, in the usual style of Cory Doctorow. A bit optimistic, but the whole analysis definitely worths it. I loved the phrase "Time to seize the means of computation!".

• AI Agent, AI Spy
  Based on a Signal Foundation research. How AI compromises the trust we usually have on operating systems. Very critical when you are relying on end-to-end encryption, making the assumption that you can trust both ends.

• Coding Dissent: Art, Technology, and Tactical Media
  Artistic practices that engage with sociotechnical systems through tactical interventions. Showcasing certain Art/Tech projects with political impact.

• Suing spyware in Europe: news from the front!
  The current status of the legal action against European governments using spyware (like Pegasus and Predator) to spy on people.

Self-organized sessions

• Repressions and Surveillance of Pro-Palestine Speech in Germany
  An overview of how German authorities have engaged in systematic repression of Pro-Palestine speech. With a reference to a new Berlin law that allows police to physically compromoise devices by intruding into private homes.

• Running a NGO on FreeSoftware
  Fascillitated by FSFE to showcase what kind software is being used for day to day operations. Many other tech people from other NGOs participated in the discussion. Common struggles on getting away from big tech companies.

• Tales of apartheid
  Stories of a Palestinian Israeli citizen on what Apartheid actually looks like.

Projects

Some quick links on projects and ideas captured in my notes based on discussions during the Congress.

• AI War Cloud αn interactive database exploring the connection of tech companies with military operations and warfare. This was set up as an interactive installation during the Congress.
• I was reminded again about Tor Snowflake proxy project. Something we could fairly easily set up on LibreOps.
• plaintext, yet another chat project. This one aims on being a decentralized social network that uses plain text files over HTTP.
• Solarpunk missions, that run through out the Congress but can be an inspiration for future projects.
• Anubis AI firewall. If your website is suffering from excessive AI bots scraping.
• Congress Checklist could be handy for the next one ;)

Τεχνική υποδομή, κοινότητες και άδειες ως θεμέλια ψηφιακής κυριαρχίας

Στα έργα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, ο κώδικας είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Κάτω από αυτόν βρίσκεται ένα ολόκληρο οικοσύστημα εργαλείων, βιβλιοθηκών και υποδομών που καθορίζουν πώς ένα σύστημα αναπτύσσεται, πώς ελέγχεται, πώς λειτουργεί στην πράξη και, κυρίως, πώς συντηρείται σε βάθος χρόνου. Για τον δημόσιο τομέα, αυτή η τεχνική στοίβα δεν είναι απλώς μέσο παραγωγικότητας, αποτελεί κρίσιμη υποδομή διακυβέρνησης.

Οι μονάδες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, είτε προδιαγράφουν έργα που θα υλοποιηθούν από αναδόχους είτε αναπτύσσουν λογισμικό εσωτερικά, λαμβάνουν αποφάσεις με ορίζοντα δεκαετίας. Δημόσια πληροφοριακά συστήματα δεν αντικαθίστανται εύκολα. Συνδέονται με νομοθεσία, διοικητικές διαδικασίες, μητρώα και δικαιώματα πολιτών. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή τεχνολογιών που δεν μπορούν να ελεγχθούν ή που ενδέχεται να «κλείσουν» στο μέλλον μετατρέπεται σε σοβαρό θεσμικό ρίσκο.

Το ανοιχτό λογισμικό προσφέρει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: προβλεψιμότητα. Ο κώδικας είναι ορατός, οι μηχανισμοί λειτουργίας κατανοητοί και η γνώση δεν ανήκει σε έναν προμηθευτή. Όταν ένα έργο βασίζεται σε ώριμα ανοιχτά λογισμικά με μεγάλες κοινότητες προγραμματιστών, το κράτος γνωρίζει ότι το σύστημα δεν εξαρτάται από την εμπορική πορεία μιας εταιρείας ή από μια κλειστή τεχνολογική επιλογή.

Αυτή η λογική αποτυπώνεται και στις ελληνικές οδηγίες ανάπτυξης ψηφιακών υπηρεσιών, όπως έχουν διαμορφωθεί στο πλαίσιο του DigiGov. Η υιοθέτηση ευέλικτων (agile) μεθοδολογιών, με μικρούς κύκλους ανάπτυξης, συχνή ανατροφοδότηση και συνεχή βελτίωση, προϋποθέτει εργαλεία που είναι ανοιχτά, ελέγξιμα και εύκολα επεκτάσιμα. Agile ανάπτυξη χωρίς ανοιχτό λογισμικό καταλήγει συχνά σε κλείδωμα γνώσης και τεχνολογίας, ακυρώνοντας τα οφέλη της μεθοδολογίας.

Ωστόσο, δεν είναι όλα τα ανοιχτά λογισμικά ίδια. Για τον δημόσιο τομέα, δεν αρκεί ο κώδικας να είναι διαθέσιμος. Απαιτείται το λογισμικό να είναι βιώσιμο, να υποστηρίζεται από ενεργή κοινότητα και να διατίθεται με άδεια που διασφαλίζει ότι θα παραμείνει πάντα ανοιχτό, όπως οι άδειες:  MIT, APACHE, GPL & EUPL. Αυτά τα τρία στοιχεία: βιωσιμότητα, κοινότητα, άδεια, είναι εξίσου σημαντικά με τη λειτουργικότητα.

Η σημασία αυτή αναδεικνύεται και στις πρακτικές ανάπτυξης που εφαρμόζονται στο ΕΔΥΤΕ και σε άλλους φορείς του δημοσίου τομέα. Η δυνατότητα ένας νέος προγραμματιστής, ένας νέος ανάδοχος ή μια νέα ομάδα να κατανοήσει γρήγορα το έργο, προϋποθέτει καθαρή τεκμηρίωση, ανοιχτά αποθετήρια, κοινά εργαλεία και τυποποιημένες διαδικασίες. Όλα αυτά είναι πολύ δυσκολότερα, αν όχι αδύνατα, όταν το έργο βασίζεται σε κλειστές πλατφόρμες ή σε ιδιόκτητα εργαλεία.

Η διεθνής εμπειρία, αλλά και η ελληνική πρακτική, δείχνουν ότι έργα που βασίζονται σε «μικρά», απομονωμένα ή ελεγχόμενα από έναν προμηθευτή ανοιχτά λογισμικά συχνά καταλήγουν σε έμμεσο κλείδωμα(vendor lock-in). Αντίθετα, έργα που χτίζονται πάνω σε ευρέως διαδεδομένα έργα ανοιχτού λογισμικού μπορούν να συντηρηθούν, να επεκταθούν και να μεταβιβαστούν σε άλλους αναδόχους χωρίς απώλεια γνώσης, κάτι που αποτελεί βασική απαίτηση της δημόσιας λογοδοσίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποφυγή χρήσης πολλαπλών λογισμικών(overtooling). Στον δημόσιο τομέα, η πολυπλοκότητα είναι εχθρός της βιωσιμότητας. Πολύπλοκες στοίβες εργαλείων αυξάνουν το κόστος εκπαίδευσης, δυσκολεύουν τη συντήρηση και καθιστούν το έργο ευάλωτο σε αλλαγές προσωπικού. Μια μικρή, συνεκτική στοίβα εργαλείων ανοιχτού λογισμικού, βασισμένη σε καθιερωμένα εργαλεία με μεγάλες κοινότητες, είναι πολύ πιο ανθεκτική στο χρόνο και ευθυγραμμίζεται με τις κατευθύνσεις του DigiGov για απλές, επαναχρησιμοποιήσιμες λύσεις.

Η συζήτηση αυτή αποκτά νέα διάσταση με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τα «AI-first» εργαλεία ανάπτυξης υπόσχονται θεαματική αύξηση παραγωγικότητας, αλλά συχνά ενσωματώνουν την ΤΝ στον πυρήνα της πλατφόρμας. Αυτό σημαίνει εξάρτηση από συγκεκριμένα μοντέλα, αλγορίθμους και συχνά εμπορικές υπηρεσίες. Για τον δημόσιο τομέα, αυτή η εξάρτηση είναι προβληματική τόσο από άποψη ελέγχου δεδομένων όσο και από άποψη λογοδοσίας.

Αντίθετα, τα ώριμα ανοιχτά λογισμικά αντιμετωπίζουν την ΤΝ ως προαιρετικό, υποβοηθητικό επίπεδο. Ο πυρήνας παραμένει προκαθορισμένος(deterministic), ελέγξιμος και πλήρως λειτουργικός χωρίς ΤΝ. Τα μοντέλα μπορούν να αλλάξουν ή να αφαιρεθούν χωρίς να καταρρεύσει το σύστημα. Αυτή η αρχιτεκτονική επιλογή είναι κρίσιμη για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των δημόσιων έργων και συνάδει με τη σταδιακή, ελεγχόμενη εισαγωγή καινοτομιών που προτείνεται και από το DigiGov.

Για τις μονάδες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης του δημοσίου τομέα, όλα τα παραπάνω συγκλίνουν σε ένα σαφές συμπέρασμα: τα έργα που προδιαγράφονται ή αναπτύσσονται εσωτερικά θα πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά σε βιώσιμα ανοιχτά λογισμικά, με ενεργές κοινότητες και άδειες που αποκλείουν την ιδιωτικοποίηση του κώδικα στο μέλλον. Αυτό δεν είναι ιδεολογική επιλογή. Είναι πρακτική στρατηγική για τον έλεγχο κόστους, τη διασφάλιση της ασφάλειας και την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας του κράτους.

Η εμπειρία δείχνει ότι ένα κράτος που επενδύει σε τέτοιες τεχνολογίες δεν είναι απλός καταναλωτής λύσεων. Είναι οργανισμός που χτίζει γνώση, διατηρεί επιλογές και μπορεί να προσαρμόζεται στις τεχνολογικές αλλαγές χωρίς να χάνει τον έλεγχο των ψηφιακών του υποδομών.

Αναφορές στο DigiGov:

• Agile Development in Greek Public Sector (DigiGov GRNET): Κατευθυντήριες γραμμές για ευέλικτη ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών με έμφαση στη βιωσιμότητα. https://devs.digigov.grnet.gr/docs/agile
• Developer Onboarding Guidelines (DigiGov GRNET): Πρακτικές ένταξης ομάδων ανάπτυξης με έμφαση σε ανοιχτά εργαλεία και τεκμηρίωση. https://devs.digigov.grnet.gr/docs/Onboarding/intro

Ενδεικτικά εργαλεία ανοιχτού λογισμικού:

• GitLab Community Edition: Ενοποιημένη διαχείριση κώδικα, CI/CD και ιχνηλασιμότητας, https://about.gitlab.com/install/
• Spring Boot: Σταθερό backend framework με τεράστια κοινότητα, https://spring.io/projects/spring-boot
• Django REST Framework: Καθαρή, ώριμη ανάπτυξη REST υπηρεσιών, https://www.django-rest-framework.org/
• React: Βιώσιμο frontend οικοσύστημα με μακροχρόνια υποστήριξη, https://react.dev/
• PostgreSQL: Αξιόπιστη βάση δεδομένων με δεκαετίες ανάπτυξης, https://www.postgresql.org/
• Keycloak: Ανοιχτή διαχείριση ταυτότητας χωρίς vendor lock-in, https://www.keycloak.org/
• Docker: Τυποποίηση περιβαλλόντων ανάπτυξης και παραγωγής, https://www.docker.com/
• StarCoder ή qwen3lm: Ανοιχτά LLM για υποβοήθηση ανάπτυξης κώδικα: https://huggingface.co/bigcode/starcoder / https://qwen3lm.com/ 

Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ), θα καταθέσει αίτηση να συμμετέχει και στο φετινό  πρόγραμμα Google Summer of Code 2026 ως mentor organization, και θα στηρίξει έργα ανοιχτού κώδικα από φοιτητές , ερευνητές ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.

To GSoC προσφέρει σε φοιτητές και νέους προγραμματιστές από όλο τον κόσμο την ευκαιρία να συμβάλουν σε ένα έργο ανοιχτού κώδικα και να μάθουν πώς είναι να εργάζονται σε ένα περιβάλλον ανάπτυξης ανοιχτού λογισμικού. Κάθε καλοκαίρι συμμετέχουν στο GSoC χιλιάδες φοιτητές από όλο τον κόσμο αποκομίζοντας σημαντικές εμπειρίες, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην ανάπτυξη δημοφιλών έργων ανοικτού λογισμικού. To GSoC υλοποιείται σε παγκόσμιο επίπεδο και από το 2005 που ξεκίνησε έχουν συμμετάσχει σε αυτό περισσότεροι από 23.000 φοιτητές από 123 χώρες με αποτέλεσμα να παραχθούν περισσότερες από 48.000.000 γραμμές κώδικα για 1000+ οργανισμούς ανοιχτού λογισμικού.

Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ, eellak.gr) συμμετείχε στο GSOC με 9 έργα το 2025 και τo 2024 ,  7 έργα το 2023 , 9 έργα το 2022,  10 έργα το 2021, με 13 έργα ανοιχτού κώδικα το 2019, 10 έργα το 2018 και με 4 έργα το 2017.

Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών(ΕΕΛΛΑΚ) καλεί τα μέλη της ακαδημαϊκής-ερευνητικής κοινότητας σε συνεργασία με φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα να προτείνουν επεκτάσεις έργων ανοιχτού κώδικα που χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ελλάδα για να ενταχθούν στο Google Summer of Code 2026, συμπληρώνοντας αυτή τη φόρμα μέχρι τις 31/01/2026.

Από τα ανοιχτά πρότυπα στη θεσμική μνήμη της διοίκησης

Στο opengov.ellak.gr έχει αναδειχθεί επανειλημμένα ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση δεν είναι πρωτίστως ζήτημα λογισμικού, αλλά ζήτημα κανόνων, προτύπων και διοικητικής ικανότητας. Η εμπειρία από μητρώα, υποδομές και απλοποιήσεις διαδικασιών δείχνει ότι τα περισσότερα προβλήματα δεν προκύπτουν στο στάδιο της υλοποίησης, αλλά πολύ νωρίτερα: στο πώς αναλύονται, περιγράφονται και τεκμηριώνονται οι διαδικασίες του δημόσιου τομέα.

Η εμπειρία αυτή δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Στην Εσθονία, η ψηφιακή μετάβαση του κράτους βασίστηκε εξαρχής σε ρητή μοντελοποίηση διαδικασιών, σαφή APIs και θεσμικά μητρώα, πριν την ανάπτυξη εφαρμογών. Η επιτυχία της πλατφόρμας X-Road δεν οφείλεται σε κάποιο «έξυπνο» σύστημα, αλλά στο γεγονός ότι οι ρόλοι, οι ροές και οι ευθύνες είχαν καταγραφεί με ανοιχτά πρότυπα και ελέγχονταν από τη διοίκηση.

Οι αναλυτές και οι σχεδιαστές αποτελούν τον κρίσιμο, αλλά συχνά αόρατο, πυλώνα της ψηφιακής πολιτικής. Είναι αυτοί που μεταφράζουν τον νόμο σε διοικητική ροή, την πολιτική απόφαση σε λειτουργική απαίτηση και την οργανωτική πραγματικότητα σε μοντέλα που μπορούν να υλοποιηθούν. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούν δεν είναι ουδέτερα. Καθορίζουν αν αυτή η γνώση θα παραμείνει στον δημόσιο τομέα ή αν θα «κλειδωθεί» σε έγγραφα και μορφότυπους που ελέγχει ένας ανάδοχος.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γαλλίας, όπου η Διεύθυνση Ψηφιακού Μετασχηματισμού(DINUM) προώθησε συστηματικά τη χρήση ανοιχτών εργαλείων τεκμηρίωσης και μοντελοποίησης για τον σχεδιασμό δημόσιων υπηρεσιών. Ο στόχος δεν ήταν απλώς η εξοικονόμηση κόστους, αλλά η διασφάλιση ότι οι προδιαγραφές παραμένουν αναγνώσιμες και ελέγξιμες από το ίδιο το κράτος, ανεξάρτητα από τον ανάδοχο που υλοποιεί.

Η συζήτηση για τα ανοιχτά πρότυπα, που έχει αναπτυχθεί εκτενώς από τον Οργανισμό Ανοιχτών Τεχνολογιών(ΕΕΛΛΑΚ), βρίσκει εδώ τη φυσική της συνέχεια. Τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού για αναλυτές και σχεδιαστές είναι ο πρακτικός μηχανισμός με τον οποίο τα ανοιχτά πρότυπα γίνονται καθημερινή πρακτική. Δεν αρκεί να ορίζεται ότι μια διαδικασία ή ένα API θα είναι «ανοιχτό». Πρέπει και τα εργαλεία με τα οποία περιγράφεται να επιτρέπουν διαφάνεια, έλεγχο και επαναχρησιμοποίηση.

Στη Γερμανία, για παράδειγμα, το πρόγραμμα ψηφιοποίησης διοικητικών διαδικασιών (Onlinezugangsgesetz) ανέδειξε ότι η έλλειψη κοινών, ανοιχτών εργαλείων ανάλυσης οδήγησε σε κατακερματισμό προδιαγραφών μεταξύ ομόσπονδων κρατιδίων. Τα μεταγενέστερα βήματα εστίασαν ακριβώς στην ανάγκη κοινής μεθοδολογίας και κοινών εργαλείων σχεδιασμού, ώστε η γνώση να μην παραμένει τοπική και μη επαναχρησιμοποιήσιμη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η τεκμηρίωση δεν είναι απλώς συνοδευτικό υλικό ενός έργου. Είναι θεσμική μνήμη. Όταν η ανάλυση απαιτήσεων, οι διοικητικές ροές και οι κανόνες αποφάσεων καταγράφονται σε ανοιχτές, αναγνώσιμες μορφές, μπορούν να αξιοποιηθούν από άλλους φορείς, να ελεγχθούν από ελεγκτικούς μηχανισμούς και να επιβιώσουν αλλαγές προσώπων και κυβερνήσεων. Αυτό αποτελεί βασική αρχή της ανοικτής διακυβέρνησης και έχει αναγνωριστεί και από θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του European Interoperability Framework.

Η πρόσφατη συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη καθιστά αυτή τη διάκριση ακόμη πιο κρίσιμη. Τα «AI-first» εργαλεία υπόσχονται αυτόματη παραγωγή απαιτήσεων ή διαδικασιών. Ωστόσο, όπως έχει επισημανθεί και σε συζητήσεις στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, η διοικητική λογική στον δημόσιο τομέα δεν μπορεί να είναι πιθανοκρατική. Οι αποφάσεις πρέπει να είναι αιτιολογημένες, επαναλήψιμες και ελέγξιμες.

Οι χώρες που προηγούνται στη συνετή χρήση ΤΝ, όπως η Φινλανδία, υιοθετούν μια σαφή αρχή: η ΤΝ λειτουργεί επικουρικά, για σύνοψη, αναζήτηση και έλεγχο συνέπειας, αλλά όχι ως υποκατάστατο της ανάλυσης και του σχεδιασμού. Ο πυρήνας της διοικητικής γνώσης παραμένει σε μοντέλα και κείμενα που ελέγχονται από ανθρώπους.

Τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού που βασίζονται σε μοντέλα και κείμενα επιτρέπουν ακριβώς αυτό που διαχρονικά προτείνει η ΕΕΛΛΑΚ: ψηφιακές υποδομές που υπηρετούν τη διοίκηση και όχι το αντίστροφο. Η ανάλυση και ο σχεδιασμός παραμένουν υπό τον έλεγχο έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης και δεν εκχωρούνται σε αδιαφανείς αλγορίθμους.

Η επιλογή εργαλείων, ιδίως σε συνδυασμό με την Τεχνητή Νοημοσύνη, δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πράξη ψηφιακής πολιτικής. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα κράτος που απλώς «αγοράζει λύσεις» και σε ένα κράτος που χτίζει διαχρονική διοικητική ικανότητα, όπως δείχνουν τα παραδείγματα των ευρωπαϊκών χωρών που επένδυσαν πρώτα στην ανάλυση και μετά στην τεχνολογία.

Προτεινόμενα εργαλεία:

• Flowable, Ελέγξιμη μοντελοποίηση διαδικασιών και αποφάσεων
  https://flowable.com/open-source/
• Wiki.js, Θεσμική τεκμηρίωση σε ανοιχτό, αναγνώσιμο μορφότυπο
  https://js.wiki
• PlantUML, Αναπαραγώγιμα διαγράμματα ως κείμενο
  https://plantuml.com
• OpenAPI Tools, Επαναχρησιμοποιήσιμες προδιαγραφές διαλειτουργικότητας, https://openapi.tools/
• Penpot, Ανοιχτός σχεδιασμός υπηρεσιών χωρίς ιδιόκτητα εργαλεία
  https://penpot.app

Ενδεικτικές Παραπομπές / Ευρωπαϊκή Εμπειρία:

Εσθονία 

Estonian Digital Agenda 2030
https://www.mkm.ee/en/objectives-activities/digital-and-connectivity/digital-agenda-2030
Εθνική στρατηγική που τεκμηριώνει τον ρόλο της ανάλυσης, των μητρώων και της διαλειτουργικότητας.

X-Road White Paper (Government of Estonia)
https://e-estonia.com/wp-content/uploads/whitepaper-x-road-2020.pdf
Επίσημη τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής διαλειτουργικότητας με έμφαση σε σαφή APIs και ρόλους.

Γαλλία

DINUM – Politique de la donnée, des algorithmes et des codes sources
https://www.numerique.gouv.fr/politiques-publiques/politique-de-la-donnee/
Θεσμικό πλαίσιο για διαφάνεια, τεκμηρίωση και ανοιχτό κώδικα στον σχεδιασμό δημοσίων υπηρεσιών.

Référentiel Général d’Amélioration de l’Accessibilité (RGAA)
https://www.numerique.gouv.fr/publications/rgaa-accessibilite/
Επίσημο πλαίσιο που συνδέει σχεδιασμό υπηρεσιών με ελέγξιμες προδιαγραφές.

Γερμανία

Onlinezugangsgesetz (OZG) – Federal Ministry of the Interior
https://www.onlinezugangsgesetz.de
Νομοθετικό πλαίσιο ψηφιοποίησης διοικητικών υπηρεσιών, με έμφαση στη μεθοδολογία και τον συντονισμό.

Föderale IT-Architekturrichtlinie
https://www.it-planungsrat.de/SharedDocs/Downloads/DE/it-architekturrichtlinie.pdf
Οδηγία για κοινή αρχιτεκτονική και εργαλεία σχεδιασμού στη δημόσια διοίκηση.

Φινλανδία 

Finnish National AI Programme (AuroraAI)
https://valtioneuvosto.fi/en/marin/government-programme/digitalisation
Εθνική προσέγγιση ΤΝ με σαφή διάκριση υποβοήθησης και ανθρώπινης ευθύνης.

Ethical Guidelines for the Use of AI in Public Administration
https://julkaisut.valtioneuvosto.fi/handle/10024/162861
Επίσημες κατευθυντήριες γραμμές για ερμηνευσιμότητα και λογοδοσία.

Ευρωπαϊκή Ένωση

European Interoperability Framework (EIF)
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/european-interoperability-framework
Κεντρικό πλαίσιο για ανοιχτά πρότυπα, τεκμηρίωση και θεσμική μνήμη.

European Commission – Open Source Software Strategy
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/open-source-software-strategy
Αναγνωρίζει το ανοιχτό λογισμικό ως εργαλείο διοικητικής ικανότητας.

ΟΟΣΑ

OECD Digital Government Policy Framework
https://www.oecd.org/governance/digital-government/
Τεκμηριώνει ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμών και ικανοτήτων.

Υποβοήθηση ή υποκατάσταση; Το όριο που καθορίζει τη διοικητική λογοδοσία

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) έχει εισέλθει δυναμικά στον δημόσιο διάλογο ως υπόσχεση ριζικού εκσυγχρονισμού της δημόσιας διοίκησης άμεσα ή έμμεσα από τους ίδιους τους δημοσίους υπαλλήλους που τη χρησιμοποιούν ιδιωτικά. Από την αυτοματοποίηση διαδικασιών έως την υποστήριξη αποφάσεων, οι εφαρμογές που προτείνονται είναι πολλές και συχνά εντυπωσιακές. Ωστόσο, για τον δημόσιο τομέα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα χρησιμοποιηθεί ΤΝ, αλλά πώς και σε ποιον ρόλο.

Στο opengov.ellak.gr έχει αναδειχθεί διαχρονικά ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή υιοθέτηση τεχνικών λύσεων. Είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμών, κανόνων και λογοδοσίας. Υπό αυτό το πρίσμα, η διάκριση μεταξύ “AI-first” και “AI-compatible” προσεγγίσεων αποκτά κεντρική πολιτική σημασία.

Η AI-first προσέγγιση τοποθετεί την ΤΝ στον πυρήνα της λειτουργίας των συστημάτων. Οι διαδικασίες, οι ροές εργασίας ή ακόμη και οι προτάσεις αποφάσεων παράγονται δυναμικά από μοντέλα, των οποίων η εσωτερική λογική είναι στατιστική και συχνά μη ερμηνεύσιμη. Σε περιβάλλοντα ιδιωτικού τομέα ή πειραματισμού, αυτή η προσέγγιση μπορεί να είναι αποδεκτή. Στον δημόσιο τομέα, όμως, εγείρει θεμελιώδη προβλήματα.

Η δημόσια διοίκηση οφείλει να λειτουργεί με κανόνες που είναι προβλέψιμοι, αιτιολογημένοι και ελέγξιμοι. Κάθε διοικητική πράξη πρέπει να μπορεί να εξηγηθεί, να αναπαραχθεί και να ελεγχθεί από τον πολίτη, τη δικαιοσύνη και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Η ανάθεση κρίσιμων λειτουργιών σε πιθανοκρατικά μοντέλα, των οποίων η συμπεριφορά μπορεί να αλλάζει με την εκπαίδευση ή τα δεδομένα εισόδου, υπονομεύει αυτή τη βασική αρχή.

Αντίθετα, η AI-compatible προσέγγιση αντιμετωπίζει την ΤΝ ως υποστηρικτικό επίπεδο και όχι ως υποκατάστατο της διοικητικής λογικής. Οι κανόνες, οι διαδικασίες και οι αποφάσεις παραμένουν ρητά ορισμένες μέσω νόμων, κανονισμών και μοντέλων που μπορούν να ελεγχθούν. Η ΤΝ αξιοποιείται για να ενισχύσει την ανθρώπινη εργασία: για σύνοψη μεγάλου όγκου πληροφοριών, για αναζήτηση σε τεκμηρίωση, για έλεγχο συνέπειας ή για υποστήριξη της ανάλυσης.

Η διάκριση αυτή δεν είναι αφηρημένη. Έχει άμεσες συνέπειες στο σχεδιασμό των ψηφιακών υποδομών του Δημοσίου. Τα AI-first εργαλεία τείνουν να εξελίσσονται γρήγορα, με συχνές αλλαγές στον πυρήνα τους, ακολουθώντας τον ρυθμό ανάπτυξης των μοντέλων ΤΝ. Αυτό μπορεί να είναι πλεονέκτημα για startups, αλλά για δημόσια συστήματα με ορίζοντα ζωής δεκαετιών μετατρέπεται σε σοβαρό ρίσκο. Η εξάρτηση από συγκεκριμένα μοντέλα, παρόχους ή πλατφόρμες δυσχεραίνει την αλλαγή πορείας και αυξάνει το κόστος συντήρησης.

Αντίθετα, τα AI-compatible συστήματα βασίζονται σε σταθερό πυρήνα. Τα εργαλεία ανάλυσης, σχεδιασμού και ανάπτυξης λογισμικού παραμένουν λειτουργικά ανεξάρτητα από την ΤΝ. Τα μοντέλα μπορούν να αλλάξουν ή να αφαιρεθούν χωρίς να καταρρεύσει το σύστημα. Αυτή η αρχιτεκτονική επιλογή είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ψηφιακής κυριαρχίας του κράτους.

Η συζήτηση αυτή συνδέεται άμεσα και με το ανοιχτό λογισμικό. Τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού επιτρέπουν στον δημόσιο φορέα να κατανοεί και να ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνεται η ΤΝ. Δεν επιβάλλουν “μαύρα κουτιά” ούτε υποχρεωτικές εξαρτήσεις από εμπορικές υπηρεσίες. Αντίθετα, επιτρέπουν την υιοθέτηση ΤΝ με όρους διαφάνειας, ελέγχου και συμμόρφωσης με το θεσμικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών ρυθμίσεων όπως ο AI Act.

Για τα Υπουργεία και τους δημόσιους οργανισμούς, το διακύβευμα είναι σαφές. Η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας, μόνο εφόσον ενταχθεί σε ένα πλαίσιο που σέβεται τις αρχές της λογοδοσίας, της διαφάνειας και της συνέχειας της διοίκησης. Η άκριτη υιοθέτηση AI-first λύσεων κινδυνεύει να μεταφέρει κρίσιμες λειτουργίες του κράτους σε τεχνολογίες που δεν μπορούν να ελεγχθούν πολιτικά ή θεσμικά.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να επιλέξουμε «περισσότερη» ή «λιγότερη» ΤΝ. Είναι να επιλέξουμε τον σωστό ρόλο της ΤΝ στη δημόσια διοίκηση. Έναν ρόλο επικουρικό, ελεγχόμενο και αναστρέψιμο. Έναν ρόλο που ενισχύει, αντί να υποκαθιστά, τη δημοκρατική ευθύνη.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα επόμενα άρθρα της σειράς εστιάζουν στα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού για αναλυτές, σχεδιαστές και προγραμματιστές. Όχι ως τεχνικές λίστες, αλλά ως πρακτικές επιλογές πολιτικής που καθορίζουν αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως εργαλείο καλής διακυβέρνησης ή ως νέος παράγοντας αδιαφάνειας.

—

Κύριες Πηγές

1. Regulation (EU) on Artificial Intelligence (AI Act), Θεσπίζει κανόνες λογοδοσίας, διαφάνειας και risk-based προσέγγιση για ΤΝ στο Δημόσιο, https://artificial-intelligence-act.eu/

2. European Interoperability Framework (EIF), Καθορίζει αρχές διαλειτουργικότητας, ανοικτών προτύπων και θεσμικής συνέχειας στη διοίκηση, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/european-interoperability-framework

3. European Commission – Open Source Software Strategy 2020–2023, Αναγνωρίζει το ανοιχτό λογισμικό ως εργαλείο ψηφιακής κυριαρχίας και διοικητικής ικανότητας, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/open-source-software-strategy

4. OECD – Digital Government Policy Framework, Τεκμηριώνει ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση είναι ζήτημα θεσμών, όχι μόνο τεχνολογίας, https://www.oecd.org/governance/digital-government/

5. OECD – State of the Public Service, Αναλύει τη σημασία διοικητικής ικανότητας, θεσμικής μνήμης και δεξιοτήτων στον δημόσιο τομέα, https://www.oecd.org/gov/state-of-the-public-service/

6. European Court of Auditors – Public Sector IT Projects, Τεκμηριώνει αποτυχίες έργων ΤΠΕ λόγω κακού σχεδιασμού και τεχνολογικής εξάρτησης, https://www.eca.europa.eu/en/publications?keyword=IT

7. UNESCO – Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence, Θέτει αρχές ερμηνευσιμότητας, ανθρώπινης εποπτείας και δημόσιου συμφέροντος για την ΤΝ, https://www.unesco.org/en/artificial-intelligence/recommendation-ethics

8. Free Software Foundation Europe – Public Money, Public Code, Τεκμηριώνει γιατί το λογισμικό του Δημοσίου πρέπει να είναι ανοιχτό και ελέγξιμο, https://publiccode.eu/

9. Bender et al. – On the Dangers of Stochastic Parrots, Κλασική ακαδημαϊκή κριτική για τους κινδύνους χρήσης LLMs χωρίς θεσμικό έλεγχο, https://dl.acm.org/doi/10.1145/3442188.3445922

10. EU Open Source Observatory (OSOR), Παραδείγματα χρήσης open source στη δημόσια διοίκηση κρατών-μελών, https://joinup.ec.europa.eu/collection/open-source-observatory-osor

Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (Large Language Models – LLMs) έχουν αναδειχθεί σε κεντρικό τεχνολογικό πυλώνα της σύγχρονης Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ικανότητά τους να παράγουν φυσική γλώσσα, να συνοψίζουν, να μεταφράζουν και να υποστηρίζουν προγραμματιστικές ή αναλυτικές εργασίες έχει δημιουργήσει την εντύπωση μιας σχεδόν καθολικής νοημοσύνης. Ωστόσο, η ερευνητική βιβλιογραφία της περιόδου 2024–2025 καταδεικνύει με σαφήνεια ότι, παρά την εντυπωσιακή κλίμακα και τις βελτιώσεις από τεχνικές όπως το instruction tuning και το RLHF, τα LLMs εξακολουθούν να παρουσιάζουν θεμελιώδη όρια. Τα όρια αυτά δεν είναι απλώς ζητήματα «βελτιστοποίησης», αλλά σχετίζονται με τον ίδιο τον τρόπο που τα μοντέλα μαθαίνουν και λειτουργούν.

Περιορισμοί στη συλλογιστική και στην επίλυση προβλημάτων

Ένα από τα πιο συστηματικά καταγεγραμμένα προβλήματα αφορά τη συλλογιστική πολλαπλών βημάτων. Τα LLMs αποδίδουν καλά σε μοτίβα που μοιάζουν με τα δεδομένα εκπαίδευσής τους, αλλά αποτυγχάνουν σε σύνθετα θέματα, όπως μαθηματικές αποδείξεις, λογικό σχεδιασμό ή προβλήματα που απαιτούν αυστηρή ακολουθία κανόνων. Ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται τεχνικές «scaffolding» ή εξωτερικά εργαλεία, η απόδοση παραμένει εύθραυστη και μη αξιόπιστη. Η έννοια των «αναδυόμενων ικανοτήτων» αποδεικνύεται συχνά ασταθής: μικρές αλλαγές στο πρόβλημα ή στο πλαίσιο μπορούν να οδηγήσουν σε απότομη κατάρρευση της απόδοσης, γεγονός που υπονομεύει τη χρήση των LLMs σε κρίσιμες εφαρμογές.

Παραισθήσεις και αξιοπιστία της γνώσης

Ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο, όριο αφορά τις λεγόμενες «παραισθήσεις». Τα LLMs τείνουν να παράγουν πειστικές αλλά λανθασμένες πληροφορίες, ιδιαίτερα όταν το ερώτημα είναι ασαφές, απαιτεί μακρά αλυσίδα συλλογισμών ή αφορά πεδία με περιορισμένα δεδομένα. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι, αν και οι τεχνικές ευθυγράμμισης μειώνουν τη συχνότητα των παραισθήσεων, δεν τις εξαλείφουν. Επιπλέον, οι μέθοδοι ανίχνευσης είναι κατά κανόνα εξαρτώμενες από το εκάστοτε έργο και το γνωστικό πεδίο. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει γενικευμένη λύση, κάτι που περιορίζει δραστικά την εμπιστοσύνη σε αυτοματοποιημένες αποφάσεις βασισμένες αποκλειστικά σε LLMs.

Περιορισμοί πεδίου και γλωσσικής κάλυψης

Παρά τον χαρακτηρισμό τους ως «γενικού σκοπού», τα LLMs παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες σε εξειδικευμένα και υψηλού ρίσκου πεδία, όπως η ιατρική, το δίκαιο ή τα χρηματοοικονομικά. Χωρίς ενίσχυση από εξωτερικές βάσεις γνώσης ή εργαλεία ανάκτησης πληροφορίας, τα αποτελέσματα είναι συχνά αναξιόπιστα. Ακόμη όμως και με τέτοιες ενισχύσεις, η σταθερότητα παραμένει ζητούμενο. Παράλληλα, η απόδοση μειώνεται αισθητά σε γλώσσες και διαλέκτους χαμηλών πόρων, αντανακλώντας τις ανισότητες στα δεδομένα εκπαίδευσης. Το αποτέλεσμα είναι η αναπαραγωγή ψηφιακών ανισοτήτων σε παγκόσμια κλίμακα, με άμεσες πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες.

Κλίμακα, δεδομένα και υπολογιστικό κόστος

Η στρατηγική της συνεχούς κλιμάκωσης προσκρούει πλέον σε δομικά όρια. Η διαθέσιμη υψηλής ποιότητας διαδικτυακή γνώση πλησιάζει στον κορεσμό, ενώ η εκτεταμένη χρήση συνθετικών δεδομένων παρουσιάζει αβέβαια οφέλη πέρα από ένα σημείο. Ταυτόχρονα, η αύξηση του μεγέθους των μοντέλων και των context windows συνεπάγεται τεράστιο ενεργειακό και οικονομικό κόστος, με φθίνουσες αποδόσεις σε πολλά benchmarks. Αυτό θέτει σοβαρά ερωτήματα βιωσιμότητας, ιδιαίτερα για τον δημόσιο τομέα και την ευρωπαϊκή ψηφιακή πολιτική.

Έλεγχος, βαθμονόμηση και ασφάλεια

Ένα λιγότερο ορατό αλλά κρίσιμο όριο αφορά τη βαθμονόμηση της εμπιστοσύνης. Τα LLMs συχνά αποτυγχάνουν να συσχετίσουν την «βεβαιότητα» της απάντησής τους με την πραγματική ορθότητα, κάτι που είναι απαράδεκτο σε τομείς όπως η υγεία ή η δικαιοσύνη. Παράλληλα, ο λεπτομερής έλεγχος στόχων και περιορισμών παραμένει εύθραυστος. Οι τεχνικές prompt-based καθοδήγησης είναι ευάλωτες, ενώ οι μέθοδοι ευθυγράμμισης συχνά συγκρούονται με τη γενικότητα ή τη δημιουργικότητα του μοντέλου.

Συμπεράσματα για τα ανοικτά πρότυπα και τη δημόσια πολιτική

Τα παραπάνω όρια καθιστούν σαφές ότι τα LLMs δεν μπορούν και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αυτόνομα συστήματα γενικής νοημοσύνης. Αντίθετα, απαιτείται μια αρχιτεκτονική προσέγγιση που θα τα εντάσσει σε οικοσυστήματα ανοικτών προτύπων, διαλειτουργικών εργαλείων και ελέγξιμων διαδικασιών. Για τον δημόσιο τομέα και την ευρωπαϊκή ψηφιακή στρατηγική, αυτό σημαίνει επένδυση όχι μόνο σε υπολογιστική ισχύ, αλλά και σε ανοικτά δεδομένα, ανοικτό λογισμικό, διαφάνεια και θεσμικούς μηχανισμούς λογοδοσίας. Μόνο έτσι μπορούν τα LLMs να αξιοποιηθούν ως υποστηρικτικά εργαλεία, χωρίς να μετατραπούν σε αδιαφανή και αναξιόπιστα «μαύρα κουτιά» που υπονομεύουν το δημόσιο συμφέρον.

Οι παρακάτω πηγές συγκλίνουν στο ότι τα όρια των LLMs είναι δομικά και όχι συγκυριακά. Για τον λόγο αυτό, αποτελούν κρίσιμο τεκμηριωτικό υπόβαθρο για πολιτικές που προκρίνουν ανοικτά πρότυπα, διαφάνεια, επαληθευσιμότητα και συμπληρωματική χρήση των LLMs, αντί για άκριτη αυτοματοποίηση αποφάσεων στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.

—

Πηγές που αξιοποιήθηκαν και για το άρθρο:

1. LLLMs: A Data-Driven Survey of Evolving Research on Limitations of Large Language Models, Συστηματική χαρτογράφηση περιορισμών LLMs σε συλλογιστική, δεδομένα, έλεγχο και αξιοπιστία, arxiv.org.

2. A Survey on Large Language Models with Insights on Limitations and Future Directions, Ευρεία επισκόπηση αρχιτεκτονικών, scaling laws και δομικών ορίων των LLMs, arxiv.org.

3. Limits of Emergent Reasoning: A Comprehensive Analysis of Large Language Models, Κριτική ανάλυση της έννοιας των «αναδυόμενων ικανοτήτων» και της αστάθειας τους, linkedin.

4. Limitations of Large Language Models in Clinical Problem-Solving, Εμπειρική μελέτη που τεκμηριώνει αστοχίες LLMs σε κλινικά και υψηλού ρίσκου σενάρια, nature.

5. Emergent Abilities in Large Language Models: A Survey, Ανάλυση θεωρητικών και εμπειρικών δεδομένων για τις αναδυόμενες ικανότητες και τα όριά τους, arxiv.org.

6. Large Language Models Hallucination: A Comprehensive Survey. Εκτενής επισκόπηση αιτίων, μετρικών και τεχνικών μετριασμού παραισθήσεων, arxiv.org.

7. Re-evaluating Hallucination Detection in Large Language Models, Κριτική αξιολόγηση μεθόδων ανίχνευσης παραισθήσεων και των περιορισμών τους, aclanthology.org.

8. Large Language Models in Legal Systems: A Survey, Τεκμηρίωση κινδύνων και περιορισμών χρήσης LLMs σε νομικά συστήματα, nature..

9. A Survey of Post-Training Scaling in Large Language Models, Ανάλυση φθινουσών αποδόσεων από κλιμάκωση και αυξανόμενο υπολογιστικό κόστος, aclanthology.org

10. Fundamental Capabilities and Applications of Large Language Models, Θεμελιώδης αποτύπωση δυνατοτήτων και εγγενών τεχνικών περιορισμών των LLMs, acm.org.

11. The State of AI Hallucinations in 2025, Επισκόπηση βιομηχανικών και ερευνητικών προσεγγίσεων για την αξιοπιστία των LLMs, getmaxim.ai.

12. 2025 Stack Overflow Developer Survey, Εμπειρικά δεδομένα για την πραγματική χρήση, τα όρια και τη δυσπιστία των προγραμματιστών απέναντι στα LLMs, survey.stackoverflow.

Διαβάστε στο newsletter Δεκεμβρίου https://newsletters.ellak.gr/archives/2512/ πάνω από 60 άρθρα για:
– το ελεύθερο λογισμικό
– τα ψηφιακά δικαιώματα
– τις πρωτοβουλίες για τον ανοιχτό κώδικα στην ΕΕ
– την προστασία της ιδιωτικότητας
– τα ανοιχτά δεδομένα και την ανοιχτή διακυβέρνηση
– τα πνευματικά δικαιώματα
– τις ανοιχτές τεχνολογίες στην εκπαίδευση

Εάν θέλεις να λαμβάνεις κάθε μήνα το ενημερωτικό δελτίο για τις Ανοιχτές Τεχνολογίες καταχώρησε εδώ (https://newsletters.ellak.gr/?p=subscribe&id=) το email σου. Το ενημερωτικό δελτίο στέλνεται κάθε μήνα σε πάνω από 60.000 παραλήπτες.

Διαβάστε το newsletter Δεκεμβρίου στο https://newsletters.ellak.gr/archives/2512/

Δείτε παρακάτω μερικά από τα άρθρα του μήνα

Ευχές για το 2026 2026: Το ψηφιακό μας μέλλον χτίζεται με ελεύθερο λογισμικό, διαφάνεια και ψηφιακή ανεξαρτησία.

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία ο 2ος Εθνικός Διαγωνισμός Εφαρμογών Ανοικτών Δεδομένων Datathon 2025 από την Τράπεζα της Ελλάδος Η Τράπεζα της Ελλάδος, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ), διοργάνωσε με επιτυχία τον 2ο Εθνικό Διαγωνισμό Εφαρμογών Ανοικτών Δεδομένων Datathon 2025. Το Σάββατο 6 και την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε η τελική φάση του διαγωνισμού, στο IMPACT HUB ATHENS στην Αθήνα. Μέσα από μία απαιτητική διαδικασία ξεχώρισαν οι τρεις νικητήριες ομάδες, οι οποίες κέρδισαν βραβεία συνολικής αξίας 6.000 ευρώ. Τους νικητές βράβευσαν ο Διευθυντής Οργάνωσης της Τράπεζας της Ελλάδος Σπύρος Γαρδικιώτης και ο Γενικός Διευθυντής του Οργανισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) Αλέξανδρος Μελίδης.

Ετήσιο Συνέδριο «Ανοιχτά Δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη: Νέες Δυνατότητες & Προκλήσεις στη Διαφάνεια, τις Δημόσιες Συμβάσεις και τους Προϋπολογισμούς» Τετάρτη 21/01/2026 Σε μια περίοδο όπου η τεχνολογική καινοτομία εξελίσσεται ταχύτερα από τα θεσμικά πλαίσια που τη ρυθμίζουν, η ανάγκη για ουσιαστική διαφάνεια και λογοδοσία στη δημόσια διοίκηση καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ. Απαντώντας σε αυτήν την πρόκληση, η Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς και η ΕΕΛ/ΛΑΚ διοργανώνουν το Ετήσιο Συνέδριο με τίτλο «Ανοιχτά Δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη: Νέες Δυνατότητες & Προκλήσεις στη Διαφάνεια, τις Δημόσιες Συμβάσεις και τους Προϋπολογισμούς», την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, στη Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου.

Μέχρι τις 30 Ιανουαρίου 2026 οι αιτήσεις συμμετοχής στον 8ο Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ανοιχτών Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση Η Οργανωτική επιτροπή του Διαγωνισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών https://openedtech.ellak.gr/ καλεί μαθητές και εκπαιδευτικούς από όλη τη χώρα να συμμετάσχουν ενεργά σε μια μοναδική εκπαιδευτική διαδικασία που συνδυάζει τη δημιουργικότητα, την κοινωνική ευθύνη και τη δύναμη του ανοιχτού λογισμικού. Με κεντρική θεματική τις Ανοιχτές Τεχνολογίες για το Κοινό Καλό, ο διαγωνισμός προσκαλεί ομάδες μαθητών, μαθητών και εκπαιδευτικών να δηλώσουν συμμετοχή έως τις 30/01/2026 σχεδιάζοντας έργα που αξιοποιούν την τεχνολογία ως μοχλό κοινωνικής προόδου.

ΣΧΟΛΙΑ Οργανισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ- στη Δημόσια Διαβούλευση για το Σχέδιο Νόμου «Ίδρυση Ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης» Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) που αποτελείται από 37 πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, χαιρετίζει την πρωτοβουλία ίδρυσης του Ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «Φάρος AI Factory». Καταθέτουμε τα παρακάτω σχόλια με στόχο την ενίσχυση της ανοικτότητας, της διαφάνειας και της ευρωπαϊκής ψηφιακής ανεξαρτησίας.

Η ΕΕΛΛΑΚ στο 15ο Συνέδριο Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης e-Government Forum – Τρεις παρεμβάσεις για την Τεχνητή Νοημοσύνη, την Ανοιχτή Διακυβέρνηση και την Κυβερνοασφάλεια Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ συμμετείχε ενεργά στο 15ο Συνέδριο Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης – e-Government Forum και στο 10ο DPO & ICT Security World, που πραγματοποιήθηκε στις 26 Νοεμβρίου, με τρεις ομιλητές σε αντίστοιχες θεματικές ενότητες αφιερωμένες στις ψηφιακές πολιτικές, την τεχνητή νοημοσύνη και την ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου. Το e-Government Forum, ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη δημόσια διοίκηση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, φιλοξένησε πλήθος φορέων, πανεπιστημίων και στελεχών της αγοράς, προωθώντας τον διάλογο γύρω από τις διεθνείς εξελίξεις και τις ελληνικές πρακτικές στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση.

Ανοιχτά Δεδομένα στην Ευρώπη: Τα συμπεράσματα της αξιολόγησης Open Data Maturity 2025 Δημοσιεύτηκε η 11η ετήσια αξιολόγηση Open Data Maturity (ODM) 2025 από την Ευρωπαϊκή Πύλη Δεδομένων (data.europa.eu), παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της προόδου των ευρωπαϊκών χωρών στη διάθεση και επαναχρησιμοποίηση δημόσιων δεδομένων. Φέτος αξιολογήθηκαν 36 χώρες: τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (Ισλανδία, Νορβηγία, Ελβετία) και έξι υποψήφιες χώρες (Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία, Ουκρανία).

Ψηφιακά Κοινά: ο καταλύτης για τοπική ανάπτυξη και ψηφιακή ανεξαρτησία στην Ελλάδα Η γεωπολιτική πραγματικότητα των τελευταίων ετών καθιστά σαφές ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη: οι εξαρτήσεις από κλειστές πλατφόρμες, μονοπωλιακά οικοσυστήματα και μη ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού μεταφράζονται σε ευπάθειες ασφάλειας, κόστη μετάβασης, και περιορισμό πολιτικών επιλογών. Στο Digital Commons Policy Summit 2025, το κεντρικό μήνυμα ήταν ότι για την Ευρώπη το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υιοθετήσει και θα κλιμακώσει τα Ψηφιακά Κοινά, αλλά πώς θα τα υλοποιήσει επιχειρησιακά και σε μεγάλη κλίμακα.

Η Βαρκελώνη υιοθετεί τις Αρχές Ανοιχτού Λογισμικού του ΟΗΕ Η Βαρκελώνη έγινε η πρώτη πόλη παγκοσμίως που υιοθετεί επίσημα τις Αρχές Ανοιχτού Λογισμικού των Ηνωμένων Εθνών (Open Source Principles του ΟΗΕ). Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε τον Νοέμβριο του 2025, στο πλαίσιο της Barcelona Open Tech Week, και σηματοδοτεί μια στρατηγική επιλογή της πόλης να ενισχύσει τον δημοκρατικό έλεγχο της τεχνολογίας και να μειώσει την εξάρτησή της από μεγάλες πολυεθνικές τεχνολογικές εταιρείες.

Πώς η τοπική αυτοδιοίκηση χτίζει τοπική τεχνογνωσία και ανάπτυξη μέσω ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού Η εμπειρία της Βαλένθια δείχνει με σαφήνεια ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός των πόλεων δεν είναι πρωτίστως ζήτημα τεχνολογίας αλλά ζήτημα στρατηγικής, διακυβέρνησης και οικοσυστήματος. Μέσα από το València Innovation Capital, η πόλη έχει υιοθετήσει μια συστηματική προσέγγιση GovTech (Τεχνολογία Δημόσιας Διακυβέρνησης), μετατρέποντας πραγματικές ανάγκες της δημοτικής διοίκησης σε ανοιχτές προκλήσεις και πιλοτικές λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η υιοθέτηση λύσεων ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού λειτουργεί ως βασικός καταλύτης για τη δημιουργία τοπικής τεχνογνωσίας, τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

Ψηφιακή Ανεξαρτησία ή Ψηφιακή Αποικία. Γιατί η Ευρώπη χρειάζεται ανοιχτό λογισμικό και υλισμικό για να διασφαλίσει την κυριαρχία της Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η συζήτηση γύρω από το νέο “ψηφιακό πακέτο omnibus” της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν αφορά απλώς τεχνικές προσαρμογές στη νομοθεσία. Αγγίζει τον πυρήνα της ψηφιακής κυριαρχίας, της δημοκρατίας και της οικονομικής ανεξαρτησίας της Ευρώπης. Η επιλογή είναι ξεκάθαρη. Είτε η Ευρώπη θα επενδύσει συστηματικά σε λύσεις ανοιχτού λογισμικού και υλισμικού, δημιουργώντας τη δική της τεχνολογική υποδομή, είτε θα παραμείνει εξαρτημένη από αμερικανικούς και κινεζικούς κολοσσούς, μετατρεπόμενη de facto σε ψηφιακή αποικία.

Chat Control: Στην Τελική Ευθεία ένα από τα πιο Αμφιλεγόμενα Σχέδια της ΕΕ Μετά από χρόνια έντονων αντιπαραθέσεων, το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το λεγόμενο “Chat Control” πλησιάζει στην πιο κρίσιμη φάση του: τις τριμερείς διαπραγματεύσεις (trilogue) μεταξύ Επιτροπής, Κοινοβουλίου και Συμβουλίου. Παρά τις ουσιαστικές βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν χάρη στην πίεση οργανώσεων ψηφιακών δικαιωμάτων, το τελικό αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο — και οι κίνδυνοι για την ιδιωτικότητα των χρηστών εξακολουθούν να είναι σημαντικοί.

Χτίζοντας Διαλειτουργικότητα με Πραγματικό Αντίκτυπο: Όσα ανέδειξε το συνέδριο SEMIC 2025 Το SEMIC 2025 ολοκληρώθηκε φέτος στην Κοπεγχάγη με έναν εντυπωσιακό απολογισμό: πάνω από 500 συμμετέχοντες επί τόπου, περισσότερους από 3.500 διαδικτυακούς θεατές από 65 χώρες, περισσότερους από 100 ομιλητές, καθώς και δεκάδες εργαστήρια, παρουσιάσεις και συζητήσεις υψηλού επιπέδου. Η διοργάνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συνεργασία με την Δανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επιβεβαίωσε τη θέση της ως το σημαντικότερο ευρωπαϊκό γεγονός για την διαλειτουργικότητα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του δημόσιου τομέα.

Πατέντες και Ανοιχτό Λογισμικό: Κίνδυνοι, Προκλήσεις και Λύσεις για μια Βιώσιμη Ψηφιακή Οικονομία Η σχέση ανάμεσα στις πατέντες και το ανοιχτό λογισμικό αποτελεί μία από τις πιο περίπλοκες και συχνά παρεξηγημένες πτυχές της σύγχρονης ψηφιακής διακυβέρνησης. Παρότι οι άδειες ανοιχτού κώδικα εστιάζουν κατά κύριο λόγο στο δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, το νομικό πλαίσιο των πατεντών επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη, τη χρήση και τη διάδοση του λογισμικού σε ανοιχτά οικοσυστήματα.

Μαραθώνιος εικονογράφησης και καταχώρησης δεδομένων Wiki Loves Monuments 2025 Στο πλαίσιο του διαγωνισμού Wiki Loves Monuments 2025 in Greece επιφορτώθηκαν στα Wikimedia Commons εκατοντάδες με άδεια ελεύθερης χρήσης προσφέροντας περιεχόμενο σχετικό με την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας και ολόκληρου του πλανήτη.

Χτίζοντας το Μέλλον της Ανοιχτής Γνώσης: Ο Απολογισμός του 2025 των Creative Commons Το 2025 αποτέλεσε την αφετηρία ενός νέου στρατηγικού κύκλου για τα Creative Commons (CC), σε μια περίοδο βαθιών μετασχηματισμών για το ανοιχτό διαδίκτυο. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η αυξανόμενη συγκέντρωση ισχύος σε λίγες μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δοκιμάζουν θεμελιώδεις αρχές της ανοιχτής γνώσης, της πρόσβασης και της συλλογικής δημιουργίας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα Creative Commons, με μια μικρή αλλά αποφασισμένη παγκόσμια ομάδα και μια ισχυρή κοινότητα υποστηρικτών, συνέχισαν να υπερασπίζονται το δημόσιο συμφέρον και την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση.

Ανοιχτός Σχεδιασμός και Δικαίωμα στην Επισκευή Η ταχύτατη εξάπλωση των συνδεδεμένων συσκευών έχει ανατρέψει την παραδοσιακή έννοια της ιδιοκτησίας. Συσκευές που αλλάζουν λειτουργίες μετά την αγορά, υπηρεσίες που απαιτούν συνδρομή για βασικά χαρακτηριστικά και εφαρμογές που παύουν να λειτουργούν όταν οι εταιρείες κλείνουν εξυπηρετητές(servers), αποδυναμώνουν τον έλεγχο των πολιτών πάνω στα εργαλεία τους. Η γνωστή περίπτωση του RATGDO, ενός ανοιχτού συστήματος για τον έλεγχο πόρτας γκαράζ, αποκαλύπτει το κεντρικό ζήτημα της ψηφιακής εποχής. Το αν οι χρήστες μπορούν να κατέχουν πραγματικά τα αντικείμενα που αγοράζουν.

Όλα τα άρθρα του Δεκεμβρίου είναι διαθέσιμα στο https://newsletters.ellak.gr/archives/2512/

Όλα τα ενημερωτικά δελτία είναι διαθέσιμα εδώ.

Το 2025 στην Ανοικτή Βιβλιοθήκη ήταν μια χρονιά που έμοιαζε να χωράει δύο κόσμους ταυτόχρονα: από τη μία, τη διαχρονική δύναμη των κλασικών (Όργουελ, Κάφκα, Ουγκώ, Πλάτωνας, Σοφοκλής, Παπαδιαμάντης, Θεοτόκης), και από την άλλη, την καθημερινή ανάγκη για πρακτική γνώση, με πολύ έντονη παρουσία της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλά και με ποικίλα εκπαιδευτικά εγχειρίδια και βοηθήματα.

Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται το e-book:«Τι πραγματικά αξίζει – 24 γράμματα στον γιο μου»του Γιάννη Μπρούζου, ένα έργο με ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος. Ακολουθεί το μυθιστόρημα «Αυτοκτονώντας ασύστολα» του Αύγουστου Κορτώ, που εμφανίζεται με τέσσερα συνολικά έργα στη φετινή λίστα. Έπεται στην τρίτη και στην τέταρτη θέση η Τεχνητή Νοημοσύνη που αρχίζει να κυριαρχεί ως θέμα, με τέσσερα εγχειρίδια ψηλά στην κατάταξη.

Η λίστα αποκαλύπτει ξεκάθαρες προτιμήσεις, οι οποίες μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τέσσερις ευρείες κατηγορίες: Μάθηση & Τεχνολογία(τεχνητή νοημοσύνη, διδακτικά εγχειρίδια, ξένες γλώσσες, προγραμματισμός) –Κλασική & Σύγχρονη Λογοτεχνία(αθάνατες αφηγήσεις, σύγχρονοι Έλληνες συγγραφείς, παγκόσμια λογοτεχνία) –Θρησκευτικό & Ιστορικό Περιεχόμενο(θρησκευτικές αναγνώσεις, ιστορικές αναφορές, φιλοσοφία) –Εκπαιδευτικό & Υποστηρικτικό Υλικό(σχολικά βιβλία, υλικό για ειδικές ανάγκες, υποστηρικτικά εγχειρίδια)

Η συλλογή της Ανοικτής Βιβλιοθήκης (www.openbook.gr) αυτή τη στιγμή περιλαμβάνει~15.000 ελεύθερα ελληνικά e-books, ~3.300 audio-books και καθημερινά εμπλουτίζεται με νέα.

Σας ευχαριστούμε που και φέτος επιλέξατε να διαβάσετε ελεύθερα ψηφιακά βιβλία. Κάθε download είναι μια ψήφος εμπιστοσύνης στην ανοικτότητα και την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών!

Δείτε τα 50 ελεύθερα e-books με τα περισσότερα downloads μέσα στο 2025:

1. «Τι πραγματικά αξίζει – 24 γράμματα στον γιο μου» – Δοκίμιο του Γιάννη Μπρούζου
2. «Αυτοκτονώντας ασύστολα» – Μυθιστόρημα του Αύγουστου Κορτώ
3. «Ενσωματώνοντας την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση» – Εγχειρίδιο του Σάββα Χατζηχριστοφή
4. «Μικρό Λεξικό Τεχνητής Νοημοσύνης» – Εγχειρίδιο του Γιάννη Φαρσάρη
5. «Ιταλική γλώσσα Ι & ΙΙ» – Εγχειρίδιο του Ιωάννη Τσόλκα
6. «1984» – Μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ
7. «Η Μεγάλη Εβδομάς και το Άγιον Πάσχα» – Εκκλησιαστικά κείμενα
8. «Πολιτεία» – Διάλογος του Πλάτωνα
9. «Βασικά Γερμανικά» – Εγχειρίδιο της Τάνιας Μόσχου & της Ιωάννας Πουλασικίδου
10. «Γράμμα στο μέτωπο» – Μυθιστόρημα του Αύγουστου Κορτώ
11. «Οι 30 Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης» – Σύγγραμμα του Πάνου Χαρ. Μανιατόπουλου
12. «Αλφαβητάριο Α’ Δημοτικού» – Σχολικό εγχειρίδιο του 1965
13. «Η μονα-δική μου οικογένεια» – Παραμύθι της Ιωάννας Μανάφη
14. «Η Αγία Γραφή» (Παλαιά Διαθήκη & Καινή Διαθήκη) – Πρωτότυπο κείμενο
15. «39 διηγήματα» – Συλλογή του Αντόν Τσέχωφ
16. «Αν κάθε μέρα» – Παραμύθι του Αντώνη Παπαθεοδούλου
17. «Θεωρία & Πράξη της Βυζαντινής μουσικής» – Εγχειρίδιο του Βασίλειου Περουλάκη
18. «Αντιγόνη» – Τραγωδία του Σοφοκλή (Μετάφραση)
19. «Η Φόνισσα» – Μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη
20. «Η Θεωρία της Μουσικής» – Εγχειρίδιο του Χρήστου Λέκκα
21. «Τεχνητή Νοημοσύνη: Διδασκαλία & Μάθηση με ΤΝ» – Εγχειρίδιο του Αλέξανδρου Κοφτερού
22. «Θεατρικοί μονόλογοι και μονόπρακτα (2020-2023)» – Συλλογή του Τάσου Κυρτάσογλου
23. «Βασικά Γαλλικά» – Εγχειρίδιο της Έλενας Καράμπαμπα
24. «Μαθαίνω Ελληνικά» – Εγχειρίδιο του Παντελή Παππά
25. «Η Δίκη» – Νουβέλα του Φραντς Κάφκα
26. «Μαθήματα ισπανικής γλώσσας» – Εκπαιδευτικό εγχειρίδιο του Στέλιου Ζήκου
27. «Η Φάρμα των Ζώων» – Μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ
28. «Η τέχνη του prompting» – Εγχειρίδιο του Γιάννη Φαρσάρη
29. «Ο Έρωτας στα Χρόνια της Γκαρσονιέρας» – Μυθιστόρημα του Αύγουστου Κορτώ
30. «Η μεταμόρφωση» – Νουβέλα του Φραντς Κάφκα
31. «ΑΕΠΠ – Θέματα Πανελλαδικών Εξετάσεων ανά κεφάλαιο» – Εγχειρίδιο του Βασίλειου Αναστόπουλου
32. «Ο Μέγας Ανατολικός» – Απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Ανδρέα Εμπειρίκου [audio-book]
33. «Τα ευρεθέντα ασκητικά» του Οσίου Ισαάκ του Σύρου [e-book + audio-book]
34. «Κείμενα για νέους σε απλά Ελληνικά» – Υποστηρικτικό βιβλίο για την γλωσσική διδασκαλία
35. «Χρήση του Διαδραστικού Πίνακα στην Εκπαίδευση» – Εγχειρίδιο
36. «Ο διάβολος του Στρέφη» – Μυθιστόρημα του Αύγουστου Κορτώ
37. «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» – Σύγγραμμα του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου (5 τόμοι)
38. «Οι Άθλιοι» – Μυθιστόρημα του Βίκτωρος Ουγκώ
39. «H Python με απλά λόγια» – Εγχειρίδιο του Αλέξανδρου Κοφτερού
40. «Κατάδικος» – Διήγημα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη
41. «Ο πύργος του Δράκουλα» – Μυθιστόρημα του Μπραμ Στόουκερ (Μετάφραση: Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη)
42. «Η τιμή και το χρήμα» – Νουβέλα του Κωνσταντίνου Θεοτόκη
43. «Συγχώρα με, αγάπη μου» – Ερωτικό ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη [audio-book]
44. «Το βαλιτσάκι» – Ελληνικά για παιδιά που μετακινούνται
45. «Εκπαιδευτικό υλικό για μαθητές και μαθήτριες στο φάσμα του αυτισμού»
46. «Δολοφόνοι, εσείς είστε το νέο Άουσβιτς» – Θεατρικό έργο του Θανάση Τριαρίδη
47. «Συμπόσιον ή Περί του Έρωτος» – Σωκρατικός διάλογος του Πλάτωνα
48. «Προσωπικό» – Ποίημα του Μιχάλη Γκανά [audio-book]
49. «10 παραμύθια για μικρο-μεγάλους» – Συλλογή της Νέτας Ρουμελιώτη
50. «Ιστορικός Χάρτης της Ελλάδος»

Πηγή άρθρου: https://www.openbook.gr/

2026: Το ψηφιακό μας μέλλον χτίζεται με ελεύθερο λογισμικό, διαφάνεια και ψηφιακή ανεξαρτησία.

Σε μια περίοδο όπου η τεχνολογική καινοτομία εξελίσσεται ταχύτερα από τα θεσμικά πλαίσια που τη ρυθμίζουν, η ανάγκη για ουσιαστική διαφάνεια και λογοδοσία στη δημόσια διοίκηση καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ. Απαντώντας σε αυτήν την πρόκληση, η Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς και η ΕΕΛ/ΛΑΚ διοργανώνουν το Ετήσιο Συνέδριο με τίτλο «Ανοιχτά Δεδομένα και Τεχνητή Νοημοσύνη: Νέες Δυνατότητες & Προκλήσεις στη Διαφάνεια, τις Δημόσιες Συμβάσεις και τους Προϋπολογισμούς», την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου.

 Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026

10:00 – 16:00

Αμφιθέατρο Πολυμέσων – Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου (Ηρώων Πολυτεχνείου 9, Ζωγράφου)

Φόρμα εγγραφής: https://opengov.ellak.gr/register-conf/

Στο συνέδριο θα συζητηθούν:

• -η μετάβαση από τη «Διαύγεια» στη στοχευμένη διαφάνεια μέσω ΑΙ,
• -η αλγοριθμική λογοδοσία στις δημόσιες συμβάσεις,
• -και πρακτικές λύσεις που μεταμορφώνουν τη σύγχρονη διακυβέρνηση.

Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογική πρόοδος συχνά προηγείται της θεσμικής ρύθμισης, το διακύβευμα είναι σαφές: χωρίς κανόνες, η καινοτομία μπορεί να υπονομεύσει τη λογοδοσία με τους σωστούς κανόνες, μπορεί να την ενισχύσει. Το Ετήσιο Συνέδριο της Διεθνούς Διαφάνειας – Ελλάς και του ΕΕΛ/ΛΑΚ συμβάλει στη διαμόρφωση αυτής της ισορροπίας, συνδέοντας πολιτική, διοίκηση, τεχνολογία και κοινωνία των πολιτών σε έναν κοινό, τεκμηριωμένο διάλογο.

Η εφαρμογή του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοανθεκτικότητα (Cyber Resilience Act – CRA) βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά ανοιχτά ερωτήματα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις του στο οικοσύστημα του Ελεύθερου Λογισμικού. Οι ρόλοι των έργων Ελεύθερου Λογισμικού, των πιθανών «διαχειριστών» (stewards) και των κατασκευαστών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα και καθιστά αναγκαία την παροχή επίσημων κατευθυντήριων γραμμών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τι προβλέπει ο Cyber Resilience Act

Ο CRA καθορίζει απαιτήσεις για την ανάπτυξη ασφαλών προϊόντων με ψηφιακά στοιχεία, είτε πρόκειται για υλικό (hardware) είτε για λογισμικό. Στόχος του είναι να διασφαλίσει ότι τα προϊόντα που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά συνοδεύονται από εγγύηση αντιμετώπισης ευπαθειών ασφαλείας και ελαχιστοποίησης των κινδύνων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.

Οι κατασκευαστές καλούνται να ενσωματώνουν την κυβερνοασφάλεια σε όλα τα στάδια ανάπτυξης και συντήρησης των προϊόντων. Παράλληλα, οι χρήστες θα μπορούν να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις, καθώς τα προϊόντα θα φέρουν σήμανση CE, ενώ οι αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς θα ελέγχουν τη συμμόρφωση με τον κανονισμό. Με αυτόν τον τρόπο, ο CRA στοχεύει στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων πληροφοριακών συστημάτων και δικτύων στην ΕΕ.

Προβληματισμοί και αβεβαιότητες για το Ελεύθερο Λογισμικό

Η εφαρμογή του κανονισμού έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Στο πλαίσιο του έργου «Dialogue for Cybersecurity» του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Γραφείου για την Ασφάλεια Πληροφοριών (BSI), το Free Software Foundation Europe (FSFE) ανέλυσε τον CRA και τις επιπτώσεις του στο Ελεύθερο Λογισμικό, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ασάφειες γύρω από τους ρόλους και τις ευθύνες των εμπλεκομένων.

Κεντρικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας ήταν η διεξαγωγή έρευνας με ερωτηματολόγια, χωρισμένα σε τρεις ομάδες: πιθανούς διαχειριστές έργων Ελεύθερου Λογισμικού, ίδιες τις κοινότητες και τα έργα Ελεύθερου Λογισμικού, καθώς και κατασκευαστές προϊόντων.

Τα αποτελέσματα της έρευνας

Η έρευνα διήρκεσε δύο μήνες και συγκέντρωσε 345 απαντήσεις, εκ των οποίων 83 ολοκληρωμένες. Η έμφαση δόθηκε στην ποιότητα και στη γνώση του κανονισμού, όχι στον μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν ότι πολλοί εμπλεκόμενοι δεν γνωρίζουν ακόμη ποιος θα είναι ο ρόλος τους στο πλαίσιο του CRA. Ιδιαίτερα ασαφής παραμένει ο ρόλος του «steward», για τον οποίο αναμένεται περαιτέρω διευκρίνιση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Παράλληλα, τονίστηκε η ανάγκη να μη φορτωθούν οι προγραμματιστές Ελεύθερου Λογισμικού με υπερβολικές ρυθμιστικές υποχρεώσεις, ώστε να μπορούν να συνεχίσουν απρόσκοπτα το βασικό τους έργο: την ανάπτυξη λογισμικού. Την ίδια στιγμή, οι κατασκευαστές χρειάζονται νομική σαφήνεια όταν ενσωματώνουν στοιχεία Ελεύθερου Λογισμικού στα προϊόντα τους.

Ανάγκη για εργαλεία, χρηματοδότηση και τυποποίηση

Για την αποτελεσματική εφαρμογή του CRA, η έρευνα ανέδειξε την ανάγκη για κατάλληλα εργαλεία (π.χ. για ελέγχους ασφαλείας, αναφορά ευπαθειών και διαχείριση αποδεικτικών στοιχείων), καθώς και για οικονομική στήριξη των πιθανών διαχειριστών έργων. Η απλοποίηση των διαδικασιών είναι κρίσιμη ώστε να επιτευχθεί υψηλότερο επίπεδο κυβερνοασφάλειας χωρίς να θιγεί η ποιότητα της ανάπτυξης.

Επιπλέον, πολλοί συμμετέχοντες ζήτησαν μεγαλύτερη τυποποίηση των απαιτήσεων από τις ρυθμιστικές αρχές, καθώς και σαφείς απαντήσεις σχετικά με το κόστος συμμόρφωσης, τη διαχείριση ευπαθειών (CVE) στον χρόνο, αλλά και την αντιμετώπιση έργων που δεν συντηρούνται πλέον ενεργά.

Ανοιχτά ζητήματα και επόμενα βήματα

Ένα ακόμη κρίσιμο θέμα αφορά το Άρθρο 25 του CRA και την πιστοποίηση επιμέρους στοιχείων λογισμικού. Αν και το ζήτημα αυτό καλύφθηκε περιορισμένα στην έρευνα, θεωρείται ότι θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στο άμεσο μέλλον, καθώς παραμένουν ερωτήματα για το ποιος μπορεί να διενεργεί πιστοποιήσεις, με ποιον τρόπο και με ποια χρηματοδότηση.

Τα αποτελέσματα της έρευνας και οι σχετικές συστάσεις θα διαβιβαστούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις αρμόδιες αρχές εποπτείας της αγοράς, με στόχο να ληφθούν υπόψη οι πραγματικές ανάγκες και οι ανησυχίες της κοινότητας του Ελεύθερου Λογισμικού κατά την τελική εφαρμογή του Κανονισμού για την Κυβερνοανθεκτικότητα.

Μπορείτε να έχετε πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας εδώ.

Μπορείτε να βρείτε την τελική έκθεση του έργου εδώ (PDF, μόνο στα γερμανικά).

Πηγή άρθρου: https://fsfe.org/

 https://chatgpt.com/s/t_6953d3aabd8c8191b1c590dc56852038

Το οικοσύστημα του Ανοιχτού Λογισμικού (Open Source) συνεχίζει να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς, αποτελώντας βασικό πυλώνα της σύγχρονης τεχνολογίας. Από νεοφυείς επιχειρήσεις έως μεγάλους οργανισμούς και κυβερνητικά έργα, οι άδειες ανοιχτού κώδικα παίζουν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο διανέμεται, τροποποιείται και επαναχρησιμοποιείται το λογισμικό. Το 2025, τα δεδομένα επισκεψιμότητας του Open Source Initiative (OSI) προσφέρουν μια καθαρή εικόνα για το ποιες άδειες προτιμά περισσότερο η παγκόσμια κοινότητα.

Ο ρόλος του Open Source Initiative (OSI)

Το Open Source Initiative αποτελεί τον βασικό φορέα πιστοποίησης και ενημέρωσης γύρω από τις εγκεκριμένες άδειες ανοιχτού κώδικα (OSI-Approved Licenses). Οι σελίδες αδειών του OSI δεν περιορίζονται σε απλές περιγραφές, αλλά εμπλουτίζονται με μεταδεδομένα και επεξηγήσεις που βοηθούν προγραμματιστές, οργανισμούς και νομικούς συμβούλους να κατανοήσουν καλύτερα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις κάθε άδειας.

Οι κορυφαίες άδειες ανοιχτού κώδικα

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, ορισμένες άδειες διατηρούν σταθερά την πρωτοκαθεδρία τους, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική αξία και ευελιξία τους:

• MIT License: Παραμένει η πιο δημοφιλής άδεια με πάνω από 1,5 εκατομμύριο προβολές σελίδας. Η απλότητα και η ελάχιστη νομική δέσμευση την καθιστούν ιδανική για εμπορική και μη εμπορική χρήση.
• Apache License 2.0: Με ισχυρές προβλέψεις για πατέντες και σαφείς όρους χρήσης, συνεχίζει να αποτελεί κορυφαία επιλογή για μεγάλα έργα και εταιρικά περιβάλλοντα.
• BSD Licenses (2-clause & 3-clause): Γνωστές για την ευελιξία τους, χρησιμοποιούνται ευρέως σε συστήματα και υποδομές χαμηλού επιπέδου.
• GNU General Public License (GPL v2 & v3): Αν και πιο «αυστηρές», οι άδειες GPL παραμένουν ιδιαίτερα δημοφιλείς σε έργα που επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι ο κώδικας θα παραμείνει ελεύθερος.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η παρουσία αδειών όπως η LGPL, η AGPL, η Mozilla Public License 2.0, αλλά και πιο εξειδικευμένων επιλογών όπως η Open Font License (OFL) και η zlib license, που καλύπτουν συγκεκριμένες ανάγκες της κοινότητας

Γιατί έχει σημασία η επιλογή άδειας

Η επιλογή άδειας ανοιχτού κώδικα δεν είναι απλώς τυπική διαδικασία. Επηρεάζει:

• το πώς μπορούν άλλοι να χρησιμοποιήσουν και να τροποποιήσουν τον κώδικα,
• τη συμβατότητα με άλλα έργα,
• τη νομική ασφάλεια για προγραμματιστές και επιχειρήσεις,
• και τη βιωσιμότητα ενός έργου στο χρόνο.

Η δημοτικότητα αδειών όπως η MIT και η Apache 2.0 δείχνει μια σαφή προτίμηση προς απλές, ευέλικτες λύσεις, χωρίς αυτό να μειώνει τη σημασία πιο «προστατευτικών» αδειών όπως η GPL.

Το 2025 επιβεβαιώνει ότι ο κόσμος του Ανοιχτού Λογισμικού συνεχίζει να βασίζεται σε καθιερωμένες και δοκιμασμένες άδειες, ενώ ταυτόχρονα εξελίσσεται για να καλύψει νέες ανάγκες. Η κατανόηση των τάσεων αυτών βοηθά προγραμματιστές και οργανισμούς να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις, ενισχύοντας τη συνεργασία και την καινοτομία στο παγκόσμιο οικοσύστημα του Open Source.

Πηγή άρθρου: https://opensource.org/

Όταν η γλωσσική ευφράδεια υποκαθιστά την κρίση και γιατί αυτό είναι πολιτικό ζήτημα

Η ραγδαία διάδοση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLMs) έχει δημιουργήσει την εντύπωση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μηχανές που “σκέφτονται”. Η εντύπωση αυτή δεν προκύπτει επειδή τα συστήματα αυτά κατανοούν τον κόσμο, αλλά επειδή παράγουν κείμενο που μοιάζει με ανθρώπινη κρίση. Το πρόσφατο κείμενο των Quattrociocchi, Capraro και Perc υποστηρίζει ότι αυτή η ομοιότητα είναι βαθιά παραπλανητική: τα LLMs δεν είναι επιστημολογικοί δρώντες, αλλά στοχαστικά συστήματα συμπλήρωσης προτύπων, τα οποία λειτουργούν χωρίς πεποιθήσεις, χωρίς κατανόηση και χωρίς λογοδοσία.

Η ιστορική μετάβαση από τα συστήματα φιλτραρίσματος πληροφορίας στη γενετική παραγωγή απαντήσεων σηματοδοτεί μια κρίσιμη επιστημολογική αλλαγή. Οι μηχανές αναζήτησης παρείχαν σύνολα πηγών και άφηναν στον χρήστη το έργο της αξιολόγησης. Τα LLMs, αντίθετα, συνθέτουν μία ενιαία απάντηση, κλείνοντας τον χώρο της αμφιβολίας και περιορίζοντας την ανάγκη για έλεγχο. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ευκολία, αλλά μετατόπιση της ευθύνης της κρίσης από τη διαδικασία στο τελικό κείμενο.

Οι συγγραφείς χαρτογραφούν επτά διακριτά στάδια ανθρώπινης κρίσης και δείχνουν ότι σε κάθε ένα από αυτά υπάρχει ένα δομικό ρήγμα ανάμεσα στον άνθρωπο και το LLM. Ο άνθρωπος ξεκινά από ενσώματη και κοινωνική εμπειρία, ενώ το μοντέλο από ακολουθίες συμβόλων. Ο άνθρωπος ερμηνεύει καταστάσεις, το μοντέλο απλώς τεμαχίζει κείμενο. Ο άνθρωπος διαθέτει μνήμη, κίνητρα, στόχους, αιτιακά μοντέλα και μεταγνώση. Το LLM διαθέτει μόνο στατιστικές συσχετίσεις και υποχρεούται πάντα να παράγει μια απάντηση, ακόμη και όταν η σωστή επιστημολογικά στάση θα ήταν η αποχή.

Από αυτά τα ρήγματα προκύπτει η έννοια της Epistemia**: μια δομική κατάσταση όπου η γλωσσική πιθανοφάνεια υποκαθιστά την επιστημολογική αξιολόγηση. Ο χρήστης βιώνει την αίσθηση της γνώσης χωρίς να έχει περάσει από τη διαδικασία σχηματισμού δικαιολογημένης πεποίθησης. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα λάθη ή οι λεγόμενες “παραισθήσεις”. Ακόμη και όταν η απάντηση είναι ορθή, η πρακτική της επαλήθευσης αποδυναμώνεται και η κρίση μετατρέπεται σε κατανάλωση αποτελεσμάτων.

**Η “Epistemia” περιγράφει μια συστημική μετατόπιση των πρακτικών γνώσης, κατά την οποία τα παραγωγικά συστήματα αντικαθιστούν τις διαδικασίες διερεύνησης με έτοιμα γλωσσικά αποτελέσματα, επηρεάζοντας την εκπαίδευση, την επιστημονική σκέψη και τη δημοκρατική διαβούλευση.

Η Epistemia έχει άμεσες συνέπειες για την επιστήμη, τη δημόσια διοίκηση και τη χάραξη πολιτικής. Όταν η τεκμηρίωση αντικαθίσταται από πειστική σύνθεση, η λογοδοσία θολώνει. Γι’ αυτό απαιτείται μετατόπιση της αξιολόγησης των LLMs από την επιφανειακή ορθότητα προς τις διαδικασίες: πώς διαχειρίζονται την αβεβαιότητα, πότε αποτυγχάνουν να απέχουν, πώς καταρρέουν όταν σπάνε οι συσχετίσεις.

Σε επίπεδο πολιτικής, η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο ρυθμιστική. Απαιτείται επένδυση σε ανοικτές υποδομές, ανοικτά πρότυπα τεκμηρίωσης και ανοικτό λογισμικό, ώστε οι μηχανισμοί παραγωγής γνώσης να είναι ελέγξιμοι, αναπαραγώγιμοι και κοινωνικά διαπραγματεύσιμοι. Το ανοικτό λογισμικό λειτουργεί εδώ όχι απλώς ως τεχνική επιλογή, αλλά ως θεσμικό αντίβαρο στην Epistemia, επειδή επιτρέπει έλεγχο, κριτική και συλλογική διόρθωση.

Το κρίσιμο διακύβευμα δεν είναι αν τα LLMs “είναι έξυπνα”, αλλά αν οι κοινωνίες θα διατηρήσουν την κρίση ως ανθρώπινη, υπεύθυνη και επαληθεύσιμη πρακτική.

—

Πηγή άρθρου: glossapi.gr

Από τον ενθουσιασμό της αυτόματης παραγωγής κώδικα στην ανάγκη για τεχνική ωριμότητα και κριτική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η πρόσφατη έκρηξη ενδιαφέροντος γύρω από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και ειδικότερα γύρω από το λεγόμενο AI Vibe Coding συνοδεύτηκε από υπερβολικές προσδοκίες. Η ιδέα ότι ο προγραμματιστής μπορεί απλώς να περιγράφει «το vibe» ενός συστήματος και η ΤΝ να παράγει αξιόπιστο, παραγωγικό κώδικα έχει γοητεύσει επενδυτές, διοικήσεις και πολιτικούς. Ωστόσο, όπως τεκμηριώνεται ολοένα και περισσότερο από εμπειρικές μελέτες και πραγματικές εμπειρίες ομάδων ανάπτυξης, αυτή η προσέγγιση όχι μόνο δεν επιταχύνει την παραγωγή λογισμικού, αλλά συχνά την υπονομεύει.

Η κριτική που διατυπώνει συστηματικά ο Gary Marcus αφορά ακριβώς αυτό το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα. Παρά τη μαζική επένδυση σε υποδομές, data centers και GPUs, τα πραγματικά οφέλη στην παραγωγικότητα παραμένουν περιορισμένα. Πολλές πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν ότι η πλειονότητα των επιχειρήσεων δε βλέπει ουσιαστική απόδοση από τις επενδύσεις της σε generative AI, δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι περιφερειακό, αλλά δομικό.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το εύρημα ότι ακόμη και στο πεδίο όπου η γενετική ΤΝ θεωρείται «ναυαρχίδα», δηλαδή στην υποβοήθηση προγραμματισμού, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά. Η μελέτη του METR σε έμπειρους προγραμματιστές ανοιχτού λογισμικού κατέδειξε ότι η χρήση σύγχρονων AI coding tools όχι μόνο δεν επιτάχυνε την εργασία, αλλά την επιβράδυνε κατά μέσο όρο κατά 19%. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γνωστικό χάσμα: οι ίδιοι οι προγραμματιστές πίστευαν, πριν και μετά την εμπειρία, ότι είχαν κερδίσει χρόνο, ενώ στην πράξη είχαν χάσει.

Το AI Vibe Coding αποτυγχάνει κυρίως επειδή συγχέει την παραγωγή κώδικα με την ανάπτυξη λογισμικού. Η ανάπτυξη λογισμικού είναι μια σύνθετη κοινωνικοτεχνική διαδικασία που περιλαμβάνει αρχιτεκτονική, κατανόηση απαιτήσεων, τεχνικό χρέος, συντηρησιμότητα και συλλογική γνώση της βάσης κώδικα. Όταν μεγάλα τμήματα κώδικα παράγονται αυτόματα, χωρίς ο άνθρωπος να έχει πλήρη εννοιολογικό έλεγχο, το κόστος μετατίθεται στο μέλλον. Ο κώδικας γίνεται δυσανάγνωστος, υπερβολικά εκτενής και δύσκολος στην εξέλιξη. Η αποσφαλμάτωση κώδικα που «δεν έγραψες εσύ» μετατρέπεται σε μόνιμη κατάσταση.

Οι εμπειρίες επαγγελματιών, όπως αυτές που περιγράφονται από ομάδες που προσπάθησαν να περάσουν από εντυπωσιακά prototypes σε παραγωγικά συστήματα, είναι αποκαλυπτικές. Το αρχικό αίσθημα «μαγείας» διαλύεται όταν το σύστημα πρέπει να γίνει αξιόπιστο, επεκτάσιμο και ασφαλές. Εκεί, το vibe coding καταρρέει και συχνά απαιτείται επανεκκίνηση από την αρχή. Το υποτιθέμενο κέρδος χρόνου εξανεμίζεται και αντικαθίσταται από τεχνικό χάος.

Αντίθετα, υπάρχει ένας τομέας όπου τα LLMs αποδεικνύονται πραγματικά χρήσιμα: η αποσφαλμάτωση και η κατανόηση υφιστάμενου κώδικα. Ως εξελιγμένο autocomplete και εργαλείο ανάλυσης, η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό προφανών σφαλμάτων, στην ερμηνεία legacy κώδικα, στη συγγραφή tests ή στη γρήγορη διερεύνηση γνωστών μοτίβων. Σε αυτά τα πλαίσια, λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι υποκατάστατα της ανθρώπινης κρίσης.

Η διάκριση αυτή έχει κρίσιμες πολιτικές και τεχνολογικές προεκτάσεις. Η άκριτη υιοθέτηση του AI Vibe Coding ενισχύει τη συμμόρφωση σε κυρίαρχες τεχνολογίες και γλώσσες, επειδή τα μοντέλα αποδίδουν καλύτερα εκεί όπου υπάρχει άφθονο εκπαιδευτικό υλικό. Αυτό πλήττει την καινοτομία, τις εναλλακτικές τεχνολογίες και ιδιαίτερα το οικοσύστημα του ανοιχτού λογισμικού, που βασίζεται στη διαφοροποίηση και στη βαθιά κατανόηση των εργαλείων.

Για την κοινότητα του ανοιχτού λογισμικού, το συμπέρασμα είναι σαφές. Η ΤΝ μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο υποστήριξης, ιδιαίτερα στην αποσφαλμάτωση, στην τεκμηρίωση και στη μάθηση. Όμως η ανάπτυξη λογισμικού παραμένει μια ανθρώπινη, συλλογική και εννοιολογική διαδικασία. Η επένδυση δεν πρέπει να γίνεται σε «μαγικές» λύσεις vibe coding, αλλά σε ανθρώπινες δεξιότητες, ανοιχτά εργαλεία, διαφανή μοντέλα και τεχνολογική κυριαρχία. Διαφορετικά, το κόστος της αυταπάτης θα είναι πολύ μεγαλύτερο από το υποτιθέμενο όφελος.

—

Οι βασικές πηγές που τεκμηριώνουν το άρθρο είναι οι ακόλουθες:

1. Gary Marcus, Speculation is meeting reality, 24 Δεκεμβρίου 2025.
   Ανάλυση της απόκλισης μεταξύ επενδυτικού ενθουσιασμού για τα LLMs και των πραγματικών, μετρήσιμων αποτελεσμάτων τους στην οικονομία και στο software engineering, garymarcus.substack.com
2. Gary Marcus, Breaking News: AI coding may not be helping as much as you think, 10 Ιουλίου 2025. Παρουσίαση και ερμηνεία των ευρημάτων της μελέτης METR για την αρνητική επίδραση των AI coding tools στην παραγωγικότητα έμπειρων προγραμματιστών, breaking-news-ai-coding-may-not-be .
3. Dakara, AI Vibe Coding, Is It Working? No, Notes From the Desk No. 53, Δεκέμβριος 2025.
   Συστηματική κριτική του AI vibe coding με βάση επαγγελματικές εμπειρίες, τεχνική ανάλυση και παραδείγματα επιτυχίας και αποτυχίας σε διαφορετικά οικοσυστήματα γλωσσών, mindprison.cc
4. Brian Jenney, μαρτυρία επαγγελματικής εμπειρίας από προσπάθεια παραγωγικού AI vibe coding σε πραγματικό προϊόν. Η μαρτυρία του Brian Jenney περιλαμβάνεται ως ενσωματωμένο βίντεο και απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα στο άρθρο του Dakara: AI Vibe Coding, Is It Working? No, ai-vibe-coding-is-it-working-no.

Γιατί τα αποτελέσματα των LLMs πρέπει να αξιοποιούνται υποστηρικτικά και να επαληθεύονται συστηματικά από τους ερευνητές

Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (Large Language Models – LLMs) εισέρχονται με ταχύτητα σε όλα τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας. Από την ανασκόπηση βιβλιογραφίας και τη διατύπωση υποθέσεων έως τη συγγραφή κώδικα και την ερμηνεία πειραματικών αποτελεσμάτων, υπόσχονται αύξηση της παραγωγικότητας και επιτάχυνση της επιστημονικής ανακάλυψης. Ωστόσο, η πρόσφατη συστηματική αξιολόγηση της χρήσης τους στην επιστήμη δείχνει ότι τα LLMs πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ισχυρά βοηθητικά εργαλεία και όχι ως αυτόνομοι ερευνητές. Η προσεκτική επαλήθευση των αποτελεσμάτων τους δεν είναι απλώς καλή πρακτική, αλλά αναγκαία συνθήκη επιστημονικής εγκυρότητας.

Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης “Evaluating Large Language Models in Scientific Discovery” είναι ότι τα σημερινά benchmarks γενικής επιστημονικής γνώσης υπερεκτιμούν τις πραγματικές ικανότητες των LLMs στην επιστημονική ανακάλυψη. Τα περισσότερα τεστ βασίζονται σε αποσπασματικές ερωτήσεις γνώσεων, αποκομμένες από το πραγματικό πλαίσιο της έρευνας. Αντίθετα, η επιστημονική πρακτική απαιτεί επαναληπτικό συλλογισμό, διατύπωση και αναθεώρηση υποθέσεων, ερμηνεία ατελών ή θορυβωδών δεδομένων και σύνθεση πολλαπλών πηγών πληροφορίας. Όταν τα LLMs αξιολογούνται σε τέτοια ρεαλιστικά σενάρια, η απόδοσή τους μειώνεται αισθητά σε σχέση με τα εντυπωσιακά σκορ που εμφανίζουν σε γενικά κουίζ επιστήμης.

Ένα κρίσιμο εύρημα είναι ότι όλα τα κορυφαία μοντέλα, ανεξαρτήτως παρόχου, εμφανίζουν παρόμοια μοτίβα λαθών. Συχνά αποτυγχάνουν στα ίδια ακριβώς ερωτήματα, ιδιαίτερα σε σύνθετα προβλήματα χημείας, φυσικής και υλικών. Αυτό σημαίνει ότι τα λάθη τους δεν είναι τυχαία, αλλά συστημικά, προερχόμενα από κοινά δεδομένα εκπαίδευσης και παρόμοιους στόχους βελτιστοποίησης. Επομένως, η άκριτη αποδοχή μιας απάντησης επειδή «συμφωνούν πολλά μοντέλα» δεν εγγυάται ορθότητα. Αντιθέτως, ενισχύει τον κίνδυνο συλλογικής αναπαραγωγής σφαλμάτων.

Η μελέτη δείχνει επίσης ότι η απλή αύξηση του μεγέθους των μοντέλων ή του υπολογιστικού κόστους συλλογισμού αποφέρει φθίνουσες αποδόσεις στην επιστημονική ανακάλυψη. Παρότι τα LLMs με ενισχυμένο συλλογισμό αποδίδουν καλύτερα από απλούστερες εκδόσεις, η βελτίωση σταματά γρήγορα. Αυτό υποδηλώνει ότι η επιστημονική έρευνα δεν είναι απλώς πρόβλημα «περισσότερης υπολογιστικής ισχύος», αλλά απαιτεί διαφορετικού τύπου δεξιότητες, όπως βαθιά κατανόηση του πλαισίου και κριτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Στο επίπεδο ολοκληρωμένων ερευνητικών έργων, τα LLMs παρουσιάζουν μια ενδιαφέρουσα διττή εικόνα. Από τη μία πλευρά, μπορούν να συμβάλουν δημιουργικά, προτείνοντας μη προφανείς κατευθύνσεις και διευκολύνοντας τη λεγόμενη «καθοδηγούμενη τυχαιότητα» που συχνά οδηγεί σε ανακαλύψεις. Από την άλλη, αποτυγχάνουν σε εργασίες που απαιτούν αυστηρή τήρηση περιορισμών, μακροχρόνιο σχεδιασμό και έλεγχο εγκυρότητας, όπως η πολυβηματική χημική σύνθεση. Εδώ η ανθρώπινη κρίση παραμένει αναντικατάστατη.

Για την ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα, ιδίως σε περιβάλλοντα που προωθούν το ανοιχτό λογισμικό και την ανοιχτή επιστήμη, τα συμπεράσματα αυτά έχουν σαφείς πολιτικές και πρακτικές προεκτάσεις. Τα LLMs μπορούν να ενσωματωθούν υπεύθυνα σε ερευνητικές ροές εργασίας ως εργαλεία υποστήριξης, υπό την προϋπόθεση διαφάνειας, τεκμηρίωσης και δυνατότητας αναπαραγωγής. Ιδιαίτερη αξία έχουν τα ανοιχτά μοντέλα, καθώς επιτρέπουν ανεξάρτητη αξιολόγηση, τοπική προσαρμογή και έλεγχο των υποκείμενων παραδοχών.

Συνολικά, η χρήση των LLMs στην έρευνα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποκατάσταση της επιστημονικής κρίσης, αλλά ως ενίσχυσή της. Η συστηματική επαλήθευση από ερευνητές, η διασταύρωση με ανεξάρτητα δεδομένα και εργαλεία και η κατανόηση των ορίων των μοντέλων αποτελούν προϋποθέσεις για την αξιόπιστη αξιοποίησή τους. Μόνο έτσι τα LLMs μπορούν να λειτουργήσουν ως πραγματικοί επιταχυντές της επιστημονικής γνώσης και όχι ως πηγή νέων, λιγότερο ορατών σφαλμάτων.

—

Πηγή άρθρου: arxiv.org